Kaag in brief aan informateur Tjeenk Willink: “Inhoud en vernieuwing van de politieke cultuur voorop.”

Vandaag ging Sigrid Kaag op gesprek bij Herman Tjeenk Willink, die na de mislukte verkenning is aangesteld als informateur. Hij onderzoekt de mogelijkheden tot de vorming van een nieuw kabinet. Voor D66 is zowel inhoudelijke als de politieke vernieuwing nodig voor het herstel van vertrouwen. Hieronder lees je de brief van D66-leider Sigrid Kaag aan de informateur.

09.04.2021

Geachte heer Tjeenk Willink,

De Tweede Kamer heeft u de opdracht gegeven om te verkennen op welke wijze de vorming van een kabinet kan plaatsvinden. Hierbij is u gevraagd in het bijzonder te onderzoeken of, en zo ja onder welke voorwaarden er voldoende vertrouwen tussen partijen bestaat of weer kan ontstaan om een breed gedragen weg uit de ontstane impasse vinden. Namens de fractie van D66 wil ik u informeren over onze positie.

Voorafgaand aan de verkiezingen en in mijn brief van 22 maart jl. aan de toenmalige verkenners heb ik duidelijk gemaakt dat voor D66 inhoudelijke prioriteiten centraal staan. Daarnaast heb ik gewezen op de noodzaak van een andere bestuursstijl, een vernieuwing van de politieke cultuur. Zowel de inhoudelijke als de politieke vernieuwing is nodig voor het herstel van vertrouwen. Nederland heeft behoefte aan een kabinet dat de grote uitdagingen waar we voor staan daadkrachtig en vol overtuiging tegemoet treedt, hoe complex deze vraagstukken ook zijn.

Inhoudelijke prioriteiten

Voor D66 staan hierbij de volgende prioriteiten centraal voor een zo progressief mogelijk kabinetsbeleid:

  • Het omgaan met het coronavirus en het bevorderen van maatschappelijk en duurzaam economisch herstel.
  • Het tegengaan van de toenemende kansenongelijkheid, onder meer via forse investeringen in onderwijs, kennis en innovatie, kinderopvang en sociaal-economische vernieuwing.
  • Het bestrijden van racisme en discriminatie.
  • Een ambitieus klimaatbeleid om de doelen uit het Klimaatakkoord van Parijs te halen en het verdienvermogen van Nederland te versterken.
  • Een duurzame en houdbare aanpak van de stikstofproblematiek, mede om meer betaalbare woningen te kunnen bouwen, met goede (OV-)voorzieningen.
  • Versterking van de democratische rechtsstaat en een overheid die toegankelijk is, levert en mensen beschermt (bijv. toeslagen).
  • Een evenwichtig en integraal migratiebeleid, waaronder een humaan vluchtelingenbeleid en een verbindend integratiebeleid.

Voor een goede aanpak van deze prioriteiten is versterking van de Europese samenwerking en de muntunie noodzakelijk, waarin Nederland een voortrekkersrol dient te spelen. Verder is het voor D66 van belang dat medisch-ethische vraagstukken zorgvuldig kunnen worden besproken in het parlement, zonder dat op voorhand een uitkomst vastligt.

Vernieuwing van de politieke cultuur

Deze bovenstaande prioriteiten heb ik ook genoemd in mijn brief aan de verkenners. Ook heb ik daarin gewezen op de noodzaak van een vernieuwing van de politieke cultuur. Naar aanleiding van het debat en de opdracht waar u nu voor staat, wil ik daar in deze brief meer duiding aan geven. Eén van de problemen die ik signaleer, is dat er te weinig echt politiek debat plaatsvindt over de onderwerpen die er werkelijk toe doen.

De afstand tussen coalitiefracties en kabinet is kleiner geworden, waarmee de afstand tussen coalitie en oppositie is toegenomen. Politieke afspraken worden vooraf op een te gedetailleerd en instrumenteel niveau gemaakt. De rol van het parlement moet worden versterkt, waarbij er meer ruimte moet zijn voor gewijzigde inzichten over de uitvoerbaarheid of effecten van beleid en voor goede ideeën uit samenleving en parlement. Of die nu via een coalitie- of een oppositiepartij in het debat worden gebracht: een goed idee is een goed idee. De aanbevelingen van de Staatscommissie Parlementair Stelsel zijn een goed uitgangspunt om de parlementaire democratie toekomstbestendig te maken.

