Fundamenten voor een vrij, rechtvaardig en democratisch Europa

Europa, dat zijn wij. D66 staat voor een democratisch Europa, waarin burgers een stem hebben op alle niveaus: van de plek waar ze wonen tot het nationale en Europese beleid. Want het is aan ons om Europa vorm te geven. De democratische rechtsstaat en respect voor mensenrechten vormen hierbij het fundament. In Europa hebben burgers gelijke rechten en een stem in de democratie. De kans om in vrijheid en veiligheid het beste uit het leven te halen. Dat is het Europa waar D66 elke dag aan werkt.

Dat vraagt dat we onze rug rechten en trots vol voor de Europese waarden staan. Regeringen in lidstaten als Hongarije hollen de democratie en de rechtsstaat uit, terwijl de rest van Europa toekijkt. Autoritaire leiders zaaien haat en verdeeldheid om hun eigen macht veilig te stellen. Dat doen ze ten koste van bijvoorbeeld de lhbti+-gemeenschap, van de veiligheid van migranten en van respect voor mensenrechten en het vrije publieke debat. Ondertussen vormen corruptie, grensoverschrijdende criminaliteit en terrorisme een blijvende dreiging voor onze veiligheid.
 
Voor een vrij, rechtvaardig en democratisch Europa moet het fundament op orde zijn. We hebben de keuze om vorm te geven aan onze eigen toekomst, door de Europese democratie, de rechtsstaat en de grondrechten te versterken. Dit doen we niet alleen door het Europees Parlement de rechten te geven van een volwaardige volksvertegenwoordiging. We zorgen ook voor directe inspraak van burgers en graven kanalen naar de macht voor jongeren en toekomstige generaties. Nationale ministers en regeringsleiders leggen in nationale parlementen verantwoording af voor de afspraken die zij in Brussel maken. We geven de Europese Unie de instrumenten om onze rechtsstaat en waardengemeenschap te beschermen, tegen autoritaire regeringen en criminelen. Lidstaten die structureel over de schreef gaan, nemen we het stemrecht af en sluiten we uit van besluitvorming.
 
Werken aan een vrije, rechtvaardige en democratische toekomst kan niet zonder een ambitieuze begroting. Begroten is een belangrijk democratisch middel. Daarom zijn Prinsjesdag en andere begrotingsdagen in Europa zulke belangrijke democratische tradities. In Europa moet de begroting een volwassen instrument worden, met eigen middelen en regelmatige controle en aanpassing. Waar we nu €300 miljard besteden aan het gemeenschappelijk landbouwbeleid, wil D66 dit geld ook inzetten voor een groene, digitale en sociale toekomst. Lidstaten moeten de ruimte krijgen om noodzakelijke investeringen te doen in de klimaattransitie en duurzame landbouw en in sterke sociale voorzieningen, zoals het onderwijs en de zorg. We versterken de Europese begroting door grensoverschrijdende activiteiten gezamenlijk te belasten. En ook hier versterken we de Europese democratie: het Europees Parlement stemt jaarlijks over zowel de Europese uitgaven als de inkomsten.

  • Een sterk Europees Parlement. Bij de volgende Europese verkiezingen kun je ook op een kandidaat uit een andere lidstaat stemmen.
  • Om de Europese Unie slagvaardiger te maken, schaffen we veto’s af.
  • Een Europa als de bewaker van de democratische rechtsstaat, waarin lidstaten die afglijden hard worden aangepakt.
  • Een sterker Europol, Eurojust en Europees Openbaar Ministerie om grensoverschrijdende criminaliteit en terrorisme gezamenlijk aan te pakken.
  • Een nieuwe Europese antidiscriminatiestrategie met aandacht voor verschillende vormen van discriminatie en ongelijkwaardige behandeling. We versterken de positie van fundamentele mensenrechten.
  • Een moderne en ambitieuze Europese begroting voor een groene, digitale en sociale toekomst.

D66 maakt zich hard voor een sterk en onafhankelijk Europees Parlement. Het Parlement vormt het hart van de Europese democratie: het is het enige Europese orgaan dat burgers rechtstreeks verkiezen. Een sterker Europees Parlement past bij het tweekamerstelsel in de Europese Unie en geeft burgers een grotere stem in de Europese besluitvorming. Het is dan ook hoog tijd dat het Europees Parlement de bevoegdheden krijgt die horen bij een volwaardig parlement én de zeggenschap krijgt over een aantal fundamentele aspecten, zoals de samenstelling van het Parlement en de locatie waar het zetelt.

D66 maakt zich hard voor een sterk en onafhankelijk Europees Parlement. Het Parlement vormt het hart van de Europese democratie: het is het enige Europese orgaan dat burgers rechtstreeks verkiezen. Een sterker Europees Parlement past bij het tweekamerstelsel in de Europese Unie en geeft burgers een grotere stem in de Europese besluitvorming. Het is dan ook hoog tijd dat het Europees Parlement de bevoegdheden krijgt die horen bij een volwaardig parlement én de zeggenschap krijgt over een aantal fundamentele aspecten, zoals de samenstelling van het Parlement en de locatie waar het zetelt.

