Toeslagenaffaire bewijst: opvolger van de Wob moet transparanter

D66 en GroenLinks sturen een aanscherping van hun initiatiefwet Open Overheid naar de Tweede Kamer. De partijen vinden dat de Toeslagenaffaire aantoont dat meer transparantie noodzakelijk is om burgers te beschermen tegen machtsmisbruik van de overheid.

11.01.2021

Deze week debatteert de Kamer over de wet die opvolger moet worden van de Wet Openbaarheid van Bestuur (Wob). Aan het wetsvoorstel voegen de partijen de verplichting toe voor overheden en andere bestuursorganen om actief openbaar te maken informatie te publiceren in een landelijk platform. Zo kan met één zoekopdracht informatie bij alle bestuursorganen worden doorzocht. Het nieuw op te richten ‘Adviescollege openbaarheid en informatiehuishouding’ ziet daarnaast toe op de voortdurende verbetering van de informatiehuishouding van overheden en behandelt klachten.

Wet open overheid

De Wet open overheid (Woo) maakt ministeries, maar ook gemeenten, provincies en waterschappen, transparanter en regelt dat overheidsinformatie beter vindbaar is. Ook semioverheidsinstellingen en uitvoeringsorganisaties, zoals bijvoorbeeld Rijkswaterstaat of DUO, moeten aan de wet voldoen.  In plaats van dat informatie op verzoek openbaar gemaakt wordt, zoals in de Wob, bepaalt de Woo dat bepaalde overheidsinformatie actief openbaar gemaakt wordt. De Tweede en Eerste Kamer praat al sinds 2012 over de initiatiefwet van GroenLinks en D66, die mede vanwege uitvoeringskosten eerder door de Kamer afgezwakt werd, maar nu door de twee initiatiefnemers weer aangescherpt.

Steven van Weyenberg, D66: “Het is duidelijk dat de overheid veel te terughoudend is in het openbaar maken van informatie. We regelen nu bij wet dat journalisten en anderen terecht kunnen bij het Adviescollege, wanneer zij het gevoel hebben te worden tegengewerkt. Het belang van een transparante overheid werd de afgelopen jaren nog wel eens gebagatelliseerd. Het rapport van de Parlementaire ondervragingscommissie kinderopvangtoeslag laat zien dat de overheid hier forse stappen vooruit moet zetten.”

Eén landelijk platform

Overheidsinformatie wordt beter beschikbaar door wettelijk vast te leggen dat alle bestuursorganen één landelijk platform gebruiken voor hun verplicht actief openbaar te maken informatie. Later kunnen de bestuursorganen ook andere documenten via deze weg openbaar maken. Dit is voor burgers, journalisten en andere gebruikers een belangrijke stap. Zij kunnen met een zoekopdracht bij alle bestuursorganen naar informatie zoeken. Voor de bestuursorganen drukt het de kosten omdat zij hiervoor niet zelf een platform hoeven te ontwikkelen.

Adviescollege

Het nieuw op te richten ‘Adviescollege openbaarheid en informatiehuishouding’ krijgt een permanente status en ziet toe op de voortdurende verbetering van de wijze waarop overheden met hun informatie omgaan. Het Adviescollege geeft hierover gevraagd en ongevraagd advies en bewaakt de voortgang. Journalisten, wetenschappers of anderen die een beroepsmatig belang hebben bij het gebruik van publieke informatie, krijgen de mogelijkheid om een klacht over de afhandeling van een informatieverzoek aan het Adviescollege voor te leggen. Hiermee wordt de positie van deze groepen tegenover een te terughoudende overheid verstevigd. Voor burgers staat bij klachten, zoals nu al het geval is, de weg naar de Nationale ombudsman open.