Daarnaast staat de publieke verantwoording onder druk. Er zijn te veel voorbeelden uit de afgelopen jaren, waarbij pas na te lang doorvragen door media en parlement aan het licht kwam wat er werkelijk gebeurd was. Een gebrek aan heldere, juiste en volledige informatie voedt het wantrouwen tussen Kamer en kabinet. De Kamer moet zich te vaak richten op het achterhalen van wat er werkelijk is gebeurd. Kabinet en Kamer dienen zich er beide van bewust te zijn dat kennis van de waarheid een startpunt is voor verbetering. Hiervoor moet de informatievoorziening aan de Kamer verbeteren. Op de Kamer rust dan de verantwoordelijkheid deze informatie te gebruiken om te leren van gemaakte fouten en het beleid voor mensen te verbeteren.

Daar komt bij dat de overheid steeds strenger wordt voor burgers die fouten maken. De politiek lijkt andere normen te hanteren voor burgers, dan voor zichzelf. Vaak gaat het over het vertrouwen van burgers in de overheid, maar een groot probleem is ook dat de overheid te weinig vertrouwen heeft in burgers. Wie een fout maakt wordt te snel gezien als fraudeur. De combinatie van complexe, vaak wijzigende regelgeving, te weinig aandacht voor de uitvoering van beleid en belemmeringen in de toegang tot de rechtspraak, holt de rechtszekerheid en rechtsgelijkheid van burgers uit. Dit terwijl de overheid zelf onvoldoende uitvoering weet te geven aan rechterlijke uitspraken, zoals de Urgenda-uitspraak en het stikstofarrest. Een betrouwbare overheid dient zich tenminste zelf aan wetten en regels te houden. Hierbij past ook toetsing van wetten aan de Grondwet.

Meer aandacht voor de menselijke maat, investeren in een meer persoonlijke dienstverlening en ruimte en waardering voor professionals in de uitvoering, conform de aanbevelingen van de Tijdelijke Commissie Uitvoeringsorganisaties is nodig, evenals een versterking van de rechtsbijstand. Ook de Parlementaire Ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag benadrukt het belang van vermindering van complexiteit, meer ruimte voor maatwerk, meer oog voor de menselijke maat en het voorkomen van financiële prikkels voor fraudebestrijding. De aanpak van racisme en discriminatie verdient daarbij bijzondere aandacht, zoals de toeslagenaffaire pijnlijk illustreerde.

In het debat van 1 april jl. heb ik uitgesproken dat het van belang is dat de noodzaak tot verandering bij iedereen doordringt. Dat het nodig is dat politici in woord en daad laten zien te willen en kunnen breken met ingeslepen gewoonten uit het verleden. Dit zal noodzakelijk zijn voor herstel van vertrouwen. Een vernieuwing en verbetering van de politieke cultuur vraagt inspanning van ons allen. In het kabinet en in de Kamer, in de coalitie en in de oppositie. De komende weken moeten uitwijzen of er voldoende vertrouwen kan ontstaan dat deze vernieuwing vorm zal krijgen.

Geen samenwerking met partijen die mensen uitsluiten

Bij vertrouwen in een nieuwe politieke cultuur past geen samenwerking met partijen die in woord of daad mensen uitsluiten, landelijk en lokaal. Samenwerking in een coalitie met PVV en Forum voor Democratie is voor D66 geen optie. Mede vanwege de crisis waarin Nederland verkeert, heb ik een voorkeur voor een kabinet met breed draagvlak.

Een zo progressief mogelijk kabinet

In de komende weken zal moeten blijken of er voldoende vertrouwen zal zijn om inhoudelijke onderhandelingen te starten. Mits dit vertrouwen er is, streef ik naar een zo progressief mogelijk kabinet. Dit moet natuurlijk tot uiting komen in het te voeren beleid, maar in dit licht bezie ik ook de samenstelling van een eventuele coalitie.

Met vriendelijke groet,
Sigrid A.M. Kaag
Fractievoorzitter D66

Volg de formatie

Op weg naar een nieuw kabinet houden we je graag zo goed mogelijk op de hoogte.

Onze plannen voor Nederland