Ontwerpers en ontwikkelaars bij Arnhems woon-evenement:

Opvallend was de combinatie van gedurfde vergezichten en concrete, morgen uitvoerbare plannen. Waar de ene inzender voorzichtig droomde van een poëtische, kleinschalige optopping op ieder Arnhems flatgebouw die bewoners samenbrengt op een gedeeld dak, stelde de ander zonder aarzeling honderden woningen op een brug over de Rijn voor.

Timo Wolters, vierdejaars masterstudent Architectuur aan ArtEZ, onderzocht vorig jaar verdichting op kleine schaal. Zijn “Huis van Sint Marten” voegt 20 tot 40 woningen toe in een bestaand bouwblok door het optoppen van een buurthuis en het uitplaatsen van parkeerplaatsen naar de randen van de wijk. Ontmoeting en gemeenschappelijkheid krijgen in het bouwblok volop de ruimte.
 
Lonneke Kranendonk introduceert een wooncoöperatie van gemeente en inwoners, die ‘bouwrechten’ krijgt voor optopping van gebouwen, onder voorwaarde van lange termijn betaalbare woningen voor starters, gezinnen en ouderen. Zeggenschap en betrokkenheid van bewoners staat centraal.

Architect Sven Hendriks studeerde vorig jaar aan ArtEZ af op een ontwerponderzoek naar onder andere de toekomst van parkeergarage Rozet. In zijn ontwerp is ruimte voor een gemengd programma van werkplekken, fietsparkeren en woningen. Door slimme ingrepen in het betonnen gebouw, ontstaat een levendige gevel en een bijzondere ruimtelijke kwaliteit.
 
Arnhems architectenbureau Nexit droeg twee voorstellen aan. Het meest tot de verbeelding sprak hun studie, in opdracht van City Developer-S, naar 450 woningen bij en boven de busremise. Dit alles met behoud van de bussen op deze plek. Ook zonden ze hun idee voor asielzoekerscentrum Elderhof en het omliggende park in. In opdracht van het Dorpsplatform Elden, verkende Nexit hoe het AZC veel meer onderdeel van een groene woonbuurt kan zijn terwijl tegelijkertijd zo’n 70 reguliere woningen worden toegevoegd.
 
opZoom architecten stuurde twee plannen in die in de Arnhemse politiek al lange tijd onderwerp van gesprek zijn: voor het realiseren van woningen op de plek van Het Palet in de Hoogkamp. Vooralsnog bleek hergebruik van dat gebouw niet haalbaar en strandde nieuwbouw vanwege de hoogspanningskabels. Met het voornemen van de gemeente om die laatste onder de grond te brengen, ontstaan hier alsnog kansen.

Arnhemse architectenbureaus Blik en JCR zien de vele platte daken in bijvoorbeeld Presikhaaf niet enkel als ruimte om wat toe te voegen, maar ook om samen te dromen. Er schijnt al een Arnhemse fanclub te zijn, voor de door hen voorgestelde ‘Dakdromers’: speelse, verrassende tiny houses als aankondiging van daken waar voor bewoners meer te beleven is. De komende tijd willen ze onderzoeken hoeveel woningen gecreëerd kunnen worden, als niet aantallen maar de verleiding centraal staat. Doel is een kaart van waar de kansen liggen en een ‘open source’ concept dat stadsbreed vraag, aanbod en kennis bij elkaar brengt.
 
Pelle Steigenga kwam met een voorstel om het hoogteverschil rondom het rangeerterrein in de wijk Heijenoord optimaal te benutten voor woningbouw. Geïnspireerd door een gerealiseerd project in Zürich, zou wonen hierboven mogelijk moeten zijn. Naast woonruimte zou dit ook een groen binnenterrein boven de sporen opleveren.
 
Ontwikkelaar Kondor Wessels Projecten, in Arnhem bekend van Buitenplaats Koningsweg en Stadsblokken Meinerswijk, focuste zich op een concrete, beschikbare bouwlocatie waar zelfs al bebouwing is toegestaan. In plaats van een kantoorgebouw, dat er al jaren niet komt, zou tussen Willemeen en de Zypse Poort een houten woongebouw met 42 startersappartementen kunnen komen.

Hoogte 2 Architecten en woningcorporatie Portaal kwamen als laatste inzender met een transformatie van de Trans. Ze toonden een eerste verkenning van de mogelijkheid om op het bestaande parkeerterrein naast 240 parkeerplaatsen ook ongeveer 75 nieuwe woningen en een dakpark te realiseren. Hoewel de tekeningen slechts een eerste verkenning zijn, waren architect en opdrachtgever het eens: hier zou je morgen kunnen beginnen.


De gezamenlijke inzendingen telden op naar tussen de 2.500 en 3.000 woningen, waarbij de grootste aantallen behaald konden worden met concepten die tot nu toe geen onderdeel zijn van de woningbouwplannen van de gemeente Arnhem.

Terwijl de jury zich beraadde op de inzendingen, pleitte Woonfilosoof Pieter Hoexum in de zaal voor stedenbouw ‘by walking around’. De stad wordt volgens hem niet alleen gemaakt door wat plannenmakers bedenken, maar ook door wat de stad overkomt. Door onze aanwezigheid geven we de stad keer op keer opnieuw vorm. “Met zoiets alledaags en eenvoudigs als een ommetje door de buurt draag je, meestal onbedoeld en ongemerkt, bij aan het maken, en opbouwen, van die buurt en stad. Door de geplande en gebouwde stad te gebruiken, geef je die zin en betekenis, blaas je er leven in.” En passant wees hij in het verlengde hiervan op de ambities van de kersverse D66-woonminister Elanor Boekholt-O’Sullivan en de kijk op leiderschap uit haar recente boek. “Echte verandering begint niet met hard roepen, maar met zachter kijken. Ruimte maken voor twijfel. Voor frictie.”

