Opinie: Amsterdammers, sla de handen ineen en koop je binnenstad terug

Op de Wallen richt 58 procent van de winkels zich inmiddels uitsluitend op bezoekers. Een winkel voor je dagelijkse boodschappen vind je er steeds moeilijker: volgens de Binnenstadsmonitor 2026 zakte hun aandeel tussen 2021 en 2026 van 21 naar 15 procent. Dit laat zien wat er gebeurt als maatschappelijk belang het alsmaar moet afleggen tegen de hoogste opbrengst.

Beeld: dutchamsterdam

Wat op de Wallen begon, zie je in steeds meer straten van de binnenstad terug. De zoveelste toeristenwinkel verdringt een zaak waar je zelf graag kwam. Een lokale ondernemer kan de huur niet meer opbrengen. Zo wordt het hart van de stad een plek waar nog altijd ontzettend veel mensen komen, maar steeds minder Amsterdammers iets te zoeken hebben.

Voor een individuele vastgoedeigenaar is de hoogste huur een logische keuze. Maar de waarde van een bakker, een (culturele) ontmoetingsplek of een betaalbare woning ten opzichte van een Nutellawinkel komt in geen enkele huurprijs terug. De markt schiet hier tekort: iedere eigenaar kiest uiteindelijk voor zichzelf, en samen verliest de buurt. Daar is een tegenkracht voor nodig, met vastgoed waar maatschappelijk rendement boven financieel rendement staat.

Daar komt ondermijning bij. Panden en ondernemingen worden gebruikt om crimineel geld wit te wassen. Een eerlijke ondernemer kan niet opboksen tegen iemand voor wie winst niet de werkelijke drijfveer is.

Het kan anders

Dat het anders kan, bewijst de Zeedijk. In 1985 was het een no-go-area waar zelfs de politie omheen liep. Toen begon NV Zeedijk, een deelneming van de gemeente samen met de Rabobank en Ymere, er panden te kopen. Huurders worden niet alleen geselecteerd op wie het meest biedt maar op wat ze toevoegen aan de buurt. NV Zeedijk toetst streng en blijft vanuit het kantoor op de straat betrokken bij wat er achter de gevel gebeurt. Het resultaat: ruimte voor lokale ondernemers, bijzondere winkels en betaalbare woningen. De Zeedijk is een straat in balans.

Die aanpak willen we uitbreiden naar de rest van de Wallen en daarna de rest van binnenstad. Maar vastgoed in de binnenstad is duur, en iedere aankoop vraagt veel kapitaal. Dat kunnen NV Zeedijk en de gemeente niet alleen. Samen met jullie, de Amsterdammers, kunnen we deze succesformule opschalen. En krijgen we nóg meer voor elkaar.

Van mopperen naar meedoen

Wil je helpen? Amsterdammers hebben gelukkig overal een mening over: over die nieuwe winkel op de hoek, over welke kroeg absoluut moet blijven, over waarom er nergens meer een gewone bakker te vinden is. Dat is geen gemopper, dat is betrokkenheid. En betrokkenheid kun je omzetten in eigenaarschap.

D66 en NV Zeedijk verkennen daarom een Vrienden van de NV Zeedijk-fonds. Amsterdammers, ondernemers en maatschappelijke organisaties leggen samen geld in. Daarmee kopen we panden, te beginnen op de Wallen. We verduurzamen ze en verhuren ze aan ambitieuze ondernemers die onderscheidende, veelzijdige en betaalbare plekken maken, waar Amsterdammers én bezoekers graag komen. Deelnemers aan het fonds krijgen dan een bescheiden rendement. Wie alleen het hoogste rendement zoekt, is elders beter af. Maar wie wil dat zijn geld in zijn eigen stad iets goeds doet, is hier aan het juiste adres.

Samen winnen we de binnenstad terug

Zo’n fonds moet zorgvuldig worden ingericht. Vastgoed kent risico’s, geld ophalen bij het publiek vraagt om toezicht, en de herkomst van elke euro moet worden getoetst. Want een fonds tegen ondermijning moet zelf boven elke twijfel staan. Het fonds mag de prijzen in de binnenstad ook niet verder opdrijven. D66 vraagt het college, als aandeelhouder, daarom om samen met NV Zeedijk uit te zoeken hoe dit juridisch en financieel goed kan, en hoe het toegankelijk wordt voor álle Amsterdammers.

De markt gaat de balans in de binnenstad niet vanzelf terugbrengen. De gemeente kan het ook niet alleen. Maar Amsterdammers kunnen het samen wel. Dit plan is daarom van niemand alleen. Want een binnenstad waar Amsterdammers wonen, werken en boodschappen doen, is geen links of rechts belang. We nodigen de andere partijen in de raad daarom uit om mee te denken en mee te doen. Laten we kapitaal omzetten in stadsdividend, en onze binnenstad samen terugkopen.

Door raadslid Erik Schmit en directeur NV Zeedijk Thomas van Bergen