• Het Europees Parlement krijg initiatiefrecht, waarmee het zelf voorstellen kan doen voor Europese wet- en regelgeving. Het Europees Parlement krijgt ook de mogelijkheid om een volwaardige parlementaire enquête in te stellen, waarbij het mogelijk is om onder ede te verhoren. Daarmee kan het Europees Parlement misstanden in de Europese Unie onderzoeken.
• Met het budgetrecht krijgt het Europees Parlement volledige zeggenschap over de Europese begroting (MFK) en de eigen middelen van de Unie. Het deel van de begroting dat uit eigen middelen bestaat, wordt jaarlijks vastgesteld door de Raad van de Europese Unie en het Europees Parlement in samenhang met het zogeheten Europees Semester: het jaarlijkse proces waarin lidstaten hun economische en begrotingsbeleid afstemmen met Europese regels. Voor het deel van de begroting dat wordt afgedragen door de lidstaten verkorten we de periode van zeven naar vijf jaar, zodat deze beter aansluit bij de prioriteiten van het Europees Parlement en de Europese Commissie. Budgettaire plannen voor langetermijnvraagstukken kunnen nog steeds voor langere periode worden vastgelegd.
• Het Europees Parlement krijgt de mogelijkheid om het vertrouwen op te zeggen in individuele Eurocommissarissen, naast de bestaande bevoegdheid om de gehele Europese Commissie naar huis te sturen. Dat is cruciaal om Eurocommissarissen verantwoordelijk te houden voor hun beleid en handelen.
• De voorzitter van de Europese Commissie wordt rechtstreeks verkozen. Naast een stem voor het Europees Parlement, krijgt iedere Europeaan een stem voor de voorzitter van de Europese Commissie. Indien geen kandidaat een meerderheid behaalt in deze rechtstreekse stemming, verkiest het Europees Parlement iemand uit zijn midden. We noemen deze voorzitter voortaan de Europese President.
• D66 is groot voorstander van transnationale kieslijsten bij Europese verkiezingen. Als je in Nederland woont, kun je dus ook op een kandidaat uit een andere lidstaat stemmen. Zo versterken we de Europese parlementaire democratie en de legitimiteit van het Europees Parlement. Kandidaten zijn verkiesbaar in een transnationale kieskring. Het bestaande voorstel om het huidige aantal van 720 nationaal verkozen parlementariërs aan te vullen met 30 transnationaal verkozen Europarlementariërs is een goed begin.
• Het Europees Parlement heeft maximaal 750 zetels plus een voorzitter, ook bij uitbreiding van de Europese Unie.
• D66 wil een kleiner college van Commissarissen. Niet langer nomineert elke lidstaat een Eurocommissaris. In plaats daarvan telt het college een aantal commissarissen gelijk aan twee-derde van het aantal lidstaten. De lidstaten kunnen deze beslissing al nemen op basis van de huidige Europese Verdragen. D66 hecht waarde aan een onafhankelijkere Europese Commissie die niet terugdeinst voor optreden bij schendingen van Europese wet- en regelgeving door lidstaten.
• Op alle onderwerpen wordt het gebruik van veto’s afgeschaft. D66 wil dat de Raad van de Europese Unie en de Europese Raad altijd besluiten nemen met een gekwalificeerde meerderheid.
• De zetel van het Europees Parlement wordt verplaatst van Straatsburg naar Brussel. Het is veel duurzamer en efficiënter om altijd in Brussel te vergaderen.
• Het is hoog tijd dat het Europees Parlement een procedure krijgt voor zwangerschapsverlof, ouderschapsverlof en verlof van langdurig zieke Europarlementariërs, zodat de stem van Europarlementariërs in deze periode niet verloren gaat.

Integriteit en transparantie als kernwaarden in Brussel

In een volwaardige democratie zijn de politieke en bestuurlijke macht integer en transparant. De recente zogenoemde Qatargate over corruptie bij het Europees Parlement laat zien dat de Europese democratie kwetsbaar is voor beïnvloeding door buitenlandse actoren en commerciële belangen. Daarom maken wij transparant hoe besluiten tot stand komen en wie daar invloed op uitoefenen.

• We maken strengere lobbyregels en versterken het transparantieregister. Zo is het inzichtelijk wanneer en door wie invloed is uitgeoefend op nieuwe Europese wet- en regelgeving. Financiering van niet-EU-landen en organisaties aan lobbyactiviteiten en parlementsleden brengen we in kaart. Parlementsleden mogen geen geschenken van meer dan €100 ontvangen van niet-EU-landen en organisaties en moeten afspraken met personen en partijen binnen en buiten het Parlement openbaar maken.
• D66 is voorstander van een onafhankelijke ethische autoriteit die corruptie in het Parlement en de andere Europese instituties onderzoekt en tegengaat. De autoriteit moet volledige onderzoeksbevoegdheid krijgen en op basis daarvan sancties tegen personen en organisaties kunnen voorstellen.
• Transparantie van besluitvorming is essentieel voor parlementen en de media om hun functie uit te kunnen oefenen. Ondoorzichtige, informele onderhandelingen tussen de Raad van de Europese Unie, de Europese Commissie en het Parlement – de zogeheten trilogen – worden daarom beperkt. Alleen in een derde lezing, na een open en transparant proces, zijn trilogen een laatste redmiddel. Alle informatie rond besluitvorming is openbaar, tenzij daar legitieme redenen tegen zijn.
• Om journalisten en burgers in staat te stellen het Europees bestuur effectief te controleren, moet het makkelijker en sneller worden om openbaarheid van bestuur te krijgen op Europees niveau. Daarom herzien we de Europese verordening op openbaarheid van de overheid en maken we deze toegankelijker.

Europese burgers aan zet

Burgers brengen we dichter bij Brussel. Bestaande mogelijkheden voor burgers om hun stem te laten horen in de Europese Unie verdienen navolging en versterking. Ook nieuwe vormen van directe inspraak zijn nodig. D66 wil dat de Europese instellingen de uitkomsten van zulke burgerinspraak niet langer zomaar opzijschuiven, maar een echte plek geven in de totstandkoming van Europees beleid. Nederland zit bovendien aan tafel: geen besluit van ‘Brussel’, maar van ons allemaal. Want nationale overheden nemen deel aan de Europese besluitvorming via de Raad van de Europese Unie en de Europese Raad.

• D66 wil dat nationale parlementen veel beter inzicht krijgen in de besluitvorming van de Raad, en in het bijzonder van de Europese Raad. Zo kunnen zij hun rol in de democratische controle op Europese zaken beter spelen.
• Voor D66 is het ook belangrijk om de rol van nationale parlementen te versterken door in te zetten op betere samenwerking tussen parlementen in de Europese Unie. Zo kunnen ze bijvoorbeeld hun informatiepositie versterken en van elkaar leren om goed toezicht op Europese zaken te houden. We verlengen de huidige termijn waarin nationale parlementen nieuwe Commissievoorstellen kunnen toetsen op het principe van subsidiariteit – de zogeheten subsidiariteitstoets en de gele-kaartprocedure – van acht naar twaalf weken.
• Europese burgerberaden en burgerpanels geven mensen een stem in complexe Europese vraagstukken. D66 maakt zich hard voor burgerberaden of -panels bij grote Europese beslissingen, zoals verdragswijziging en uitbreiding. De voorzitter en vicevoorzitter van het Europees Parlement houden maandelijks een open spreekuur voor Europese burgers.
• D66 is voorstander van een Europees bindend correctief referendum, geïnitieerd door Europese burgers.
• Alle Europese burgers moeten gelijke toegang hebben tot de Europese verkiezingen. Daarom versterken we de Europese kieswet waarin de Europese verkiezingen zijn geregeld. Alle Europese burgers buiten Europa krijgen het recht om te stemmen voor het Europees Parlement, zoals dat ook voor Nederlanders mogelijk is. Lidstaten moeten zorgen dat verkiezingen toegankelijk zijn voor mensen met een beperking, thuislozen en gevangenen.

