Kritische blik op alternatief voor herindeling
Afgelopen zomer 2026 hebben de oppositiepartijen Forum voor Democratie (Zevenaar), DOED en Burgerbelangen (Duiven) en Stadspartij Doesburg een alternatief ingediend onder de naam ‘Liemerse Coalitie’. Er is in Westervoort geen partij die dit plan steunt. De initiatiefnemers willen dat alle ambtenaren van de vier gemeentes gaan samenwerken. Tegelijk willen zij dat de vier gemeenteraden zelfstandig blijven bestaan.
Alternatief onder de loep
Het alternatief is op 9 september 2026 besproken in de commissie Middelen en komt op 23 september in de raad van Zevenaar. Vanuit de initiatiefnemers is veel tijd en energie in het formuleren van een alternatief voorstel gestopt. Deze stukken heeft D66 zorgvuldig onder de loep genomen. In de commissie Middelen heeft Marcel Moes zijn argumenten op een rijtje gezet.
Alternatief niet transparant
Het alternatief is gebaseerd op diverse bijlagen met ‘wetenschappelijk’ bewijs, en dat is het eerste bezwaar van D66. De stukken zijn anoniem, er is niet vermeld welk bureau of wetenschapper deze artikelen heeft gemaakt. Onduidelijk is wie de rapporten heeft opgesteld, wie de analyses en berekeningen heeft gemaakt en voor wiens rekening de conclusies en de aanbevelingen komen. D66 wil de initiatiefnemers oproepen om daar in de toekomst transparanter over te zijn.
Er wordt veel geschermd met de resultaten van wetenschappelijk onderzoek van Prof. Dr. Maarten Allers als hoogleraar aan de Rijksuniversiteit Groningen en als directeur van het COELO, een onafhankelijk onderzoeksinstituut voor o.a. gemeenten. Deze onderzoeken worden aangehaald om het eigen alternatief te onderbouwen of het principebesluit voor een fusie te torpederen.
Het betrekken van wetenschap bij politieke oordeelsvorming verdient waardering. Maar doe het dan wel goed. In de aangeboden stukken is willekeurig informatie uit de onderzoeksdata gehaald en daar hebben de initiatiefnemers bijzondere conclusies aan verbonden. Marcel Moes zal hier in deze bijdrage nader bij stil staan namens D66.
Kostenbesparing is geen beleid
Het stuk ‘Kritisch Tegenrapport (bijlage 4)’ suggereert dat kostenbesparing het belangrijkste doel van de herindeling is. Dat was inderdaad het geval tot het jaar 2014, toen het Rijk verwachtte met dit beleid 1 miljard euro te kunnen besparen.
Kostenbesparingen waren en zijn echter niet de aanleiding voor het vormen van een Liemerse gemeente. De aanleiding ligt in het op peil houden van de continuïteit en kwaliteit van de dienstverlening en financieel gezond blijven naar de toekomst toe. Deze bredere afweging vinden we terug in de taken en uitdagingen waar we als gemeenten voor staan. Bijvoorbeeld de schaalproblemen bij specialistische taken, personeelstekorten door krapte op de arbeidsmarkt, de toenemende bestuurlijke complexiteit en de financiële druk.
Het klopt dat Maarten Allers in zijn onderzoek uit 2014 heeft opgemerkt dat een herindeling op zichzelf niet leidt tot lagere lasten voor de inwoner. Overigens ook niet tot hogere lasten, en die conclusie noemt u niet in de Tegenrapportage. Politiek is dit gewenst, wetenschappelijk is dit echter onverantwoordelijk.
Ambtelijke samenwerkingen lopen vast
Het alternatief is een variant waarin we bestuurlijk niet fuseren maar ambtelijk gaan samenwerken, en met onder andere nog zo’n vijf nieuwe Gemeenschappelijke Regelingen.
Waar het alternatieve stuk ‘Zeven fusies in de praktijk’ (bijlage 5) kijkt naar 7 ambtelijke samenwerkingen, heb ik afgelopen weekend 45 ambtelijke samenwerkingen bekeken. Die zijn te vinden op de website www.ambtelijkefusies.nl en je kunt makkelijk nagaan wat er sinds de oprichting van al die plannen terecht is gekomen. De conclusie is dat van de uiteindelijk gestarte 34 samenwerkingen meer dan de helft (!) binnen een termijn van 10-15 jaar niet meer bestaat. En maar liefst twee-derde van deze beëindigde samenwerkingen zijn alsnog omgezet naar een herindeling. Dus de meeste ambtelijke samenwerkingen bestaan vandaag de dag niet meer. Een rapportage ’45 gemeentelijke samenwerkingen: hoe verliepen ze, wat ging er fout en wat hadden ze gemist’ was dus ook op zijn plaats geweest om het alternatieve scenario goed te kunnen wegen.
