Defensie-expert Michelle Haas: ‘Dóé iets, dan ben je minder bang’ 

Door Vincent Stuer

Een Nederlandse die vanuit België over Europa nadenkt, een academicus die het politieke mijnenveld niet schuwt, een defensie-analist die vindt dat je smaak van modder moet kennen om de theorie te begrijpen—Michelle Haas is de ideale aanvulling voor Nathalie Tocci bij de Marchantlezing op 3 november.  

Een cliché dat Haas vooral wil doorbreken: defensie is geen ‘rechts’ thema, net zomin als klimaat ‘links’ is. Een verleden als fractiemedewerkster bij de Vlaamse Groenen weerhoudt er haar niet van voor hogere militaire uitgaven te pleiten — ‘Pacifisme heeft iets elitairs, gewapend verzet is soms onvermijdelijk’ — of om Denker der Nederlanden David Van Reybrouck terecht te wijzen als die de denkfout maakt zich ‘enorm te storen’ aan de miljarden die naar het klimaat hadden moeten gaan en niet naar onze verdediging tegenover een Rusland dat toch ‘op zijn gat ligt’. ‘De capaciteiten van het Kremlin laten zich niet afmeten aan het tempo waarmee het leger terrein verovert’, corrigeert Haas, ‘De industrie is ingericht op een langdurige oorlog en militaire confrontatie in de toekomst.’ ‘Militaire grootmachten gaan door tot ze gestopt wórden.’ 

Verkeerde en verdelende analyses zijn volgens Michelle Haas een groot deel van ons probleem. Hoe we spreken over (on)veiligheid, bepaalt immers hoe we onze weerstand organiseren—en of we dat al dan niet samen doen.  

Drone-incidenten  zoals de mislukte aanslagpoging in Leipzig, hebben de Europese politiek terecht op scherp gezet, maar over andere bedreigingen blijven lidstaten diep verdeeld in hun lezing van de boze buitenwereld. Zo wijzen Centraal Europese leiders maar wat graag Spanje met de vinger als migranten via Marokko de grens oversteken, in plaats van te overleggen en verenigd te reageren. Anderzijds blijft de Spaanse premier Sanchez onverantwoord afstandelijk als hij zegt dat er ‘niet snel Russische tanks over de Pyreneeën zullen rollen’. In dat gebrek aan gedeeld narratief schuilt een tekort aan gezamenlijke verantwoordelijkheid. Zolang we dat niet oplossen, zullen er gaten in onze verdediging blijven vallen. 
Toch zit er een strategische kracht in, geen grootmacht te zijn: je ziet Europa niet snel in een militaire val trappen, zoals Rusland en de VS telkens weer doen: ‘We discussiëren eindeloos over Europese compromisteksten, maar precies die voorzichtigheid beschermt ons tegen plotse strategische ontsporingen.’ 

Stapvoets is Europa onderweg naar een vorm van zelfstandigheid als middenmacht: van Oekraïne leren we innoveren, in Groenland leren we samenwerken, via gezamenlijke aankopen en oefeningen zoeken we een arbeidsverdeling tussen verschillende sterktes en tradities, al blijft het vallen en opstaan: ‘Als het tussen België en Nederland al misloopt, hoe moet het dan met de rest van de Europese defensiesamenwerking?’ 

De belangrijkste verwezenlijking is dat de oude logica nu lijkt omgedraaid: Europa zoekt nu naar manieren om voortrekkers meer aandacht en macht te geven dan achterblijvers. Dat is ook Luuk Pepers en Michiel Heijmans laten zien in hun artikel ‘van samenwerking naar slagkracht’ in de recente editie van Idee. Landen die geconfronteerd worden met een acute hybride dreiging zouden een mandaat moeten krijgen de coördinatie in handen te nemen, ondanks uiteenlopende perceptie van dreiging en verschillende inschatting van mogelijke escalatiescenario’s—Unity without uniformity. 

Als analist én reservist is Michelle Haas even goed thuis tussen Estse vrijwilligers als op een NAVO-conferentie waar de ‘SACEUR’, de Amerikaanse militaire bevelhebber, zijn strategische visie uit de doeken doet. Ze deelt de ongerustheid van de eersten en volgt ook zelf een opleiding bij de Special Forces — ‘Dóé iets, dan ben je minder bang’ — maar begrijpt ook het geruststellende, misschien wat gespeelde optimisme van die laatste. De boodschap van de Supreme Allied Commander, Alexus Grynkewich, ‘strategic denial’’ is wat Rusland nodig heeft: een teken dat een operatie tegen de NAVO geen enkele kans op slagen heeft. Onze burgers krijgen de boodschap: We got this. Onze tegenstanders krijgen te horen: Don’t even try. 

Maar het is een dunne lijn tussen ongerustheid en paniek, tussen zelfverzekerdheid en gemakzucht. Want als alles onder controle is, moeten we dan wel zoveel aandacht — en vooral: geld — aan defensie besteden? Ook ‘pensioenen of tanks’ is een valse tegenstelling, waarschuwt Haas: ‘We hebben onze sociale welvaartsstaten ook alleen maar zo kunnen oppompen doordat we onze defensie tachtig jaar konden uitbesteden aan de Amerikanen. Trump zegt nu: finito, betaal zelf maar voor jullie veiligheid. Dan moet je bijsturen of je wordt vertrappeld. In Finland zeggen ze: ‘We need guns to protect the butter.’’ 

Bescheidenheid, bondgenootschappen en boter—vooral als tegenstem tegen militair machismo is Michelle Haas onmisbaar.  

Wil je Nathalie Tocci en Michelle Haas in actie zien? Koop dan nu je tickets voor de Marchantlezing op 3 november, georganiseerd samen met TivoliVredenburg, https://d66.nl/events/marchantlezing/.