Over de landbouw, het UPLG en het coalitieakkoord

Het Utrechts Programma Landelijk Gebied (UPLG) houdt de gemoederen al geruime tijd bezig. We hebben er veel en vaak over gesproken: met onze collega’s in de Statenzaal, met boeren en andere betrokkenen tijdens inspraakavonden, en ook bij boeren thuis aan de keukentafel. Eerder schreven we al een beschouwing, die hier is te vinden.

Inmiddels is er ook een coalitieakkoord gesloten in Den Haag, met een prominente plek voor de landbouw. Onder leiding van kersvers minister Jaimi van Essen en met 20 miljard euro in de achterzak wil de coalitie de komende jaren flinke stappen zetten. Wij zien veel aanknopingspunten, al hebben we ook wel wat zorgen.

Zowel het coalitieakkoord als het UPLG zetten in op ‘doelsturing’. Dat betekent dat er duidelijke doelen worden gesteld voor de reductie van stikstofuitstoot, maar dat boeren zelf kunnen bepalen hoe ze die doelen bereiken. Het einddoel is in beide gevallen gelijk: een forse reductie van de ammoniakemissie (42–46% in 2035 ten opzichte van 2019), zodat de natuur kan herstellen. Vanuit dat natuurherstel kan vervolgens ook de vergunningverlening weer op gang komen. Zonder natuurherstel geen vergunning.

Ook de vergunningverlening zelf verandert. Zowel in het coalitieakkoord als in het UPLG wordt ingezet op zogenoemde doelsturingsvergunningen. Daarbij worden vergunningen niet langer verleend op basis van de middelen die worden ingezet, maar op basis van de daadwerkelijke ‘output’, die boeren zelf monitoren. De verwachting is dat de vergunningverlening hiermee sneller op gang komt.

Hoewel boeren zelf mogen bepalen hoe zij verduurzamen, zijn de doelen niet vrijblijvend. Als de reductie onvoldoende vordert, neemt de overheid maatregelen. Het UPLG kondigde dat al aan en de nieuwe coalitie in Den Haag doet hetzelfde. Mocht in 2030 blijken dat het ‘reductiepad’ het doel niet binnen handbereik brengt, dan kiest Utrecht per 1 januari 2030 voor een verplichte emissienorm van 40–42 kilo ammoniak per hectare per jaar. Trouwens, als je wilt weten hoe het precies zit met stikstof en ammoniak, kijk dan eens hier!

Volgens het coalitieakkoord worden in datzelfde peiljaar in zo’n geval ‘aanvullende maatregelen’ getroffen. Dat is dus wat minder concreet. Over de uiteindelijke consequenties is de nieuwe coalitie wel duidelijk. Als het doel in 2035 niet is bereikt, kunnen fosfaatrechten worden ingetrokken. Met andere woorden: reductie van de veestapel komt dan in beeld.

Er zijn ook verschillen. De provincie kiest voor doelsturing, gekoppeld aan een hectarenorm vanuit de Kritische Depositiewaarde (KDW). De KDW wordt gezien als een onvermijdelijke juridische realiteit, die daarom een plek krijgt in de vergunningverlening. Het Rijk wil eveneens doelsturing, maar zonder zo’n generieke norm. Doelen moeten per gebied en per bedrijf worden vastgesteld vanuit de gebiedsgerichte aanpak: ‘We vervangen de kritische depositiewaarde (KDW) zo snel mogelijk door een juridisch houdbaar alternatief. Daarbij sturen we op emissiereductie en gaan we uit van de feitelijke staat van de natuur.’

Hoe dat alternatief eruit gaat zien en wanneer dat gaat gebeuren, is op dit moment nog onduidelijk. Wat ons betreft is dit een gevoelig punt. De KDW is misschien niet perfect, maar het is wel de enige juridisch houdbare norm die we hebben. Zonder iets dergelijks staat alle beleid op losse schroeven. En wat betekent het voor het draagvlak voor het UPLG als het Rijk eigenlijk al afscheid heeft genomen van de KDW? Leidt dit niet tot verdere vertraging?

Op dit moment ligt het UPLG ter inzage. Iedereen kan een zienswijze indienen; dat hebben wij ook gedaan vanuit de Commissie Landbouw, Water en Milieu. Alle zienswijzen worden verwerkt in het UPLG, waarna Gedeputeerde Staten het definitieve programma vaststellen. Het UPLG wordt bovendien in lijn gebracht met het coalitieakkoord.

We praten je gauw verder bij!