Europadag 2021 – Sigrid Kaag

Op 9 mei 2021 spreekt Sigrid Kaag over Europa. Ze staat stil bij het voorrecht Europeaan te zijn. Een voorrecht dat niet vanzelfsprekend is, maar we iedere dag moeten verdienen.

Bekijk de 9 mei-boodschap van Sigrid Kaag.

Beeld: Sigrid Kaag spreekt haar 9 mei-boodschap uit.

Europese eenwording op basis van gemeenschappelijke waarden

“De Europese eenwording was van meet af aan een project voor vrede en welvaart dat alleen kon en kan slagen op basis van gemeenschappelijke waarden.” Deze woorden sprak Angela Merkel, bondskanselier van Duitsland, bij de viering van de Nederlandse bevrijding op 5 mei.

Die woorden hebben indruk op mij gemaakt. Tegen de achtergrond van een Duitse, een Nederlandse en een Europese vlag sprak Merkel over de naoorlogse verzoening. Ze bedankte ons daarvoor. En ze benadrukte dat die verzoening tot stand kwam in Europees verband. De hand die Nederland na de oorlog uitstrekte werd vergezeld door de handen van onze buren. Door handen uit Frankrijk, Italië, België en Luxemburg.

Een verenigd Europa opbouwen met concrete daden

De definitieve handdruk kwam tot stand op 9 mei 1950, met de eerste concrete stap naar de Europese eenwording. Wat mij zo treft is dat de grote idealen en prachtige woorden van die tijd — solidariteit, federatie, eenwording, gemeenschappelijke waarden — van meet af aan werden geschraagd door pragmatisme. Door geduld. En respect voor de modderige realiteit.

Daarover zei Robert Schuman, een van de grondleggers van de Europese samenwerking: “De vereniging van Europa kan niet ineens worden gerealiseerd noch door een allesomvattende schepping tot stand worden gebracht: het verenigd Europa zal moeten worden opgebouwd door middel van concrete daden, waarbij een feitelijke solidariteit als uitgangspunt zal moeten worden genomen.”

Wij hebben er als Nederlanders vanaf het begin af aan voor gekozen om een bijdrage te leveren aan het scheppen van die feitelijke solidariteit. Dat hebben wij met trots en overtuiging gedaan, waarbij het Europese belang vaak in overeenstemming werd geacht of gebracht met het Nederlandse belang. Een klein handelsland aan de zee heeft baat bij beschutting tegen het nationalisme en bij de handelsmacht van een samengesmolten economie.

We nemen Europa te vaak voor lief

Maar met de tijd is de herinnering aan de oorlog vervaagd. De welvaart nemen we voor lief. En zo lijkt het idee van Europese eenwording soms een soort vreemde erfenis. Iets dat we nu eenmaal hebben, maar waarvan de betekenis ons steeds vaker ontgaat. Laat staan de oorsprong. De noodzaak.

Het verhaal van Europa is slechts deels verteld. De Unie is bewust in de houdgreep van lidstaten gehouden. En dat terwijl mensen terecht Europese daadkracht verwachten. Modernisering. Toegankelijkheid. Een Europa dat spreekt tot en met burgers. Altijd.

Europees kompas in onderhandelingen

Nederland staat nu voor een keuze. Waar willen we naartoe? Welke weg bewandelen wij?

Wij hebben ons de laatste jaren niet van onze beste kant laten zien in Europa. Nederland kan beter. Dat is voor mij ook het uitgangspunt en inzet bij de vorming van een nieuw kabinet. Het mandaat dat D66 heeft gekregen van meer dan anderhalf miljoen kiezers is ook het mandaat van Europese realiteitszin. Die schrijft voor dat Nederland gebaat is bij de verdieping van de Europese eenwording en de verbetering van de Unie voor al haar burgers. Dat is en blijft mijn kompas.

Een nieuwe, welwillende houding van Nederland

In deze periode, van overgang en nieuwe uitdagingen, is er een kans en een opdracht voor Nederland om recht te doen aan wat goed is voor ons land. Wij kunnen met onze ideeënrijkdom, menskracht, expertise, welvaart en pragmatisme meeschrijven aan het volgende Europese hoofdstuk. Zoals we dat ook deden bij het eerste hoofdstuk.

Dat vraagt om een nieuwe, welwillende houding van Nederland in Europa. Het vraagt om eerlijke uitleg over de onvermijdelijke imperfectie van compromissen tussen zoveel verschillende landen en volken. En het vraagt om een visie waar je met hervorming na hervorming naartoe kan werken.

De EU moet ‘constant zijn relevantie en toegevoegde waarde bewijzen’, schrijft Caroline de Gruyter terecht in haar nieuwe boek. Of dit lukt bepalen wij deels zelf. Nederland kan bouwsteen zijn in de constructie van Europa als klimaatgrootmacht. Door bundeling van kennis en middelen. En door gebruik van economische macht om ook buiten de Europese grenzen verduurzaming af te dwingen.

Verkondiging en verdediging van Europese waarden

Nederland kan ook bouwsteen zijn in de volwassenwording van Europa als stabiliteitsfactor in de wereld, antifascistisch en prodemocratisch. Een machtsblok dat rust op gedeelde waarden: eerbied voor de menselijke waardigheid, vrijheid, democratie, gelijkheid en respect van de mensenrechten, waaronder de rechten van mensen die tot minderheden behoren.

Een geloofwaardige verkondiging en verdediging van die waarden vraagt om hard optreden tegen de anti-democratische krachten binnen onze eigen Unie. Ook in eigen land. Iedere politicus, iedere partij die het beste voor heeft met de waarden die we in Nederland en Europa hoog achten, heeft de dure plicht een streep te trekken bij partijen en krachten die die waarden ondermijnen, minachten of geweld aandoen.

Een geloofwaardige verkondiging en verdediging van die waarden vraagt ook om geopolitieke volwassenwording. Grootmachten, regionale spelers en techgiganten spelen landen van Europa uit elkaar.

De vraag is: willen we ons daartegen verweren? Willen we echt meedoen? Of laten we het aan China en de VS? Als we mee willen doen, serieus genomen willen worden, moeten we met één Europese mond spreken. Dat betekent het afschaffen van het nationale veto op het gebied van buitenlandbeleid en de gestage verwerkelijking van een echte Europese defensiekracht. De soevereiniteit die we daarmee aannemen is vele malen groter dan de soevereiniteit die we als klein land alleen kunnen behouden.

Een voorrecht dat we elke dag moeten verdienen

Het zijn zulke ‘concrete keuzes’ die Europa zin en toekomst geven. Europa is niet af. En het zal ook nooit af zijn. Maar vandaag op 9 mei vier ik haar bestaan. Als bastion van vrijheid en menselijke waardigheid. Als beste hoop voor de toekomst van onszelf, onze kinderen en de wereld.

Het is een groot voorrecht, mijn hele leven heb ik dat ervaren, om Europeaan te zijn. Dat voorrecht moeten we elke dag verdienen.

Sigrid Kaag

Meer Europa

Wij geloven dat je écht vrij bent als we dat samen zijn. Als iedereen gelijke kansen krijgt. We mensen helpen die het nodig hebben. We laten iedereen vrij, maar laten niemand vallen.