De jeugd heeft de toekomst
In de Europese Unie maken we beleid over de grote vraagstukken van deze tijd, met een grote impact op de toekomst van Europa. Voor D66 hebben de jonge en toekomstige generaties daarom voorrang in Europees beleid. Daarbij hoort een veel sterkere stem in de Europese besluitvorming.

• Iedereen vanaf 16 jaar krijgt stemrecht bij Europese verkiezingen. Zo kunnen jongeren al op vroege leeftijd hun stem laten gelden in de Europese Unie. De minimale leeftijd voor kandidaten verlagen we in heel Europa naar 18 jaar.
• We staan voor een betekenisvolle betrokkenheid van jongeren in Europese besluitvorming. D66 pleit voor de erkenning van intergenerationele rechtvaardigheid in Europees beleid en jongeren als belangrijke belanghebbende. Om die reden is D66 voorstander van de oprichting van een Jongerenraad met jongerenvertegenwoordigers uit alle lidstaten. Ook zal D66 het voortouw nemen om een werkgroep voor toekomstige generaties in het Europees Parlement in te richten.
• Bij de benoeming van Eurocommissarissen krijgt de Jongerenraad een adviesrecht, zodat zij de betrokkenheid van de Eurocommissarissen bij (toekomstgericht) beleid kritisch kunnen toetsen. Ook kan de Jongerenraad gevraagd en ongevraagd advies geven op alle nieuwe wetsvoorstellen. Deze adviezen worden openbaar.
• D66 wil een bindende Europese generatietoets, om zo de gevolgen van nieuw beleid en politieke keuzes voor jongeren duidelijk te krijgen. Hiermee kijken we of ook de belangen van de toekomstige generaties geborgd zijn.
• Er komt een Europese ombudsman voor toekomstige generaties die advies geeft over de impact van beleid en beslissingen op de lange termijn. De ombudsman krijgt het recht om bij alle Europese instituties te onderzoeken en aanbevelingen te doen. De instituties beantwoorden deze binnen drie maanden.

Technologie voor Europese democratie

Digitale technologie krijgt steeds meer invloed op ons leven. Daarom wil D66 dat iedereen erover kan meebeslissen. Vandaag plukken vooral de bedrijven die nieuwe technologie ontwikkelen er de financiële vruchten van, terwijl negatieve gevolgen zoals de verspreiding van haat, desinformatie en complottheorieën bij ons allemaal terechtkomen. D66 wil dat niet alleen een handjevol techbedrijven en -ondernemers, maar de hele samenleving baat heeft bij de ontwikkeling van digitale technologie. We geven mensen meer zeggenschap over hun gegevens, onderwerpen de ontwikkeling van nieuwe technologie aan democratische controle en zetten technologie in om de democratische rechtsstaat te versterken.

• Digitale technologie biedt mensen mogelijkheden om hun stem te laten horen in de democratie. Daar moeten we op zo’n manier gebruik van maken dat iedereen die dat wil, mee kan doen. In navolging van Spanje komt de Europese Unie met een digitaal platform voor politieke besluitvorming, zodat mensen kunnen meedenken en stemmen over de agendering van Europese politieke voorstellen.
• Mensen krijgen daadwerkelijke zeggenschap over het gebruik van hun persoonsgegevens en data. Er komt een Europese verplichting voor bedrijven om bij datagebruik en -deling betekenisvolle toestemming te ontvangen van gebruikers. Bij langdurig gebruik wordt dit regelmatig herhaald. Bedrijven informeren de consument daarnaast actief en op een begrijpelijke, inzichtelijke manier welke gegevens zij verzamelen, opslaan en gebruiken.
• Het gebruik van kunstmatige intelligentie in hoogrisicotoepassingen zoals het onderwijs, handhaving en bestuur kan veel nieuwe mogelijkheden en vooruitgang brengen, maar ook grote gevolgen hebben voor de vrijheden en rechten van mensen. De verplichte Europese mensenrechtentoets voor hoogrisicosystemen wordt publiekelijk inzichtelijk. Hierdoor worden belangrijke besluiten over technologie transparanter en beter democratisch geborgd.
• Voor democratische controle en toezicht op AI is transparantie essentieel. Daarom komen er AI-labels voor alle content die met behulp van AI gegenereerd is. Bij foundation models, zoals ChatGPT, die voor veel doeleinden kunnen worden gebruikt, is altijd inzichtelijk wie de maker van het model is. Ook worden de broncodes van AI beschikbaar voor onderzoek door Europese toezichthouders, ook vóórdat producten op de markt komen. Dit leggen we Europees vast.
• Regelgeving is alleen effectief als ze ook gehandhaafd kan worden. Daarom investeren we in nationale en Europese toezichthouders, zoals de Europese Toezichthouder voor Databescherming, zodat zij snelle technologische ontwikkelingen kunnen bijbenen en voldoende capaciteit hebben. Europese toezichthouders krijgen meer macht om naast en samen met nationale toezichthouders te handhaven en effectief te kunnen ingrijpen bij bedrijven en organisaties die op Europese schaal de wet overtreden. Ook moet het mogelijk worden overheden boetes op te leggen als zij onzorgvuldig met data omgaan.
• Europese instellingen, agentschappen en lidstaten gebruiken voortaan open-source software en open standaarden, tenzij het echt niet anders kan. Dit draagt bij aan digitale inclusie, participatie, controle en de bescherming van privacy.
• De digitale publieke ruimte is grotendeels in handen van grote techbedrijven. D66 wil dat de Europese Unie actief bijdraagt aan de ontwikkeling van open-source-initiatieven voor discussieplatforms, zoals Mastodon en Pol.is, om zo de publieke ruimte terug te brengen naar het publiek.
• D66 is voorstander van de ontwikkeling van een Europese Digitale Identiteit (eID) voor identiteitsgegevens, waarmee identificatie en informatiedeling met overheden en banken gemakkelijker en veiliger worden. We willen dat de eID open-source wordt ontwikkeld, zodat iedereen kan controleren of privacy wordt gerespecteerd. De gegevens slaan we niet op één plek op, maar op de apparaten van gebruikers en de gegevens worden niet gebruikt voor commerciële doeleinden.
• Anonimiteit op sociale media blijft voor gebruikers gewaarborgd. Wel wordt de identiteit traceerbaar wanneer iemand de wet overtreedt. Hierbij wordt gebruik gemaakt van privacyvriendelijke technologie, waarbij enkel hoognodige informatie wordt gedeeld.
• Om de individuele vrijheid van ideeënvorming en de democratie te beschermen tegen desinformatie en manipulatie komt er een Europees verbod op het gebruik van online microtargeting voor politieke advertenties. Ook reguliere advertenties worden niet meer getoond op basis van persoonlijke profielen, maar enkel nog op basis van de directe context van de webpagina.
• D66 is blij met de komst van de Europese Wet inzake digitale markten. Of deze wet daadwerkelijk gaat leiden tot minder marktmacht van de grote techbedrijven, moet nog blijken. Daarom maken we in 2025 de balans op. Als dan onvoldoende resultaat is geboekt, wil D66 dat techbedrijven alsnog worden opgeknipt.
• Interoperabiliteit tussen digitale platforms, zoals berichtenapps, is een prioriteit voor D66. Dit bevordert de keuzevrijheid van mensen en gaat machtscentralisatie bij enkele platforms tegen. D66 pleit in de Europese wetgeving hierover voor het cruciale behoud van veiligheid en privacy voor gebruikers door middel van encryptie.

