Keti Koti toespraak Martijn Pijnenburg

Beste inwoners van Harderwijk en Hierden, gasten en in het bijzonder de nakomelingen van hen die destijds in ketenen werden geslagen,

We staan hier vanavond samen aan de vooravond van 1 juli. Een datum die voor velen van ons, maar gelukkig voor steeds meer Nederlanders, een diepe en onuitwisbare betekenis heeft.

We zijn hier om te herdenken. Om stil te staan bij het trans-Atlantische slavernijverleden. Een herdenking van een systeem dat eeuwenlang heeft bestaan, gebouwd op de totale ontmenselijking van miljoenen mensen. Mensen die uit hun huizen werden gerukt, hun namen werden ontnomen, hun cultuur werd afgepakt en die tot bezit en handelswaar werden gereduceerd.

Als we hier vandaag in Harderwijk staan, te midden van onze mooie, historische Hanzestad, dan voelt die geschiedenis soms ver weg. We kijken naar de oude stadsmuren, de sfeervolle pleinen en het kabbelende water van het Wolderwijd. Harderwijk staat bekend om haar geschiedenis van handel, visserij en de oude universiteit waar grote denkers vandaan kwamen.

Maar diezelfde geschiedenis verplicht ons tot eerlijkheid. Want de draden van het koloniale verleden en het slavernijverleden lopen onmiskenbaar ook door de geschiedenis van onze eigen stad. Denk aan Harderwijkers die destijds via de VOC of WIC naar de koloniën trokken. En denk aan ons latere Koloniaal Werfdepot, waarvandaan duizenden soldaten werden ingescheept naar Nederlands-Indië.

De rijkdom, kennis en status van ons land in die eeuwen kwamen niet uit de lucht vallen. Ze werden mede gefinancierd door een systeem van uitbuiting en slavernij overzee.

Geschiedenis is geen opeenvolging van losse, stoffige feiten. Het is het fundament waarop onze huidige samenleving is gebouwd. Daarom kunnen we niet selectief zijn in wat we herdenken. We moeten het hele verhaal durven zien. Het mooie én het pijnlijke.

Het thema van deze avond is even krachtig als noodzakelijk:
Wat we doorgeven.

Bij doorgeven denken we vaak aan mooie dingen: tradities, herinneringen, liefde en een betere wereld voor onze kinderen. Maar we kunnen het heden pas echt begrijpen en de toekomst pas echt vormgeven als we álles durven door te geven. Ook de pijn. Ook de verhalen die schuren en die decennialang zijn weggestopt.

Het slavernijverleden is geen randstedelijk verhaal. Het is een Nederlands verhaal, een Gelders verhaal, en ja, ook een Harderwijks verhaal.

Herdenken betekent: die stilte doorbreken. Het betekent verhalen ophalen en ze eindelijk een stem geven. Want een verhaal dat niet verteld wordt, verdwijnt uit ons collectieve geheugen. En dat mogen we niet laten gebeuren. We hebben de morele plicht om te luisteren naar de perspectieven die te lang zijn genegeerd.

Het aanbieden van een completer beeld van onze geschiedenis begint bij kritisch kijken naar onszelf en onze eigen openbare ruimte. Wat geven wij dagelijks door aan de mensen die door onze straten lopen?

Recent hebben we als gemeente het straatnaambordje van de Friesegracht aangepast, met een verwijzing naar burgemeester Jan Bavius de Vries. Hij was in de achttiende eeuw niet alleen burgemeester van onze mooie stad, maar ook bewindhebber van de West-Indische Compagnie en direct betrokken bij de Sociëteit van Suriname.

Die aanpassing is geen poging om de geschiedenis uit te wissen. Integendeel. Het is een stap om de geschiedenis in haar volle omvang te tonen. Het vertelt het héle verhaal, vanuit verschillende perspectieven.

De gemeente Harderwijk zet dit beleid voort. We blijven ons erfgoed en onze openbare ruimte onderzoeken en verduidelijken. Omdat we geloven dat bewustwording begint bij eerlijkheid.

Beste aanwezigen,

Geschiedenis is niet iets wat achter ons ligt. Het echoot na in het nu. In de vooroordelen waar mensen vandaag de dag nog mee te maken krijgen. In kansenongelijkheid. In uitsluiting.
Juist daarom is herdenken zo belangrijk. Het is geen passief achteromkijken, maar een actieve daad voor de toekomst. Door de verhalen van toen te delen, creëren we de empathie en rechtvaardigheid van morgen.

Als we vanavond de vraag stellen: Wat geven we door aan de volgende generaties Harderwijkers? Dan hoop ik dat ons antwoord is:

– Een stad die haar verleden niet schuwt, maar onder ogen ziet.
– Een gemeenschap waarin elk verhaal gehoord mag worden.
– En bovenal: de belofte dat we samen bouwen aan een toekomst waarin iedereen in Harderwijk zich gezien, gehoord en gelijkwaardig voelt.

Morgen, op 1 juli, vieren we Keti Koti: het verbreken van de ketenen. Het is een feest van vrijheid, gelijkwaardigheid en hoop.

Vrijheid is echter geen bezit dat je eenmaal krijgt en daarna kunt vergeten. Vrijheid is een kwetsbaar goed. Je behoudt het alleen als je het deelt, als je het viert en als je het voor de ander beschermt.

Laat ons vanavond luisteren, herdenken en de verhalen doorgeven.
Ik wens u een waardige herdenking en morgen een betekenisvolle Keti Koti.

Dank u wel.