Kansen en uitdagingen in breder perspectief

De woningmarkt staat in heel Nederland onder druk – van dorpen tot steden, van noord tot zuid. Tekorten lopen op, prijzen stijgen en de doorstroming hapert. Vooral starters, gezinnen en ouderen ervaren de gevolgen bij het vinden van een passende woning. In Brainport komt daar de explosieve economische groei bovenop, met een verwachte behoefte van 70.000 tot 100.000 extra (vooral betaalbare) woningen tot 2040. De bouwopgave is complex. Schaarse ruimte, hoge grondprijzen en trage vergunningstrajecten vormen obstakels.
 
Tegelijk ligt hier ook een kans: door slim te verdichten, circulair te bouwen en beter regionaal samen te werken, kunnen we sneller en duurzamer bouwen. Met ruimte voor iedereen – van internationale kenniswerkers tot statushouders en van gezinnen tot alleenstaanden.

Nederland kent een toenemende mobiliteitsdruk: files zijn structureel, ov-capaciteit is beperkt, en in landelijke gebieden is de bereikbaarheid verslechterd. In Brainport wordt dit versterkt door de snelle economische expansie. De bereikbaarheid van werklocaties, onderwijsinstellingen en voorzieningen komt in gevaar.
 
De oplossing ligt in een mobiliteitstransitie: investeren in hoogwaardig openbaar vervoer, snelfietsroutes, gedeelde mobiliteit en logistieke optimalisatie. In de regio Eindhoven wordt met steun van het Rijk gewerkt aan nieuwe ov-verbindingen, vrijliggende busbanen en aansluiting op het internationale spoor. Niet alleen voor bereikbaarheid, maar ook voor klimaatdoelen is dit cruciaal.

De toenemende bevolkingsgroei legt druk op zorg, onderwijs en andere maatschappelijke voorzieningen. In heel Nederland spelen personeelstekorten en oplopende kosten, maar in Brainport wordt dit versterkt door de aanwas van (internationale) inwoners. Ziekenhuizen, huisartsen, jeugdzorg en ouderenzorg zitten aan hun limiet. Ook het onderwijs heeft te maken met ruimtegebrek en lerarentekorten.
 
Om de groei in goede banen te leiden, is forse inzet nodig op uitbreiding van voorzieningen en ondersteuning van zorgprofessionals. Daarnaast moet het culturele en sociale aanbod meegroeien: theaters, sportvoorzieningen en buurtcentra zijn cruciaal voor een inclusieve, leefbare samenleving. Brainport laat al zien dat samenwerking tussen overheden, bedrijven en maatschappelijke organisaties werkt – nu is het tijd voor opschaling.

De klimaatopgave is groot – nationaal én regionaal. Nederland kampt met stikstofproblematiek, netcongestie en droogte. In Brainport remt het volle elektriciteitsnet nieuwe bedrijvigheid en woningbouw, terwijl de regio ambitieuze doelen heeft op het gebied van zonne- en windenergie.
 
De urgentie is helder: energiebesparing, lokale energiehubs, duurzame warmtevoorzieningen en groenere steden zijn nodig om klimaatdoelen te halen. Tegelijk moet klimaatadaptatie de standaard worden: waterberging, verkoeling en biodiversiteit zijn voorwaarden voor toekomstbestendige leefomgevingen. De regio Eindhoven experimenteert al met vergroening per woning en collectieve energieoplossingen – nu is het zaak om dat breed door te trekken.

Nederland groeit uit tot een duurzame kenniseconomie. Brainport vervult daarin een sleutelrol, met sectoren als halfgeleiders, fotonica en medische technologie. De regio draagt fors bij aan het verdienvermogen van Nederland. Maar met die groei komt ook verantwoordelijkheid. De tekorten op de arbeidsmarkt zijn nijpend, vooral in techniek, zorg en onderwijs. In Brainport worden de komende jaren tienduizenden extra banen verwacht, waarvan een belangrijk deel moet worden ingevuld door internationale talenten. Dat vraagt om gerichte inzet op onderwijs, woningbouw, migratiebeleid én sociale integratie.
 
Dit vereist investeren in talentontwikkeling, van mbo tot universiteit. En in gelijke toegang tot kansen. Daarbij hoort ook een inclusieve arbeidsmarkt waarin iedereen meedoet – of je nu geboren bent in Valkenswaard, Lissabon of Damascus

Nederland wordt internationaler, diverser en hoger opgeleid – maar niet iedereen voelt zich daarin thuis. Polarisatie neemt toe, en bestuurders, journalisten en minderheden worden steeds vaker bedreigd. In Brainport, met haar groeiende internationale gemeenschap, vraagt dit om bewuste keuzes.
 
In plaats van het uitvergroten van verschillen, heeft onze samenleving meer aan het overbruggen ervan. Met actieve gemeenschappen, waar ontmoeting, verbinding en het delen van waarden centraal staan. Projecten als ‘Brainport voor Elkaar’ laten zien hoe bedrijven en inwoners samenwerken aan inclusie. Dat is de weg vooruit: economische groei én sociale rechtvaardigheid.

De verbinding tussen stad en platteland is essentieel voor een sterke regio én een leefbaar Nederland. Terwijl de economische motor van Brainport draait, staan sommige delen van het omringende landelijk gebied juist onder druk.
 
Het Brainport omringende landelijke gebied verdient extra aandacht: om leefbaar en vitaal te blijven – met goed openbaar vervoer, sterke voorzieningen en ruimte voor natuur. Met een economie die meeprofiteert van Brainport. Met korte ketens, regionale productie en samenwerking tussen boeren, bewoners en ondernemers. Dat draagt bij aan een landbouwsector die duurzaam en toekomstbestendig is – goed voor mens, dier én milieu.  En het vergroot de weerbaarheid van het platteland.

De grote opgaven van deze tijd stoppen niet bij de gemeentegrens. Of het nu gaat om wonen, energie of mobiliteit – samenwerking op regionaal en nationaal niveau is essentieel. In Brainport komt de kracht van het ‘triple helix’-model – overheid, kennisinstellingen, bedrijfsleven – dagelijks tot uiting.
 
De samenwerking tussen de 21 gemeenten in de Metropoolregio Eindhoven verdient een nog steviger fundament. Met duidelijke regie op regionale samenwerking, met maatwerk en ruimte voor initiatief. Daarbij hoort ook een overheid die het goede voorbeeld geeft: betrouwbaar, dienstbaar en standvastig – ook als de wind tegenzit