De democratische rechtstaat en fundamentele mensenrechten vormen het fundament van de Europese verdragen. Ze vormen de basis voor vrijheid, gelijkheid en democratie. D66 wil dat de Europese Unie sterk kan optreden tegen regeringen die dit fundament aantasten, zoals de huidige regering in Hongarije. Want het kan niet zo zijn dat we wel hoge eisen stellen aan kandidaat-lidstaten, maar niet handhaven op deze eisen bij bestaande lidstaten. In alle lidstaten ondersteunen we organisaties die machtsmisbruik aan de kaak stellen en fundamentele mensenrechten bevorderen. Wil de Europese Unie écht een gemeenschap zijn en blijven op basis van de waarden van de democratische rechtsstaat, dan moet ze de middelen hebben om die waarden te beschermen.

De democratische rechtstaat en fundamentele mensenrechten vormen het fundament van de Europese verdragen. Ze vormen de basis voor vrijheid, gelijkheid en democratie. D66 wil dat de Europese Unie sterk kan optreden tegen regeringen die dit fundament aantasten, zoals de huidige regering in Hongarije. Want het kan niet zo zijn dat we wel hoge eisen stellen aan kandidaat-lidstaten, maar niet handhaven op deze eisen bij bestaande lidstaten. In alle lidstaten ondersteunen we organisaties die machtsmisbruik aan de kaak stellen en fundamentele mensenrechten bevorderen. Wil de Europese Unie écht een gemeenschap zijn en blijven op basis van de waarden van de democratische rechtsstaat, dan moet ze de middelen hebben om die waarden te beschermen.

• D66 wil dat de Europese Commissie stevig bewaakt dat lidstaten voldoen aan de vereisten van het lidmaatschap, zoals in de Europese verdragen is vastgelegd. Daartoe versterken we de uitvoering en handhaving van de rechtsstaat-APK waarmee lidstaten op initiatief van D66 jaarlijks worden getoetst op de kwaliteit van democratie, rechtsstaat, mensenrechten en Europese waarden. Het is de taak van de Europese Commissie om hierop te handelen. We versterken rol van het Europees Parlement in het beoordelen en waarderen van de rechtsstaat-APK. Regeringen moeten hun stemrecht en deelname aan de Raad van de Europese Unie verliezen wanneer zij structureel de democratische rechtsstaat afbreken en mensenrechten schenden. Daartoe hervormen we de Artikel –7-procedure.
• Het is nagenoeg onmogelijk gebleken om op basis van de huidige Artikel 7-procedure over te gaan tot de beslissing om een lidstaat het stemrecht te ontnemen. Daarom stelt de Europese Raad voortaan met een 4/5 meerderheid vast dat een lidstaat de democratische rechtsstaat afbreekt en mensenrechten schendt. Om te zorgen dat na deze vaststelling snel maatregelen worden genomen, besluit de Raad van de Europese Unie voortaan binnen zes maanden over het activeren van sancties.
• Lidstaten waartegen een Artikel 7-procedure loopt, mogen geen voorzitter meer worden van de Europese Unie. Het Parlement en de Raad van de Europese Unie beslissen hierover.
• We maken de onderdelen van de Europese begroting bestemd voor een specifieke lidstaat voorwaardelijk aan eisen van rechtsstatelijkheid en het beschermen mensenrechten. Op basis van de rechtsstaat-APK kan de Europese Commissie voorstellen Europese fondsen voor een lidstaat enkel onder voorwaarden over te maken. Er hoeft voortaan geen relatie te zijn tussen de overtreding van de lidstaat en de hoeveelheid geld die de Commissie achterhoudt. De Commissie is terughoudend bij middelen die direct bestemd zijn voor mensen, zoals armoedegelden, op voorwaarde dat deze ook echt terecht komen bij deze mensen.
• Het maatschappelijk middenveld is een cruciale kracht in de bescherming van fundamentele rechten in alle lidstaten. D66 zet daarom in op meer toegankelijke en flexibele Europese financiering voor maatschappelijke organisaties die het respecteren van fundamentele mensenrechten bevorderen. We vereenvoudigen de procedures voor het aanvragen van fondsen, audits en rapportering.
• Het is cruciaal om burgers bewust te maken van de risico’s van desinformatie en hen te voorzien van vaardigheden om desinformatie te herkennen en te weerleggen. Educatie en mediawijsheid spelen hierbij een sleutelrol.
• We investeren in onderzoek en innovatie naar technologieën die desinformatie kunnen identificeren en bestrijden, zoals factchecking tools en algoritmes die nepnieuws kunnen detecteren.
• We willen een Europees steunfonds voor onafhankelijke onderzoeksjournalistiek en het waarborgen van een breed medialandschap in elk Europees land. Mediabedrijven of journalisten wiens persvrijheid in het geding komt, kunnen hier aanspraak op maken.
• D66 versterkt de persvrijheid in Europees verband. Lidstaten die de persvrijheid en -veiligheid schenden, krijgen minder subsidies. Krachtige Europese wetgeving is nodig om journalisten te beschermen tegen rechtszaken die tegen hen worden aangespannen met het doel ze te weren uit het publieke debat.

Georganiseerde criminaliteit en terrorisme ondermijnen de rechtsstaat en onze vrijheid. Deze grensoverschrijdende dreigingen vragen om Europese samenwerking en coördinatie tussen de lidstaten. D66 wil naar een Europees niveau van opsporing en vervolging voor deze vormen van criminaliteit. Sterke democratische controle, rechtszekerheid voor verdachten en de bescherming van fundamentele mensenrechten zijn hiervoor de voorwaarden.

