Door Daniël Schut
In een democratie bevecht je elkaar met woorden, niet met wapens. Want een woordenstrijd is rechtvaardiger en leidt tot betere politieke resultaten – althans, dat is de hoop. Rechtvaardiger, omdat er geen bloed vloeit bij een stevig robbertje bekvechten. En betere politieke resultaten, want in een ideale politieke woordenstrijd komen politici
uiteindelijk tot compromissen in het algemeen belang en maken ze dankbaar gebruik van voortschrijdend inzicht.
Maar de politieke praktijk van de afgelopen jaren staat daar ver vanaf. Fractievoorzitters regeerden liever per X-decreet en politici maakten elkaar uit voor rotte vis. De kiezer zag dit met lede ogen aan,
keerde zich liever af van het politieke spektakel en zwom vervolgens in de fuik van sociale en algoritmische media. De scheidslijn tussen strijd met woorden en strijd met wapens is bewust vervaagd, uitgewist door politici die in de Tweede Kamer er geen been in zien om te zeggen dat ze een ander ‘op hun bek zouden slaan’ en door politici die oproepen om doelgerichte bakstenen door de ruiten van een partijkantoor toch vooral niet te politiseren.
Er zijn dus betere en slechtere manieren om de woordenstrijd in een
democratie aan te gaan. Maar wat zijn die dan? Wat zijn de randvoorwaarden voor een goede, inhoudelijke politieke discussie? Kan en mag een democratie daar regels voor opstellen – en handhaven?
Dat onderzoeken de auteurs in dit dossier van Idee. Yannou Tamis onderzoekt verschillende filosofische perspectieven op democratische woordenstrijd. Gijs Schumacher legt uit waarom we emoties in het politieke debat juist moeten omarmen, niet afkeuren of wegstoppen. Itai Siegel benadrukt dat we bij het omgaan met complotdenkers noch in de valkuil van het technocratisch wegzetten,
noch die van het populistisch uitbuiten moeten trappen. Haroon Sheikh onderwerpt het denken van de huisfilosoof van de Amerikaanse social mediabedrijven, Peter Thiel, aan een kritische analyse – wat de vraag oproept: als de platforms waarop we met elkaar discussiëren, de arena’s van de politieke woordenstrijd, zelf niet politiek neutraal zijn, kunnen we dan wel goed met elkaar de discussie aan? En tot slot concludeert Tom Theuns dat democratische krachten het moeten aandurven om een niet-democratische kracht, die de woordenstrijd telkens maar traineert en doet ontsporen, uit de club te zetten – hij bedoelt hier specifiek mee dat de EU Hongarije eruit moet kunnen zetten.
Ook buiten het dossier is er genoeg te lezen: Annabel Broer toont overtuigend aan dat politieke wil dé sleutel is voor een succesvolle energietransitie. In een interview legt Elizabeth Anderson uit waarom kansengelijkheid van minder belang is dan democratische gelijkheid. En onze eigen Liang de Beer schreef een kritische, doordachte recensie van Nelleke Noordervliets excursie in de speculatieve fictie.
Idee heeft altijd in het teken gestaan van een constructieve woordenstrijd. Door met open vizier verschillende invalshoeken te onderzoeken, de dialoog aan te gaan en kritiek niet te schuwen. Dat is vooral de verdienste geweest van mijn voorganger, Suzanne van den Eynden. Suzanne, vanuit je voormalige vaste stek in Idee wensen we je veel succes in je nieuwe werk – en we hopen jouw sociaal bevlogen, politiek betrokken en creatieve vernieuwingsdrift nog lang voort te mogen zetten!
Daniël Schut is hoofdredacteur van Idee
Menu