8. Ons eiland

Democratie
Burgers bij het bestuur
We stimuleren het gebruik van instrumenten van directe democratie zoals referenda. Met een bindend correctief referendum kunnen burgers besluiten terugdraaien als ze vinden dat de politiek te ver van hun wil is afgedreven. We stellen wel een aantal voorwaarden daarbij. Zo is financiële besluitvorming (zoals de kadernota of de begroting) uitgesloten van een referendum. Ook willen we een uitkomstdrempel opnemen. Dat betekent dat er een minimale hoeveelheid mensen voor of tegen het voorstel moet stemmen voordat het geldig is. Dat is goed voor de legitimiteit van besluitvorming. Ook stellen we voor om vaker burgerfora, agenderingsrecht en burgerbegrotingen in te zetten. Drempels voor het opstarten van deze instrumenten worden verlaagd en ondersteuning wordt uitgebreid. 
Start met dorpsbudgetten
We voeren een dorpsbudget in. Naar voorbeeld van Antwerpen en vele andere gemeenten buiten Nederland komt 1% van de gemeentebegroting in handen van de inwoners zelf. Iedere dorpsraad krijgt daarnaast wat ons betreft een eigen budget. Inwoners kunnen zelf bedenken hoe ze de buurt groener, socialer of gezonder kunnen maken met dat budget.
Doe het samen
We voeren het recht op samenwerken in: het recht voor bewoners en organisaties om samen te werken met de gemeente om maatschappelijke doelen te behalen. Met het uitdaagrecht krijgen maatschappelijke organisaties als verenigingen, stichtingen en/of dorpsraden de mogelijkheid om zelf overheidstaken op een alternatieve wijze uit te voeren. Hiervoor maken we afspraken tussen organisaties, vertegenwoordigers, onafhankelijke procesbegeleiders en de bewoners. In deze afspraken wordt ook vastgelegd welke financiële vergoeding moet worden toegevoegd aan het dorpsbudget om de taak uit te voeren. Met het recht op overname kunnen bewoners ook gebouwen van de gemeente overnemen om te gebruiken voor maatschappelijk belang.
Recht op vergissen
D66 vindt het belangrijk om de menselijke maat te hanteren. We introduceren daarom het recht op vergissen. Als inwoners een fout maken in het contact met de gemeente worden ze hier niet direct voor gestraft. In plaats van een boete te ontvangen krijgt iemand de kans om de fout recht te zetten. Dit draagt bij aan een betere relatie tussen inwoners en de gemeente.
Sterke lokale pers
Journalisten brengen de lokale politiek naar onze inwoners. Ze maken daarmee onze democratie krachtig. D66 wil de lokale journalistiek versterken, zonder dat de onafhankelijke positie van journalisten hierdoor wordt aangetast, bijvoorbeeld door een fonds op te richten met een onafhankelijk bestuur.
Inclusie en diversiteit
Een inclusieve samenleving is de basis voor een sterke en rechtvaardige gemeente. D66 staat voor een gemeente waarin iedereen, ongeacht afkomst, sociaaleconomische status, beperking, seksuele oriëntatie of genderidentiteit gelijke kansen heeft om te groeien en zich te ontwikkelen. Mensen met een beperking moeten volledig kunnen deelnemen aan het sociale en economische leven. We zetten in op een toegankelijke openbare ruimte, inclusieve werkplekken en passende ondersteuning voor iedereen die dat nodig heeft. Wij willen een gemeente zijn waar, ongeacht van wie je houdt, je je veilig en geaccepteerd voelt, waar diversiteit wordt gevierd en waar geen ruimte is voor discriminatie. D66 werkt aan een gemeente waarin mensen met verschillende achtergronden zich gezien, gehoord en gerespecteerd voelen. Samen creëren we een samenleving waarin niemand buiten de boot valt. Alleen zo bouwen we aan een gemeente waar iedereen met respect met elkaar omgaat.
Iedereen doet mee dankzij actief inclusiebeleid
Wij zetten ons in voor een actief inclusiebeleid dat de problemen aanpakt waar inwoners van kleur, inwoners met een beperking, inwoners die houden van iemand van hetzelfde geslacht, transgender of genderdiverse inwoners van onze gemeente tegenaanlopen. Een gemeente waar iedereen veilig over straat kan vraagt zowel om begaanbare en veilige straten als om goede gesprekken tussen verschillende groepen in de samenleving om zo te bouwen aan wederzijds begrip en respect. Hierbij hebben we ook expliciet aandacht voor het mentaal welzijn. Zo zorgen we dat discriminatie wordt uitgebannen, de straat en openbare gebouwen toegankelijk zijn voor iedereen en dat iedereen de hand van zijn/haar/hun partner durft vast te houden. De gemeente faciliteert en ondersteunt bij feest- en herdenkingsdagen van álle culturele achtergronden en nationaliteiten op ons eiland.