De terugblik van Mattijs Loor, raadslid en hoofd van de ArtEZ Academie van Bouwkunst, op verdichting in Arnhem in het verdere en recente verleden leidde tot de vraag: welke projecten zijn nu succesvol? Waar tot het begin van de 19de eeuw verdichting binnen de stadsmuren vanzelfsprekend was, kreeg Arnhem daarna in drie grote stappen meer ruimte. Eerste met het slechten van de stadsmuren, vervolgens met de sprong naar Zuid, en daarna nogmaals met Vinex-locatie Driel-Oost, nu Schuytgraaf. Het leidde tot verdunning van de stad.

Loor benadrukte hoe in sommige delen van Schuytgraaf de ruimte heel beperkt wordt benut, met slechts 25 tot 30 woningen per hectare terwijl de kwaliteit én de dichtheid van verdichtingen uit diezelfde periode, zoals Nieuw Monnikenhuize, het terrein van het Diakonessenziekenhuis en de dijkzone in Malburgen, hoger is. Loor: “Deze verdichtingslocaties hebben een duidelijk eigen karakter, een verhaal waar mensen zich in kunnen herkennen. Het lijkt erop dat juist zulke plekken kansrijk zijn in het toevoegen van woningen.”

In het verlengde daarvan vergeleek hij ook twee recente projecten die je als verdichting zou kunnen zien. “Het plan dat de raad aannam voor Kronenburg, loste het gebrek aan eigenheid en karakter dat Kronenburg al kenmerkte niet op. Stadsblokken-Meinerswijk is een veel complexer project, maar slaagt wel. De kwaliteit van de plek is uniek en het verhaal klopt.” Loor verwacht dat de 400 woningen op Stadsblokken-Meinerswijk er daarom ook eerder zijn, dan dat de verdichting van Kronenburg wordt gerealiseerd. “Identiteit in de politiek is ingewikkeld, maar meer aandacht voor de unieke kwaliteit van plekken is van belang, om verdichting ook echt te laten lukken.”

De deskundige jury bestond uit stedenbouwkundige Riëtte Bosch, volkshuisvester Henk van Ramshorst en oud-lector bouworganisatiecultuur Frens Pries. In haar inbreng vroeg de jury uitdrukkelijk de aandacht voor het organiseren van ontmoeting. Een gezamenlijke cultuur waarin meer kan, heeft dat immers nodig. In het gesprek met de zaal werd duidelijk dat een scherpere focus op kwaliteit in plaats van strikte, kwantitatieve normen, ook kan bijdragen.
 
De jury waardeerde zowel de vergezichten voor de stad als het feit dat sommige plannen direct uitvoerbaar zijn en het brede palet van sociaal bewogen interventies tot grootstedelijke ideeën. Riëtte Bosch: “In met name de naoorlogse wijken zit veel ruimte, terwijl je daar voldoende mensen nodig hebt om de voorzieningen op niveau te hebben.” Een tweetal sociaal bewogen interventies in juist deze wijken krijgt dan ook een eervolle vermelding.

Joep Kits, derdejaars masterstudent Architectuur aan ArtEZ, krijgt een eervolle vermelding voor zijn verdichting van Het Duifje. Zijn voorstel voegt ruim 200 woningen toe, gericht op doorstroming in de wijk voor ouderen en jongeren. De jury roemt zijn scherpe ingreep bij monde van de – plaatselijk zeer goed bekende – volkshuisvester Henk van Ramshorst: “Je laat het Duifje weer vliegen.”
 
Ontwikkelaar Van Wijnen en architectenbureau Oostwest ontwikkelden samen het concept ‘Inclusief wonen’. In compacte en betaalbare woongebouwen van circa 40 appartementen, kunnen mensen oud worden in de eigen wijk. Tenminste tien locaties in Arnhem lijken concreet geschikt, waaronder de Honigkamp in de wijk Presikhaaf. De jury geeft ook dit voorstel een eervolle vermelding.

Maar uiteindelijk vraagt een succesvolle toevoeging volgens de jury ook om verlangen en verleiding. Henk van Ramshorst: “Welke inzendingen geven een vonkje? Wie laat iets nieuws ontstaan? Wie neemt de ruimte?”

De prijs voor ‘Arnhemse Woondoorbraak 2026’ ging daarom naar Pelle Steigenga. Zijn voorstel neemt de ruimte en durft een wenkend vergezicht te schetsen: een iconische brug over de Rijn gecombineerd met zo’n 200 woningen. De fietsbrug aan de oostkant van de stad zou een uitgelezen kans zijn om deze Arnhemse Ponte Vecchio waar te maken.

Volgens het aanwezige publiek was naast de bebouwde brug van Steigenga de transformatie van de Trans de meest aansprekende woondoorbraak.

D66-lijsttrekker Joris Brandts blikt terug op een geslaagde bijeenkomst. “Arnhem zoekt de komende decennia nog 16.000 woningen. In Rijnpark realiseren we er – mede dankzij de inzet van D66 – 7.000 en ook elders staan nog plannen op de rol. Deze inzendingen laten zien dat we binnen de stadsgrenzen nog heel veel meer woningen kunnen bouwen.” Naast nieuwbouw zette Brandts zich de afgelopen jaren volop in voor het beter benutten van bestaande woningen door splitsing, en dat blijft wat hem betreft hoog op de agenda, zo meldde hij tijdens de bijeenkomst. “Splitsen is de snelste manier om binnen de stad extra woonruimte te bieden, maar grotere vergezichten zijn óók nodig voor de stad van de toekomst.”