Europese samenwerking tegen criminaliteit en terrorisme

Georganiseerde criminaliteit en terrorisme ondermijnen de rechtsstaat en onze vrijheid. Deze grensoverschrijdende dreigingen vragen om Europese samenwerking en coördinatie tussen de lidstaten. D66 wil naar een Europees niveau van opsporing en vervolging voor deze vormen van criminaliteit. Sterke democratische controle, rechtszekerheid voor verdachten en de bescherming van fundamentele mensenrechten zijn hiervoor de voorwaarden.

• Grensoverschrijdende georganiseerde criminaliteit vraagt om Europese samenwerking op het gebied van informatie-uitwisseling, optreden en vervolging. D66 steunt daarom de versterking van Europol, Eurojust en het Europees Openbaar Ministerie. Dit kan enkel onder voorwaarde van sterke democratische controle en rechtszekerheid voor verdachten.
• Om effectief op te treden tegen grensoverschrijdende misdaad en terrorisme breiden we het werkgebied van het Europees Openbaar Ministerie uit. Terrorisme, mensenhandel, georganiseerde drugscriminaliteit, cybercriminaliteit en ecologische misdaden kunnen voortaan op Europees niveau worden onderzocht en vervolgd in nationale rechtbanken. Rechtszekerheid is geregeld via nationale rechtspraak en het Hof van Justitie van de Europese Unie.
• We versterken Europol met de bevoegdheid om zelf het initiatief te nemen voor onderzoeken naar grensoverschrijdende criminaliteit.
• Via Europol en Eurojust investeren we in gemeenschappelijke opsporingsteams. Momenteel focussen deze vaak tijdelijke Joint Investigation Teams op beperkte prioriteiten, zoals (paspoort-) fraude, witwassen en mensenhandel. Door teams permanent te maken, kunnen deze prioriteiten worden uitgebreid. Ook moeten we de resultaten van de opsporingsteams beter vastleggen en delen tussen de lidstaten onderling.
• D66 steunt het voorstel van het Europees Parlement om seksueel en gendergerelateerd geweld in heel de Europese Unie op eenzelfde manier strafbaar te stellen. Het strafbaarstellen van verkrachting moet hier onderdeel van zijn.
• We zijn voorstander van het voorstel van de Europese Commissie om grensoverschrijdende drugscriminaliteit in Europees verband aan te pakken. Europa moet investeren in bewezen effectieve maatregelen voor het detecteren van drugssmokkel via Europese havens. Hierbij is nadrukkelijk aandacht voor de sociale en professionele omstandigheden van havenwerkers en het voorkomen van chantage en infiltratie door georganiseerde misdaad.
• De Europese wapenautoriteit krijgt ook verantwoordelijkheid voor het uitvoeren van Europees beleid dat illegale wapenhandel binnen de Europese Unie tegengaat. Dit omvat de coördinatie van de inzet van verschillende lidstaten en agentschappen, centrale informatievoorziening en onderzoek naar illegale wapenhandel en samenwerking met derde landen.
• De Europese Unie moet een platform bieden voor intensieve samenwerking tussen veiligheidsdiensten op het gebied van terrorismebestrijding en het tegengaan van radicalisering. Hierbij sluiten we ook aan bij andere internationale samenwerkingsverbanden, zoals onder andere de Counter Terrorism Group en de Club de Berne.
• We financieren organisaties en het maatschappelijk middenveld die op lokaal niveau radicalisering tegengaan. Europese initiatieven voor het voorkomen van gewelddadig extremisme focussen op de structurele uitsluiting en sociaaleconomische ongelijkheden die de voedingsbodem vormen van radicalisering.
• Bij de aanpak van georganiseerde criminaliteit en terrorismebestrijding hoort ook een Europese aanpak van witwassen en terrorismefinanciering. D66 is daarom groot voorstander van de op te richten Europese anti-witwas autoriteit. Vanuit het Europees Parlement zal D66 toezien op toereikende financiering voor de autoriteit en het waarborgen van fundamentele rechten en privacy.

Technologie voor een veilig en weerbaar Europa

De digitale verbondenheid tussen mensen en systemen binnen Europa groeit, maar is ook kwetsbaar. Doordat private organisaties onze onlinewereld vormgeven, heeft digitale veiligheid vaak te weinig prioriteit gekregen. Cybercriminaliteit raakt niet alleen overheden en bedrijven, maar ook onze kritieke infrastructuur. Beïnvloeding en manipulatie ondermijnen onze democratische rechtsstaat. D66 wil op Europees niveau investeren in wetgeving, capaciteit en structuren om deze complexe en groeiende problematiek effectief aan te pakken.

• De bedreiging van kritieke digitale infrastructuur op land en zeebodem heeft de potentie onze digitale economie en samenleving te ontwrichten. D66 pleit voor een Europese strategie voor het beschermen en versterken van deze infrastructuur, in samenwerking met veiligheidsdiensten en defensie.
• We investeren in regionale en Europese cybersecuritycentra die digitale veiligheidsrisico’s detecteren en reageren op digitale aanvallen. In de voorgestelde Europese Wet inzake cybersolidariteit die dit regelt, moeten de rol die private bedrijven hierin spelen en de eisen waar zij aan moeten voldoen duidelijk worden beschreven.
• D66 is blij met de ontwikkelingen op het gebied van de Europese Wet inzake cyberveerkracht. Om de digitale infrastructuur te beschermen, moeten digitale diensten en producten voldoen aan minimale veiligheidseisen. Daarom worden leveranciers verplicht hun producten te certificeren. Europese instellingen en agentschappen maken enkel gebruik van producten met deze certificaten. Daarnaast zetten we in op een Europees netwerk van leveranciers van netwerkapparatuur. Dit draagt bij aan de digitale autonomie en verkleint onze afhankelijkheid van leveranciers buiten Europa.
• Servers die gebruikt worden door lidstaten staan op Europese bodem. Door te investeren in cloudinfrastructuur op Europees niveau vergroten we onze digitale autonomie. Hierbij wordt zoveel mogelijk gebruik gemaakt van Europese technologie.
• Kwantumtechnologie is volop in ontwikkeling. D66 pleit voor een Europese quantum-proof standaard voor de beveiliging van gevoelige overheidsinformatie, bijvoorbeeld bij overheden, financiële instellingen, de gezondheidszorg, kritieke infrastructuur en defensiecontracten.
• D66 wil een meldplicht voor datalekken. De gemelde datalekken worden inzichtelijk gemaakt in een Europees datalekregister. Zo krijgen mensen meer inzicht in wat er met hun persoonsgegevens is gebeurd.
• Voor D66 blijft end-to-endencryptie een Europees grondrecht. Zo kunnen advocaten, journalisten, mensenrechtenactivisten en ieder ander veilig online communiceren zonder dat ze bespioneerd worden door kwaadwillenden. Het scannen van berichten voordat deze verzonden worden (client side scanning) past hier niet bij.
• Het Europees Openbaar Ministerie krijgt de bevoegdheid om onderzoek te doen naar grensoverschrijdende cybercriminaliteit. In samenwerking met Europol, Eurojust en nationale autoriteiten kunnen criminelen effectiever worden vervolgd.
• D66 zet zich in voor het Europees monitoren, detecteren en registreren van cybercriminaliteit. Dit is een voorwaarde voor preventie, handhaving en input voor en prioritering van nieuwe initiatieven. De Istanbulconventie, gericht op het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen, vertalen we naar de digitale ruimte met aandacht voor online stalking, haat en misbruik.