Toegankelijkheidscheck openbare ruimte
Onze gemeente is volop in beweging en op diverse plekken wordt onze gemeente verbouwd. Daarbij is belangrijk dat iedereen gebruik kan maken van onze openbare ruimte. Daarom voeren we bij iedere verbouwing van de openbare ruimte een toegankelijkheidscheck uit voor mensen met een fysieke beperking. Het Platform Gehandicapten Goeree-Overflakkee (PGGO) wordt hierbij actief betrokken.
Onze acties
LHBT
D66 spreekt zich geregeld uit over de positie van LHBT’ers op ons eiland. Bijvoorbeeld toen Gay op Flakkee geen krans mocht leggen bij de dodenherdenking in Nieuwe-Tonge of naar aanleiding van de uitslag van de Tweede Kamerverkiezingen. Het is belangrijk om taboes openlijk te bespreken en te laten zien dat je ook op Goeree-Overflakkee uit de kast kunt komen als je dat wil. 

 
Financiën
D66 streeft naar een evenwichtige begroting, met een adequate reserve om tegenvallers op te vangen, en geen overschotten of torenhoge reserves waar de gemeente mee kan beleggen, of tekorten zodat voorzieningen verdwijnen. Hiertoe hanteert het een aantal uitgangspunten: 
De begroting moet in evenwicht zijn, dus niet meer uitgeven dan er binnenkomt. Als er onverhoopt een tekort is, dan streven we ernaar om de begroting zo snel als mogelijk, en als verantwoord, weer in balans te brengen
Het Rijk heeft een aanpassing doorgevoerd in de systematiek om gemeenten te financieren. Dit betekent concreet een forse bezuiniging op het gemeentefonds. Bij tekorten wil D66 zich op gemeentelijk niveau inspannen om altijd eerst te kijken hoe de uitgaven verantwoordelijk kunnen worden verminderd voordat gegrepen wordt naar lastenverzwaringen. De grote tekorten vanaf 2026 als gevolg van keuzes van het kabinet maken lastenverzwaringen echter vaak onontkoombaar om cruciale voorzieningen te kunnen behouden. Daarin blijven we zo veel mogelijk consequent met eerdere besluiten. De hondenbelasting voeren we daarom niet opnieuw in.
Mogelijke gemeentelijke hervormingen en bezuinigingsmaatregelen zijn: 
minder externe inhuur bij de gemeente
nieuwbouw van huisvesting voor basisscholen per kern bekijken; scholen komen onder één dak ongeacht godsdienst of levensbeschouwelijke overtuiging
door één van de 14 havens om te bouwen tot natuurplein besparen we herstel- en onderhoudskosten van de verouderde kademuren
verhogen van de toeristenbelasting
minder middelen voor eilandmarketing
activerender welzijns- en socialezekerheidsbeleid
maatregelen om grip te krijgen op de ontwikkeling van de zorgkosten
bedrijven zelf laten bijdragen aan uitgaven waar ze direct van profiteren
slimmer gebruik van gemeentelijke voorzieningen en vastgoed
meer dienstverlening via internet
Bij de prioritering van de uitgaven staat de blik op de toekomst voorop bij D66, die ook de rode draad is door de rest van het programma. Cultuur- en sportverenigingen zijn bijvoorbeeld vaak een makkelijke prooi voor bezuinigingen. Deze wil D66 ook ontzien, zodat ook volgende generaties het beste uit zichzelf kunnen halen op cultureel en sportief gebied.
Controleerbaarheid van de begroting is cruciaal. Een sterke positie van de gemeentelijke rekenkamer is van groot belang. Zo ook een leesbare en begrijpelijke begroting, zodat ook inwoners en media kunnen meekijken en meedenken. Denk ook aan initiatieven als ‘open spending’ (zie bijvoorbeeld provincie Zuid-Holland) en subsidieregisters. 
Risicobeheersing is van groot belang. Houd reserves aan voor onvoorspelbare uitgaven. Schat de kosten van (grote) projecten behoedzaam in. Overweeg een ‘stress test’, waarbij de houdbaarheid van de begroting en vooral ook de grondexploitaties in verschillende scenario’s wordt getest.

 
De raad zelf
Stoppen met het ambtsgebed
In Nederland zijn kerk en staat gescheiden. Het gemeentebestuur moet zo neutraal mogelijk zijn als het gaat om geloof. Wat D66 betreft stoppen we dan ook met het ambtsgebed bij de opening en de sluiting van de raadsvergadering.
Goede ondersteuning van de democratische controle
Raadsleden moeten hun werk goed kunnen doen. Daarom willen we een actieve gemeentelijke rekenkamer, met slagkracht. De rekenkamer helpt raadsleden en betrokken inwoners met het controleren van het college.