Ambtelijke samenwerking niet goedkoper
In dit verband is het goed om ook hier de conclusies van het werk van Maarten Allers erbij te pakken als het gaat om ambtelijke, gemeentelijke samenwerkingen (dus geen herindeling). Allers concludeert namelijk in het vakblad ESB en in een essaybundel van de Raad voor Openbaar Bestuur in opdracht van het Ministerie van Binnenlandse Zaken dat er geen onderbouwing kan worden gevonden voor betere dienstverlening, of meetbare effecten op de uitgaven, bij ambtelijke gemeentelijke samenwerking. Deze conclusie vermeldt u niet.
In uw beschrijving van De Liemers-Coalitie berekent u (in tegenstelling tot de bovengenoemd conclusies uit de onderzoeken van Allers) een structureel voordeel van 1,3-3,7 miljoen euro en dat presenteert u als ‘zekerder’. Dat is misplaatst.
Uit de ervaringen blijkt dat er bij een gemeentelijke, ambtelijke samenwerking een grote kans dat we na een aantal jaren alsnog gaan fuseren. Dan moeten we dus twee keer reorganisatiekosten maken. De begrote investering in de alternatieve Liemerse Coalitie ter grootte van 4,4-8,4 miljoen euro kan dan dus door het putje.
Versplintering van taken
De voorgestelde samenwerking in meer gemeenschappelijke regelingen maakt het voor ons als gemeente moeilijker om goede integrale afwegingen te maken voor inwoners, wijken, kernen binnen de gemeente. Het beleid wordt immers versplinterd omdat je verschillende taken bij allemaal aparte verschillende organisaties onderbrengt, waar ook nog eens verschillende gemeenten bij betrokken zijn. Het op maat maken van de dienstverlening aan onze inwoners en bedrijven wordt hiermee dus alleen maar moeilijker en de afstand tussen inwoner en gemeente alleen maar groter.
Uit promotieonderzoek van Rob de Greef blijkt verder dat het democratisch gehalte van Gemeenschappelijke Regelingen in de praktijk tekortschiet: zodra taken worden overgedragen verdwijnt de besluitvorming grotendeels uit het zicht van de raad. Iets waar wij als D66 ook regelmatig in deze gemeenteraad aandacht voor vragen.
De alternatieve Liemerse Coalitie zet ons als raad op nog grotere afstand van de uitvoering.
Minder invloed in regio
Het voordeel van de fusie is dat juist dat het aantal Gemeenschappelijke Regelingen vermindert omdat de vier partners tot dezelfde gemeente horen. Denk hierbij ook aan de regionale sociale dienst RSD De Liemers. Als tweede, belangrijk aspect, wordt onze positie sterker in de grote Gemeenschappelijke Regelingen zoals de VGGM, Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland Midden met 17 deelnemers. Als laatste is belangrijk om straks de vijfde grote gemeente te worden in de Provincie Gelderland en daarmee ook beter de belangen van de inwoners kunnen dienen. Deze voordelen ontbreken in het alternatief.
Kiezer heeft al gesproken
Als raad hebben we al het principebesluit over de gemeentelijke herindeling en mogelijke fusie genomen. Na een lange vergadering was dit, ondanks kanttekeningen van twee partijen in deze raad, zelfs een unanieme en democratische beslissing.
Bij D66 en andere partijen was het principebesluit voor een nieuwe gemeente inzet bij de Zevenaarse verkiezingen in maart 2026. Een meerderheid van de kiezers heeft zich achter dit voornemen geschaard om samen te gaan met Doesburg, Duiven en Westervoort. Dit voorstel voelt als het terugploegen op een eerder in 2025 genomen besluit van de raad. Onze conclusie is dat het alternatief van Forum voor Democratie en partners slecht is onderbouwd, het is één grote berg los zand. Ook hebben Forum voor Democratie en partners binnen enkele maanden na de verkiezingen laten zien dat ze een democratisch genomen besluit niet accepteren.
Hoe werkt dat, zo’n herindeling
Op 21 mei 2025 zijn de raadsleden van Zevenaar na uitgebreide discussie in principe akkoord gegaan met een herindeling. Dit is gevolgd door het formele principebesluit op 26 januari 2026. Daarna gingen de gemeenten Doesburg, Duiven, Westervoort en Zevenaar samen aan de slag om dit plan uit te werken tot het herindelingsontwerp. Hierin staat hoe de nieuwe gemeente eruit komt te zien. Op 16 november 2026 komt dit ontwerp bij alle vier gemeenten in de raad.
Als de politieke partijen instemmen wordt het ontwerp gepubliceerd en kunnen inwoners en bedrijven reageren. Deze reacties worden (na beoordeling) verwerkt in het definitieve plan dat ook weer door de gemeenteraad wordt behandeld. Met dit plan start uiterlijk 31 maart 2027 de formele procedure om één bestuurlijke, juridische en administratie gemeente op te richten. De nieuwe gemeente start dan per 1 januari 2029, na tussentijdse verkiezingen in november 2028.
Download dit artikel