We willen allemaal het beste uit het leven kunnen halen. Vrij zijn om ons te kunnen ontwikkelen, ongeacht gender, huidskleur, sociaaleconomische achtergrond, handicap of ziekte, nationaliteit, waar we wonen, religie, seksualiteit of leeftijd. Vandaag hebben overal in de Europese Unie mensen dagelijks te maken met discriminatie en uitsluiting. Verschillende vormen van discriminatie en ongelijkwaardige behandeling raken en doorkruisen elkaar. Daarom beschermen we bestaande rechten en komen we in actie voor meer gelijkwaardigheid. D66 wil dat de Europese Unie komt met een nieuwe antidiscriminatiestrategie die deze intersectionaliteit erkent en begrijpt dat ook binnen een groep de ervaringen verschillend zijn.

We willen allemaal het beste uit het leven kunnen halen. Vrij zijn om ons te kunnen ontwikkelen, ongeacht gender, huidskleur, sociaaleconomische achtergrond, handicap of ziekte, nationaliteit, waar we wonen, religie, seksualiteit of leeftijd. Vandaag hebben overal in de Europese Unie mensen dagelijks te maken met discriminatie en uitsluiting. Verschillende vormen van discriminatie en ongelijkwaardige behandeling raken en doorkruisen elkaar. Daarom beschermen we bestaande rechten en komen we in actie voor meer gelijkwaardigheid. D66 wil dat de Europese Unie komt met een nieuwe antidiscriminatiestrategie die deze intersectionaliteit erkent en begrijpt dat ook binnen een groep de ervaringen verschillend zijn.

• De Europese Unie treedt zo snel mogelijk toe tot het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM). Hierdoor kan iedereen de Unie en haar instituten en agentschappen verantwoordelijk houden voor mensenrechtenschendingen bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens.
• Het recht op zelfbeschikking nemen we op in het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie.
• We verankeren het recht op veilige, toegankelijke en legale abortus in EU-verdragen zodat veilige abortus in heel de Europese Unie geborgd is. De lidstaten moeten abortuszorg beschikbaar stellen voor alle Europese burgers, zodat iedereen ook buiten het eigen land toegang heeft tot abortus.
• De lhbti+-gemeenschap moet in heel de Europese Unie veilig zichzelf kunnen zijn en alle lidstaten moeten hun rechten erkennen. Dit wordt een expliciet onderdeel van de rechtsstaat-APK. We blijven ons uitspreken tegen de inperking van rechten van lhbti+-personen in heel Europa en in het bijzonder in landen als Polen, Hongarije en Italië. D66 zet zich in voor een Europese antidiscriminatiewet, die ook lhbti+-rechten beschermt. We ondersteunen organisaties die strijden voor gelijke rechten voor lhbti+-personen in Europa en de rest van de wereld.
• De Europese Unie moet tegenmacht bieden aan extremistische organisaties die zich verzamelen in de ‘antirechtenbeweging’ en in heel Europa campagnevoeren tegen het recht op abortus, lhbti+-rechten en specifiek transrechten. De Europese Commissie stopt met het subsidiëren van deze organisaties en brengt de netwerken en de financiering van deze organisaties in kaart.
• In een daadwerkelijk inclusieve en diverse samenleving nemen we diversiteit op alle terreinen van de samenleving mee. Dit is in het bijzonder belangrijk bij sollicitatieprocedures, met name voor jongeren. De Europese Commissie brengt daarom de huidige obstakels voor meer diversiteit in alle beroepssectoren in kaart. Lidstaten moeten hun antiracismewetgeving op orde hebben en deze corrigeren aan de hand van nationale actieplannen.
• De Europese Unie en haar instellingen moeten een afspiegeling zijn van de Europese Unie. Zij voeren daarom een actief diversiteitsbeleid. Ook in publiekscampagnes moet de gehele samenleving zich gerepresenteerd voelen. Daarom keuren we Europese campagnes alleen goed als deze voldoende rekening houden met diversiteit in de samenleving.
• Onder leiding van D66 heeft het Europees Parlement wetgeving aangenomen om in heel Europa de genderkloof te dichten. Werkgevers worden gedwongen om gelijk werk gelijk te betalen. Als werknemer heb je nu het recht op informatie over beloning in jouw categorie van werk. D66 blijft zich inzetten voor een snelle implementatie en strikte handhaving van de loontransparantiemaatregelen.
• D66 wil het glazen plafond doorbreken met een Europees quotum voor vrouwen in topfuncties in het toezicht en bestuur van overheden en het bedrijfsleven. D66 omarmt het besluit van de Raad van de Europese Unie en het Parlement om een verplicht quotum in te stellen van 40 procent van het ondervertegenwoordigde gender in topfuncties.
• D66 toetst relevante nieuwe wet- en regelgeving altijd aan het VN-verdrag Handicap. Representatie van mensen met een beperking en hun vertegenwoordigende organisaties is een prioriteit. Europese instituties moeten mensen met een handicap of chronische ziekte betrekken bij het maken, uitvoeren en evalueren van beleid. Het is belangrijk om rekening te houden met de gevolgen van beleid voor (onbedoelde) uitsluiting, hogere regeldruk of bewijslast.

De stap naar een Europa dat financieel haar broek op kan houden is één van de belangrijkste stappen naar een sterker continent dat de grote uitdagingen van deze tijd aankan. D66 wil een Europese Unie die de economische, sociale en fysieke veiligheid van mensen goed kan borgen. Grote crises zoals op het vlak van gezondheid, klimaat en veiligheid kunnen we veel beter aan op Europees niveau. Sinds de energiecrisis en toenemende geopolitieke spanningen begint Europa achter te lopen in concurrentievermogen en economische groei. Om ervoor te zorgen dat de Unie in 2030 een groene en sterke economie is en haar sociale gezicht verder heeft ontwikkeld, is zeggenschap en slagkracht nodig. De randvoorwaarde daarvoor is een ambitieuze begroting.

