De bijeenkomst vond plaats in de gemeente Velsen, waar al langer wordt gewerkt met een ‘raadsprogramma’. Deskundige op dit gebied is Lianne van Kalken, die in 2025 is gepromoveerd op een onderzoek naar raadsbreed werken. Zij is werkzaam als wethouder in Vlaardingen. Een verdere toelichting op ervaringen met raadsprogramma’s werd gegeven door John Bijl, die als deskundige op het gebied van gemeentebestuur werkt voor het Periklesinstituut.
Raadsakkoord interessant instrument voor sterke gemeenteraad
Wanneer het stof van de gemeenteraadsverkiezingen is opgetrokken, proberen de politieke partijen in een gemeenteraad een meerderheid te vinden voor het maken van afspraken in een coalitieakkoord. Dat heeft veel voordelen, want een meerderheid van de raad weet zich daarmee verzekerd van het waarmaken van voor hen belangrijke onderdelen uit hun verkiezingsprogramma’s. De keerzijde van de medaille is dat de partijen die geen deel uitmaken van de nieuwe coalitie de komende jaren mogelijk weinig in de melk hebben te brokkelen. Daarmee wordt een deel van de kiezers niet goed gehoord. Een raadsakkoord kan hier een oplossing voor bieden.
De fractie van D66 Purmerend was op 16 januari bij een bijeenkomst over raadsakkoorden, georganiseerd door de Vereniging van Noord-Hollandse Gemeenten.
Wisselende meerderheden
Een raadsakkoord of raadsprogramma biedt een alternatief voor de scherpe verdeling in coalitie en oppositie na de verkiezingen. Het programma wordt opgesteld door de gehele gemeenteraad of een brede meerderheid, en samenwerking vindt plaats rond thema’s in wisselende meerderheden. Omdat steun voor voorstellen hiermee niet bij voorbaat gegarandeerd is, vraagt deze manier van werken om actieve dialoog en overtuigingskracht van het college én de gemeenteraad. Daardoor ontstaat meer ruimte voor het debat, voor de inhoud én voor politieke profilering.
Een raadsprogramma verandert de politieke dynamiek daarmee aanzienlijk. In plaats van onderhandelingen tussen enkele lijsttrekkers praat de gehele raad mee over de inhoud. De partijen kunnen ook afspreken over welke onderwerpen ze het juist níet eens zijn en waarover dus stevige inhoudelijke debatten moeten worden gevoerd.
Verandering van cultuur
De bijeenkomst in Velsen maakte duidelijk dat een raadsprogramma kan werken, maar vooral gaat om een verandering van cultuur. Deze werkwijze vraagt om duidelijke afspraken, nieuwe routines en spelregels, bijvoorbeeld over de momenten van informatievoorziening. Regelmatige evaluatie en reflectie zijn essentieel. Voor een cultuurverandering als deze zijn enkele jaren ervaring nodig. Een gemeenteraad moet zichzelf de ruimte geven om te leren en te groeien in deze werkwijze.
Stof tot nadenken
Ook werd duidelijk dat raadsprogramma’s in verschillende varianten mogelijk zijn. Ze kunnen bijvoorbeeld bestaan naast een ‘traditioneel’ coalitieakkoord. In ons verkiezingsprogramma voor de gemeenteraadsverkiezingen op 18 maart 2026 hebben we opgenomen dat D66 staat voor een sterke, open en toegankelijke lokale democratie. ‘We streven naar meer dualisme: een duidelijke afbakening van de rollen tussen gemeenteraad en college’, zegt raadslid Astrud Wildschut. ‘D66 pleit voor een coalitieakkoord op hoofdlijnen, zodat er meer ruimte ontstaat voor een open politiek debat en actieve betrokkenheid van de voltallige gemeenteraad. Een raadsprogramma zou hier wel eens goed op kunnen aansluiten.’
De bijeenkomst in Velsen heeft D66 Purmerend inspiratie gegeven en stof tot nadenken.