Eerlijke Lasten

Wat vandaag van ons gevraagd wordt, is om in te stemmen met een begroting waarin voor 10.4 miljoen aan bezuinigingen is opgenomen, nog eens 6.5 miljoen aan uitgestelde investeringen, en een onttrekking van 4.4 miljoen uit de algemene reserve, voor een totaalbedrag van zo ongeveer 21.3 miljoen euro. Daarnaast is ervoor gekozen om enkele stelposten op te nemen om de begroting verder sluitend te maken, waar bijvoorbeeld de aannames in zitten dat het Rijk volgend jaar gemeenten volledig compenseert voor de tekorten op jeugdzorg en dat we minder te maken krijgen met exceptionele prijsstijgingen. Daarbij willen wij ook wijzen op het advies van de auditcommissie, dat ik hier niet in het geheel zal herhalen, maar dat wij punt voor punt wel onderschrijven. Kortom, er wordt ontzettend veel van de gemeenteraad gevraagd, en om tot het antwoord van D66 op die vraag te komen, begin ik bij de bespreking van de kaderbrief.
 
Bij die bespreking heeft D66 namelijk benadrukt dat wij bereid zijn om mee te denken over de ingrijpende keuzes die de komende jaren gemaakt moeten worden, zodat we kunnen blijven investeren in onze toekomst. Aan die inzet hebben we echter ook een aantal voorwaarden gehangen. Wij hebben gevraagd om samenwerking, een bereidheid om grenzen op te zoeken, en om concrete acties. Verder hebben wij benadrukt dat de gemeenteraad daadwerkelijk in stelling moet worden gebracht om gewogen keuzes te maken, en dat de raad altijd haar controlerende rol moet kunnen vervullen.
 
Het mag duidelijk zijn dat de bespreking van de kaderbrief geen schoonheidsprijs verdient, zeker niet in eerste termijn. In de tweede termijn, en in de aanloop naar die tweede termijn toe, is gepoogd dat te herstellen. Enkele voorstellen zijn in samenspraak aangepast, er is overleg gezocht door een deel van het college, en bovenal is vanuit de wethouder financiën ook beloofd dat de gemeenteraad meer betrokken zou worden bij de begroting 2027 en de meerjarenbegroting. Er zou zelfs een werksessie komen, waarin de gemeenteraad de mogelijkheid zou hebben om hun inbreng al vooraf mee te laten nemen. Wat ons betreft was dat een belangrijke stap, en ook broodnodige toenadering. 
 
Voorzitter, onze teleurstelling was des te groter, omdat er van al die beloftes niets is waar gemaakt. De werksessie van 9 september was geen werksessie, maar een besloten informatiebijeenkomst waarin het college de gemeenteraad heeft verteld welke keuzes zij hebben gemaakt om de begroting 2027 rond te krijgen. De gemeenteraad heeft geen enkele mogelijkheid gehad om daarin nog van invloed te zijn, en alle vragen die tijdens die sessie zijn gesteld, bijvoorbeeld over alternatieve manieren van begroten, zijn nooit opgevolgd. Bij de bijeenkomst van 21 oktober, de technische voorbereiding op vandaag, is diezelfde houding van het college nogmaals bevestigd. Er is slechts een presentatie gegeven, nota bene niet eens door het college zelf, en inhoudelijke vragen over de uitgestelde investeringen en inzicht in het totale overzicht aan mogelijke ombuigingen zijn afgehouden.
 
Wij hebben desalniettemin tot het laatste moment mogelijkheden gezocht om samen te werken en invloed te hebben, juist vanwege ons verantwoordelijkheidsgevoel. Om die reden hebben wij in onze technische vragen nogmaals gevraagd om meer inzicht, met name in de mogelijke ombuigingen en de uitgestelde investeringen. Maar ook het antwoord op onze technische vragen was bijzonder teleurstellend. De gemeenteraad is géén inzicht gegund in het complete investeringsprogramma, en het college wéigert om een overzicht te verstrekken van alle beoordeelde ombuigingsvoorstellen, zelfs niet in de vorm van een shortlist.
 
Voorzitter, wat verwacht het college dan van ons?
 
Waarom zou de gemeenteraad ooit instemmen met de flinterdunne begroting die voorligt, als wij geen flauw benul hebben welke investeringen op de lange baan worden geschoven, en aan welke knoppen wij ook hadden kunnen draaien om tot de benodigde bezuinigingen te komen?
 