De stap naar een Europa dat financieel haar broek op kan houden is één van de belangrijkste stappen naar een sterker continent dat de grote uitdagingen van deze tijd aankan. D66 wil een Europese Unie die de economische, sociale en fysieke veiligheid van mensen goed kan borgen. Grote crises zoals op het vlak van gezondheid, klimaat en veiligheid kunnen we veel beter aan op Europees niveau. Sinds de energiecrisis en toenemende geopolitieke spanningen begint Europa achter te lopen in concurrentievermogen en economische groei. Om ervoor te zorgen dat de Unie in 2030 een groene en sterke economie is en haar sociale gezicht verder heeft ontwikkeld, is zeggenschap en slagkracht nodig. De randvoorwaarde daarvoor is een ambitieuze begroting.

Tijdens de coronacrisis is de Europese begroting flink gegroeid. Met het coronaherstelfonds – een Europees fonds van €750 miljard – heeft de Europese Commissie alle Europese economieën gesteund om sterker uit de crisis te komen. D66 zet in op een hervorming van de EU-begroting, zodat we structureel kunnen werken aan een groene, rechtvaardige en veilige toekomst. Op dit moment besteden we ruim een derde van de begroting – zo’n €300 miljard – aan het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid. Dit geld zetten we in voor een houdbaar landbouwsysteem en voedselvoorziening en voor een groene toekomst waarin Europa vooroploopt in digitalisering en innovatie en waarin we investeren in mens en natuur. De Europese begroting zetten we in waar samenwerking tussen lidstaten nodig is, zoals voor geneesmiddelen, infrastructuur en de klimaattransitie.

We versterken de Europese begroting door grensoverschrijdende activiteiten gezamenlijk te belasten. Dat betekent een gezamenlijk heffing op multinationals en digitale techbedrijven, die het meest profiteren van de interne markt. Met een Europese miljonairsbelasting en het aanpakken van mogelijkheden tot belastingontwijking zorgen we dat ook de meest vermogenden in Europa hun steentje bijdragen. We maken de prijs voor vliegen eerlijker met een Europese belasting op vliegtickets en accijns op kerosine. Tot slot werken we samen aan een CO2-heffing aan de grens en andere heffingen om de klimaattransitie mogelijk te maken: maatregelen die zonder Europese samenwerking lastig zijn te implementeren.

In het verleden waren de Europese regels voor nationale begrotingen te strikt en de inzet van Europees geld te nauw gericht. Lidstaten moeten de ruimte krijgen om noodzakelijke investeringen te doen voor de klimaattransitie en om de leefomgeving gezond te maken en te houden. En de ruimte om sociale voorzieningen goed te regelen, te investeren in onderwijs en innovatie en om de beroepsbevolking op te leiden voor de digitale revolutie. Als we deze gezamenlijke investeringen niet doen, zal dat tot een nog grotere ‘schuld’ in de toekomst leiden.

Ook in slechte tijden helpen we elkaar in Europa. De ingreep van de Europese Commissie tijdens de coronacrisis heeft laten zien hoe belangrijk het is om economieën te ondersteunen en onzekerheid voor mensen te verminderen. Tegelijkertijd heeft de reactie van overheden op de bankencrisis een decennium geleden ons geleerd dat hard bezuinigen op sociale en economische infrastructuur in tijden van economische neergang desastreuse gevolgen heeft voor het leven van mensen en het herstelvermogen van de economie. De reactie van overheden in de coronacrisis heeft laten zien hoe het beter kan. D66 stelt voor een vorm van SURE permanent te maken: Europese leningen aan lidstaten om ook in uitzonderlijk slechte tijden sociale zekerheid te kunnen garanderen, zodat de economie niet nog harder geraakt wordt. Zo beschermen we mensen tegen ernstige economische en maatschappelijke gevolgen van een economische crisis.

Een toekomstbestendige begroting

De EU-begroting moet zich richten op de grote uitdagingen van deze tijd. Op sociale, economische en fysieke veiligheid. Op de klimaattransitie, een houdbaar landbouw- en voedselsysteem, strategische autonomie en investeringen in de digitale vaardigheden van mensen. Niet nationale deelbelangen en de economie van gisteren, maar deze gezamenlijke economische uitdagingen staan voor ons centraal. Met een sterke groene economie in 2030 voor ogen is het zaak om te kijken naar wat ons nu en de komende jaren te doen staat. Zo bereiden we ons voor op een toekomstbestendig en weerbaar Europa.

