Werkbezoek UPLG in Leusden: onze indrukken

Het antwoord is eenvoudig. De afgelopen jaren is gebleken wat er gebeurt als je de inspanning verplicht, maar niet het resultaat: dan kom je er niet. De stikstofdoelen bleven buiten bereik. En, vervelend voor de boeren: vergunningen die eerder waren verleend op basis van een voorgespiegeld resultaat, bleken niet houdbaar omdat dat resultaat uitbleef. De PAS-melders kunnen erover meepraten wat er dan gebeurt.

Nu snapt iedereen dat een ondernemer graag z’n gang gaat. Het UPLG maakt dat ook mogelijk. Vanaf 2027 wil de provincie ‘doelsturingsvergunningen’ gaan uitgeven. Die komen er in het kort op neer dat het doel duidelijk is, maar dat boeren alle ruimte krijgen om die doelen op hun manier te halen. Met voedingsmanagement, met kpi-gestuurde bedrijfsvoering, via extensivering, etcetera. Als het maar optelt tot de norm van gemiddeld 40-42kg/ha in 2035.

Maar, en daar zit de pijn, er zit wel een stok achter de deur: als in 2030 blijkt dat boeren niet genoeg stappen maken richting de benodigde stikstofreductie, dan legt de provincie alsnog een generieke norm op. En aan het einde van de rit kan de provincie handhavend gaan optreden, of gaan onteigenen, of andere maatregelen treffen. Het nieuwe kabinet overweegt in die situatie zelfs dierrechten te gaan intrekken.

Kan dat dan niet anders? Wij denken van niet. Als je doelen niet vastlegt (of ‘borgt’), dan weet je dus nooit zeker of je ze gaat halen. En als je dat niet zeker weet, kun je dus nooit vergunningen afgeven – die zullen ongeldig worden verklaard op het moment dat de stikstofreductie (weer) uitblijft. En dan staat iedereen met lege handen.

Er zijn 1700 zienswijzen uitgebracht op het UPLG. Daar horen we binnenkort meer over. Wij gaan ervan uit dat het merendeel hiervan over die geborgde aanpak zal gaan. En misschien is daar maatwerk in mogelijk, dat kunnen we nu niet overzien. Maar voor ons is 1 ding duidelijk: de tijd van een aanpak die alleen maar rust op vrijwilligheid is voorbij. Dat is het eerlijke verhaal, ook al is het niet per se leuk om te horen.

Tijdens het werkbezoek bleek ook dat veel boeren zich zorgen maken over de financiering. Op dit moment is ongeveer 240 miljoen euro beschikbaar vanuit het UPLG, maar dat is op de langere termijn niet genoeg. Het is dus een goede zaak dat het nieuwe kabinet het stikstoffonds wil herstellen. De 20 miljard die daaruit voortkomt maakt een groot verschil.

Maar daarmee zijn we nog niet. Want de landbouw is enorm kapitaalintensief, terwijl de verdiencapaciteit vrij beperkt is. Met andere woorden: boeren krijgen te weinig voor de mooie producten die ze produceren en zijn daarom afhankelijk van een zo groot mogelijk volume. Daar zijn veel dieren voor nodig – en met veel dieren is het niet eenvoudig om de stikstofdoelen te halen…

Je zou kunnen zeggen dat boeren vastzitten in een vicieuze cirkel. Om het verdienvermogen te stutten hebben boeren veel dieren nodig, wat veel uitstoot oplevert, waardoor ze moeten investeren in dure maatregelen om die uitstoot te beteugelen, waardoor ze veel dieren nodig blijven houden om dat allemaal te kunnen betalen. Het is dus heel logisch dat de transitie hand in hand moet gaan met eerlijkere prijzen. Dat was ook altijd de bedoeling; het Landbouwakkoord tussen kabinet en alle betrokkenen in de keten leek daarvoor te gaan zorgen. Het blijft eeuwig zonde dat de LTO dat in 2023 liet klappen.

De provincie heeft op dit aspect geen invloed. Onze oproep aan het nieuwe kabinet: tuig zo snel mogelijk iets nieuws en vergelijkbaars op, zodat boeren ook aan die kant perspectief wordt geboden.

Binnenkort horen we meer over de plannen van de nieuwe Landbouwminister. We houden je op de hoogte!