Als ook tijdens deze begrotingsvergadering deze informatie niet aan de gemeenteraad wordt verstrekt, en hier geen goede verklaring voor komt, dan is dat niet alleen ontzettend teleurstellend, maar wat ons betreft ook de ondertekening van het brevet van onvermogen zoals zich dat de laatste maanden heeft afgetekend.  
 
Voorzitter, ongeacht al het voorgaande, past het D66 niet om een belangrijk stuk als een begroting weg te stemmen zonder op zoek te gaan naar een alternatief. Het is om die reden dat wij in een ultieme poging om te laten zien dat er wel degelijk keuzes te maken zijn een amendement hebben opgesteld, dat wij samen indienen met GroenLinks, waarin wij aan de enige voor ons inzichtelijke knop draaien, namelijk de OZB, en voorstellen om maar liefst 26 bezuinigingen te laten vervallen. Ik zal het dictum omwille van de tijd niet herhalen, maar ik zal het voorstel nog wel toelichten.
 
Dankzij een verhoging van slechts 1.7% van de geraamde OZB-percentages ten opzichte van 2026, is het mogelijk om het gros van de bezuinigingen die vooral onze meest kwetsbare inwoners, processen en beleidsdoelen raken te schrappen. En om duidelijk te zijn: voor bewoners van een huurwoning en van bewoners van een koophuis in de laagste categorie levert ons amendement nadrukkelijk een lastenbesparing op. Kortom, wij stellen met ons amendement voor om de lasten bij de sterkste schouders te leggen en daarmee de gemeentelijke begroting een stuk eerlijker te maken. En wij stellen voor om niet onbezonnen te bezuinigen op de meest kwetsbare onderdelen van onze samenleving zoals sport, klimaat, gezondheid, cultuur, armoedebeleid en participatie.
 
Wij kijken uit naar de reacties op ons amendement, en het restant van deze vergadering.

In mijn eerste termijn heb ik de vraag gesteld wat het college van ons verwacht, en die vraag heb ik in meerdere interrupties nog eens herhaald. En nu dan opnieuw: wat wordt er nou precies verwacht van de gemeenteraad?  Er wordt geweigerd, bij herhaling, om de raad inzicht te geven in de mogelijke ombuigingen, ook niet in de vorm van een shortlist. Er wordt geweigerd, bij herhaling, om de raad inzicht te bieden in de vooruitgeschoven investeringen. En er is vandaag ook geen enkele serieuze poging ondernomen om dat te herstellen. Sterker nog, er is onder andere verwezen naar een zomerreces, en zo ging het ook in 2019, als redenen voor hoe het vandaag zo tot stand is gekomen. Volgens mij sta ik er niet alleen in wanneer ik zeg dat dit onzinnige argumenten zijn. Het college heeft, tot en met haar eerste termijn, alle kansen gehad om ons als gemeenteraad vandaag daadwerkelijk een keuze te bieden. Daarmee laat u ons in onze stem op de begroting dan ook geen enkele andere keuze dan een tegenstem, en daarmee ondertekent u dan ook het brevet van onvermogen, zoals ik dat in mijn eerste termijn genoemd heb. Wij trekken hier een duidelijke lijn.
 
En laat ik daaraan toevoegen, dat de reactie op ons amendement daar nog een groot uitroepteken achter zet. Ik ben dankbaar dat het ambtelijk advies net hersteld is, en daarbij wil ik ook aansluiten bij de oproep van de heer Knol, maar het kleine stukje waarop fout geadviseerd was, was natuurlijk ook nooit het daadwerkelijke punt van discussie.
 
Dit amendement staat voor een fundamentele keuze, over hoe onze gemeente de lasten verdeelt over onze inwoners. Dit amendement levert een lastenbesparing op, voor huurders en bewoners van koopwoningen in het laagste segment. We draaien bezuinigingen terug, die raken aan de zwakste onderdelen van onze samenleving. Ik heb het de PvdA in eerste termijn horen zeggen, kwetsbare inwoners mogen de rekening niet betalen. Laten we daar inderdaad niet voor kiezen, en laten we niet stoïcijns vasthouden aan coalitieafspraken, maar pragmatisch met elkaar op zoek gaan naar een eerlijke lastenverdeling, die kwetsbare inwoners ontziet, en de rekening daar legt waar hij hoort, bij de sterkste schouders.
 
Op de verschillende moties en amendementen zullen wij verder terugkomen bij de stemming, maar ik wil wel benadrukken dat wij hebben gezocht naar wat wel kan, zoals ons dat ook past.