• We moderniseren de Europese begroting door in het Meerjarig Financieel Kader (MFK) meer middelen uit te trekken voor een duurzame, veilige en rechtvaardige toekomst. Dit betalen we onder meer door een groot deel van de €300 miljard die nu wordt uitgegeven aan landbouw anders te besteden. We balanceren het budget bovendien beter tussen de verschillende programma’s. Hierbij benutten we succesvolle samenwerking tussen programma’s, zodat ze elkaar kunnen versterken. Zoals het programma voor het Europese milieu-, energie- en klimaatbeleid met de cohesiefondsen.
• De EU-begroting breiden we uit op de punten die beantwoorden aan de uitdagingen van deze tijd. Voor D66 staan duurzaamheid, innovatie, sociaal beleid en strategische autonomie hierin voorop. Zo houden we regie op ons eigen lot. We brengen de zeven jaar van het MFK terug naar vijf jaar zodat deze beter aansluit bij de verkiezingen van het Europees Parlement en de Europese Commissie. Eigen middelen geven de Europese Commissie, gecontroleerd door het Europees Parlement, de slagkracht om te reageren op tussentijdse crises en ontwikkelingen.
• We introduceren een jaarlijkse behandeling van wijzigingen in de begroting waarbij expliciet aandacht wordt besteed aan de eigen middelen.
• Uitbreiding van eigen middelen vergroot de democratische legitimering, de stabiliteit van inkomsten en daarmee de slagkracht van de Europese Unie. Om de EU-begroting toekomstbestendig te maken, kunnen we sommige grensoverschrijdende heffingen het best Europees aanpakken en die als eigen EU-middelen aanmerken. Denk aan de invoering van een Europese miljonairsbelasting, een Europese belasting op grote financiële transacties (FTT) gericht op flitstransacties, een percentage van de overwinsten van multinationals en binnen het groene domein een grensheffing die de import van goederen eerlijk belast naar CO2 (CBAM). Ook kijken we naar mogelijkheden om de belasting op verpakkingsafval verder uit te breiden naar andere vervuilende grondstoffen.
• D66 wil met de ervaring van het coronaherstelfonds vaker ruimte te bieden aan zogeheten Eurobonds. Gezamenlijke Europese schulden gaan we alleen aan wanneer dit nodig is en als dit past bij de bestemming van het geld, zoals investeringen voor de lange termijn. Hetzij, omdat een dergelijke investering het beste gezamenlijk kan worden gedaan, hetzij als noodmaatregel in tijden van crisis. Het aangaan van Europese schulden moet gedekt zijn door eigen middelen en mag niet interen op het MFK. Ook wil D66 dat aan meer EU-fondsen voorwaarden worden verbonden op het gebied van verduurzaming, innovatie en hervormingen. Daarvoor kunnen we kijken naar het voorbeeld van het coronaherstelfonds.
• We benutten de hervorming van het Stabiliteits- en Groeipact (SGP) om de financiële begrotingsregels meer te verbinden met brede welvaart en daarmee met de indicatoren van het Europees Semester. Met maatwerk per lidstaat voorkomen we dat het SGP crises versterkt, en komt er meer grip op de bredere definitie van welvaart en het verdienvermogen in de verschillende lidstaten. D66 ziet het terugdringen van een begrotingstekort niet als enige route om te zorgen dat overheidsfinanciën houdbaar zijn. Veel investeringen zijn juist nodig om op lange termijn een gezonde economie te houden, zoals bij verduurzaming, klimaat, onderwijs en innovatie.
• D66 wil binnen de Europese Unie nationale socialezekerheidsstelsels gezamenlijk herverzekeren, zoals ook gebeurde tijdens de coronacrisis met het tijdelijke instrument SURE. Met dit instrument kon werkgelegenheid binnen lidstaten worden behouden, gefinancierd door gezamenlijke leningen. D66 wil Europese leningen aan lidstaten mogelijk maken om ook in uitzonderlijk slechte tijden sociale zekerheid (werkloosheidsuitkeringen en pensioenen) te kunnen garanderen, zodat de economie niet nog harder geraakt wordt. Zo beschermen we mensen tegen ernstige economische en maatschappelijke gevolgen van een economische crisis. Dit betekent wel dat in goede tijden de Europese begrotingsregels beter zullen moeten worden nageleefd, om ook in mindere tijden solidair te kunnen zijn.
• We maken het bestuur van de Eurozone democratisch en transparant. De Eurogroep, bestaand uit de ministers van Financiën van de lidstaten van de Eurozone, wordt een formeel orgaan met vastgelegde procedures en een vaste voorzitter. De verantwoordelijke Eurocommissaris(sen) en de vaste voorzitter van de Eurogroep leggen verantwoording af aan het Europees Parlement. Ook met betere samenwerking tussen nationale parlementen en het Europees Parlement kunnen we het parlementair toezicht op het Europese economische bestuur verbeteren, bijvoorbeeld door nationale parlementen uit te nodigen bij de Economische Dialoog van het Europees Parlement met de belangrijkste Europese economische bestuurders. D66 is en blijft groot voorstander van de euro.

Een gelijk fiscaal speelveld

Als grootste markt ter wereld heeft de interne markt van de Europese Unie de verantwoordelijkheid om een voorbeeld te zijn van groen ondernemerschap en een gelijk speelveld voor bedrijven die hun maatschappelijke verantwoordelijkheid nemen. Geen race to the bottom waarin één lidstaat in eigen belang de Unie kan gijzelen met een veto, maar een opwaartse spiraal, die de gezamenlijke Europese belangen behartigt. Ook in Europees verband pleit D66 voor de verschuiving van belasting op arbeid naar belasting op vervuiling en vermogen.

• De Raad van de Europese Unie moet met gekwalificeerde meerderheid besluiten over fiscaliteit, in ieder geval over het groene, vermogens- en bedrijfswinstendomein.
• Vermogende inwoners van Europa hebben de mogelijkheid om makkelijk hun vermogen te verplaatsen en daarmee belasting te ontwijken. Opdat ook zij hun steentje bijdragen, zet D66 in op een Europese miljonairsbelasting.
• Om bedrijven en vooral multinationals eerlijk te kunnen belasten, pleit D66 voor een Europees minimumtarief voor de winstbelasting. Daarnaast trekken we de grondslag voor deze belasting tussen lidstaten gelijk.
• Fossiele subsidies schaffen we af, ook in de vorm van belastingvoordelen. Denk hierbij aan voordelen voor de landbouw, scheepvaart en de luchtvaart. We pleiten voor het uitbreiden van ETS naar sectoren die nu niet onder het ETS vallen, zodat in de gehele economie wordt gestuurd op minder emissie. Invoerheffingen aan de buitengrenzen van de Europese Unie zijn hard en uniform, om de ontwikkeling van duurzame producten te stimuleren.
• Belastingontwijking en -ontduiking pakken we Europees aan door regelgeving te harmoniseren, te investeren in handhaving en internationale afspraken te maken. Met de komst van Europese belastingen richten we ook een Europese belastingautoriteit op die toeziet op een rechtvaardige inning van Europese belastingen.
• Het Europees btw-stelsel voeren we definitief in om de interne markt verder te voltooien en btw-fraude te voorkomen. Bedrijven die in meerdere lidstaten opereren, maken gebruik van realtime invoicing: transacties waarop btw van toepassing is, worden direct automatisch gemeld bij de relevante nationale belastingdienst.
• We bundelen de krachten om de markmacht van grote techbedrijven tegen te gaan. Om de belastingontwijking van internetbedrijven in de Europese Unie tegen te gaan, introduceren we een Europese digitaks op de opbrengsten van digitale technologieën.

De toekomst van financiële markten is Europees en vraagt dus om Europees beleid, zoals rondom bankentoezicht, zekerheden voor spaarders en toegang tot kapitaal. Financiële markten moeten werken voor mensen, bijvoorbeeld door toegang tot een basisbetaalrekening en Europese rechten voor toegankelijke financiële diensten en door te werken aan een financiële sector die dienstbaar is aan de klimaatopgave.

De toekomst van financiële markten is Europees en vraagt dus om Europees beleid, zoals rondom bankentoezicht, zekerheden voor spaarders en toegang tot kapitaal. Financiële markten moeten werken voor mensen, bijvoorbeeld door toegang tot een basisbetaalrekening en Europese rechten voor toegankelijke financiële diensten en door te werken aan een financiële sector die dienstbaar is aan de klimaatopgave.