Er bleek binnen D66 brede steun te zijn voor het democratisch offensief dat Kamerlid Joost Sneller heeft gelanceerd onder de titel ‘Project 2026’ . Dat bleek wel uit de grote betrokkenheid tijdens de werksessie waarin een dertigtal D66-leden zich in het project verdiepten door middel van interactieve discussies, vraag en antwoord en gezamenlijke prioriteitstelling.
Doel was een dieper en gedeeld begrip van de voorstellen die het project tot nu toe naar voren heeft gebracht, zoals het mogelijk maken van toetsing van wetten aan de Grondwet door gewone rechters, en het versterken van de onafhankelijkheid van het OM en het mediatoezicht.
De titel van het project is een reactie op het Amerikaanse ‘Project 2025’ dat juist afbraak van democratische verworvenheden beoogt. Het Nederlandse tegenoffensief Project 2026 heeft als rode draad de versterking van tegenmacht in het staatsbestel waardoor de invloed van burgers wordt vergroot en hun bescherming tegen willekeur wordt versterkt. Bijvoorbeeld door de rechterlijke macht te beschermen tegen politisering, versterking van sociale advocatuur, het inbedden van de journalistieke code in de wet, en toegang van belangenorganisties tot procederen tegen de overheid.
In de discussie legde Joost uit dat de verschillende voorstellen een verschillende aanpak vragen. Sommige voorstellen zijn laaghangend fruit en zijn ook al vergevorderd, zoals een aparte begroting voor de rechterlijke macht en het initiatief wetsvoorstel dat de invloed van ministers op individuele vervolgingen schrapt (en dat al in de Eerste Kamer ligt). Andere voorstellen vergen lange adem als daarvoor Grondwetswijziging nodig is, zoals gratieverlening door de rechter in plaats van de regering.
Tijdens het tweede gedeelte van de workshop zijn we uiteengegaan in vijf themagroepen om dieper in te gaan op de vraag hoe we onze democratie en rechtsstaat kunnen versterken en toegankelijker kunnen maken. Dit leverde waardevolle inzichten en concrete ideeën op.
De eerste groep boog zich over rechtsbescherming en toegankelijkheid. Zij benadrukten dat juridische hulp voor iedereen beschikbaar moet zijn. Dit vraagt om instituten die begrijpelijk communiceren, laagdrempelig zijn en waarbij er binnen het systeem ruimte is voor menselijkheid, proportionaliteit en het “recht op vergissen”.
De tweede groep richtte zich op het lokaal democratisch bewustzijn. Om inwoners écht meer zeggenschap te geven over hun eigen leefomgeving, is het essentieel om lokale netwerken te versterken. Zij pleiten voor een praktische ‘toolbox’ met een bijbehorend budget om burgerinitiatieven lokaal beter te ondersteunen.
Een derde groep verzamelde ideeën voor een publiekscampagne: “Democratie, wat brengt het je?”. Hun advies is om het bestuur dichter bij de mensen te brengen door specifieke zorgen te benoemen en beleid concreter te maken. De kernboodschap? Nederland bestaat uit “18 miljoen minderheden” die, net als bij het uitzoeken van een gezamenlijke vakantie, samen keuzes moeten maken.
De vierde groep vulde dit aan met een visie op democratische normen. Volgens hen moeten we ons vooral richten op de brede, redelijke middengroep (de “80/20 regel”) in alledaagse situaties, zoals een gewoon gezin of de lokale voetbalclub. Benader mensen daarbij niet als consument, maar als burger: ga de dialoog aan en werk samen aan de acceptatie van democratische besluitvorming.
Tot slot besprak de vijfde groep de cruciale rol van jeugd en educatie. Kennis over onze democratische rechtsstaat is een gezamenlijke verantwoordelijkheid die al heel vroeg moet beginnen en doorloopt tot in de studententijd. De krachtigste aanbeveling van deze groep was dan ook: praat niet alleen vóór of over kinderen, maar ga in gesprek mét ze. Geef de jeugd letterlijk een stoel “aan tafel”!
Veel deelnemers drongen aan op hoge urgentie en aanvulling met méér waarborgen ter versterking van democratie en rechtsstaat, en Joost bevestigde daarvoor open te staan. Ideeën zijn welkom via zijn email adres [email protected].
Beeld: D66