Een toekomstige Derde Kamer?

Door Sanne Pouw

Is een burgerparlement een goed idee? Dat onderzoekt Eva Rovers in haar boek ‘Waarom we politiek niet alleen aan politici kunnen overlaten’, pleidooi voor een Derde Kamer (De Correspondent, 2025). In dit boek neemt ze ons mee door verschillende voorbeelden van burgerparlementen, en betoogt ze waarom deze zo belangrijk zijn.

De wereld kampt met grote problemen. Denk aan geopolitieke lichtontvlambaarheid, polariserende technologie, royaal gefinancierde antidemocratische bewegingen, digitale oorlogvoering en verdere vervuiling van de aarde en het klimaat.
Helaas blijven effectieve politieke oplossingen uit. Door ellendig lange kabinetsformaties, steeds kortere regeerperiodes en politieke partijen die met ophef proberen keizergunst te winnen, is het de afgelopen jaren moeilijk gebleken om oplossingen te creëeren. Dat zorgt voor frustratie bij de burger: het vertrouwen in de democratie daalt. En dat terwijl politiek actieve burgers nodig zijn om problemen op te lossen. De burger kan meer dan alleen stemmen. Hen enkel zien als kiezers is een oppervlakkige opvatting van democratisch burgerschap.

Een burgerparlement zou dus zomaar de oplossing kunnen zijn. Rovers bespreekt verschillende voorbeelden van burgerparlementen in haar boek. Elk voorbeeld heeft goede aspecten, maar ook minder goede aspecten.  Elk systeem werkt weer anders, waarvan geen enkel nog perfect is.

Bijvoorbeeld: in Duitstalig België toont Rovers het ‘Ostbelgienmodel’, een van de meest permanente burgerparlementen, bestaand uit een burgerraad (die thema’s voor deliberatie kiest) en een burgerparlement (dat daadwerkelijk over een gekozen thema delibereert). In 2019 richtten ze zich op het vinden van oplossingen voor de gezondheidszorg. Ze werkten samen met politici, experts en mensen uit de praktijk en presenteerden uiteindelijk hun oplossingen. Ongeveer de helft van hun aanbevelingen werden overgenomen.

Een zo’n aanbeveling was om jongeren in Duitstalig België te stimuleren om een baan in de zorg te kiezen. Maar ook werd er een nieuw beurzensysteem en verplichte stages voor studenten in de zorg ingevoerd. Daarnaast stegen de lonen met twaalf procent, personeelsnormen en arbeidsomstandigheden werden verbeterd. Het ‘politieke’ parlement keurde ook decreten goed die de instelling van een familieraad en een georganiseerd klachtenbeheer voor alle woon- en zorgcentra bewerkstelligen. Daarnaast werd een campagne gelanceerd, genaamd ‘zorg gaat ons allemaal aan’.

Ander voorbeeld: de eerste editie van het burgerparlement in 2023 uit Marseille, genaamd ‘Assamblée Citoyenne du Futur’, focuste zich op de thema’s hitte en natuur, droogte, democratie en participatie. Ook het verminderen van de sociale kloof in Marseille als overkoepelend thema was belangrijk. Twee hiervan kozen ze zelf en twee diende de gemeenteraad in.
Het burgerparlement uit 2023 kwam met verschillende acties die de gemeente kon ondernemen. Voor het thema hitte en natuur kwamen er meerdere suggesties. Schaduw creëren met bijvoorbeeld planten bij recreatieplekken, slimme watermeters, het in publieke handen brengen van het waterbeheer en trainingen organiseren voor lokale politici om hen bekender te maken met participatieve democratie. In totaal ontwikkelden ze 21 aanbevelingen en 92 concrete acties voor de gemeenteraad. Van aanbevelingen werden er 15 uitgevoerd. De rest onderzocht de gemeente verder op basis van technische en financiële haalbaarheid. Enkele werden afgewezen.

In Parijs werkt het weer anders. Daar kiest het burgerparlement uit de drie vraagstukken waar het gemeentebestuur mee zit, één vraagstuk uit. Hier gaan zij dan een wetsvoorstel voor ontwikkelen. Daarnaast kan het burgerparlement zelf een onderwerp kiezen en hier een ‘wens’ voor doen, een soort motie.

In 2023-2024 ging één werkgroep aan de slag met een wetsvoorstel over dakloosheid en de andere groep ging aan de slag met een wens voor het vergroenen van straten. De politiek nam het wetsvoorstel over dakloosheid aan. Dit betekende dat de twintig voorgestelde maatregelen in een nieuwe wet werden vastgelegd. Deze maatregelen gingen vooral over maatschappelijk werk, sociale huisvesting en juridische ondersteuning. En ook de wens werd aangenomen, waardoor de gemeente zoveel mogelijk beton ging vervangen door struiken, gras, planten en bomen.

Al deze voorbeelden tonen dat burgerparlementen concrete oplossingen bedenken die werkelijk helpen. Ook zorgt het implementeren van deze oplossingen voor minder gefrustreerde burgers. Ze voelen zich gehoord en hebben meer respect voor de politiek en politici.

Naast positieve punten zijn er ook genoeg verbeterpunten. Denk hierbij aan gebrek van concrete opvolging. Ook werden burgers soms overschaduwd door de politici die meewerkten en hadden ze weinig keuze wat betreft onderwerpen. Nog een belangrijk punt is dat er geen wettelijke basis is voor burgerparlement. Hierdoor kan het burgerparlement ook wegvallen. Het correct afspiegelen van de maatschappij bleek soms ook lastig.

Geen enkel burgerparlement is gelijk perfect. Dit is geen reden om te stoppen, maar juist om door te pakken. Na meerdere edities worden de fouten geëlimineerd, waardoor het burgerparlement steeds beter gaat functioneren.

De burgers begonnen meestal wantrouwig aan een burgerparlement, maar waren uiteindelijk zeer positief. En ook ambtenaren, bestuurders en politici waren niet gelijk enthousiast, maar ook zij zagen uiteindelijk de voordelen. Vooral de concrete voorbeelden tonen dat een burgerparlement echt verandering kan brengen.

De politiek kan het niet alleen. De praktijkervaringen en de frisse blik van de burger zijn onmisbaar. Met een burgerraad maken we onze democratie nog representatiever. De burger krijgt namelijk een hoofdrol. Het opzetten ervan is weliswaar een hele klus, maar is niet onmogelijk. Wanneer het burgerparlement eenmaal staat is het een enorme aanwinst.