Sollicitatievergadering voor kandidaat-wethouders
Raadsleden krijgen middels een gesprek met de kandidaat-wethouders meer inspraak in gekozen bestuurders. Dat is een goede manier om wethouders te leren kennen en ondersteunt het integriteitsbeleid.
Klankbordgroepen worden formele commissies
Voor veel kleinere fracties is het lastig om alle bijeenkomsten bij te benen. Naast raadsleden kunnen partijen voortaan ook commissieleden voordragen. Zij moeten hiervoor de eed of belofte afleggen, krijgen daarvoor dan een vergoeding en hebben recht op vertrouwelijke stukken. Uiteraard is de verdeling van het aantal commissieleden evenredig met de verdeling van de zetels in de raad. Indien dit wordt ingevoerd vervalt het budget voor de fractieondersteuning.
D66 neemt een constructief-kritische houding aan
De raad heeft wettelijk gezien drie taken: het stellen van kaders, het controleren daarvan en het vertegenwoordigen van de inwoners. D66 zal zich altijd blijven inzetten om constructief samen te werken, maar blijft ook kritisch waar dat nodig is. Het debat moet altijd over de inhoud gaan en moet nooit persoonlijk worden gemaakt door te schelden of door collega’s belachelijk te maken. Om die reden stellen we voor de gedragscode van de gemeenteraad te moderniseren en door alle raadsleden te laten ondertekenen.

 
Ambtelijke organisatie
Kunstmatige intelligentie en gebruik van data biedt kansen
Kunstmatige intelligentie (AI) biedt de gemeente kansen om haar inwoners sneller en beter te helpen in het geval van vragen, bij het aanvragen van subsidies of bij het aanvragen van een vergunning en biedt kansen voor meer transparantie vanuit de gemeente richting alle inwoners. Tegelijkertijd moet er middels een algoritmeregister en strikt toezicht altijd worden toegezien op fouten en vormen van discriminatie als gevolg van het gebruik van AI. Door strikt toezicht en duidelijk regels kan de gemeente gebruikmaken van alle voordelen van AI en de negatieve effecten voorkomen. Binnen de gemeente wordt datagericht werken gestimuleerd.
De gemeente geeft als inclusieve werkgever het goede voorbeeld
De gemeente is zelf een grote werkgever en heeft daarnaast ontzettend veel contacten met inwoners van onze mooie gemeente. In die contacten en haar werkgeverschap geeft de gemeente het goede voorbeeld door haar medewerkers te trainen op zaken als bijvoorbeeld: cultuurverschillen, aanspreekvormen, moderne gezinssamenstellingen. De gemeente maakt actief werk van het werven van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt en moedigt bedrijven aan hetzelfde te doen. Door te investeren in kennis en kunde in het gemeentehuis op het gebied van inclusie en diversiteit zal de gemeente ook beter in staat zijn om haar rol te vervullen in alle hoeken van de samenleving in onze gemeente.
Een aanspreekbare en professionele gemeente
Inwoners hebben het recht op persoonlijk contact met een ambtenaar. Binnen de gemeente wordt niet doorverwezen maar overgedragen. Ook moet de gemeente buiten kantoortijden aanspreekbaar zijn zodat werkenden ook terecht kunnen bij hun gemeente voor vragen. Medewerkers krijgen voldoende ruimte om hun (digitale en professionele) vaardigheden te ontwikkelen.
De digitale gemeente
We zorgen voor goede informatievoorziening voor inwoners, waaruit het wie, wat, waarom en wanneer van een besluit helder blijkt. Een track & trace-systeem voor beleidsontwikkeling zou hiervoor een geschikt instrument kunnen zijn. Ook voeren we een Persoonlijke Informatie Pagina in: “Mijn Goeree-Overflakkee”, waar je je eigen documenten kunt terugvinden en berichten met een ambtenaar uit kunt wisselen. De uitbreiding van digitale dienstverlening moet gepaard gaan met serieuze privacy waarborgen én effectieve cybersecurity om bestuurlijke systemen te beschermen tegen hacks en datalekken. Wij pleiten daarom voor het vergroten van bewustwording onder ambtenaren en bestuurders, investeringen in het gemeentelijke ICT-budget en een versterking van het informatiebeheer. Kunstmatige intelligentie (AI) kan daarbij ondersteuning, maar is nooit een vervanging van iets.
De open gemeente
Als iets met publiek geld gemaakt is, moet het ook open zijn. Data en software van de gemeente zijn in de basis open, inzichtelijk en gedeeld. De gemeente en haar leveranciers zijn ook transparant over de toepassingen van algoritmes en sensoren. We gaan daarin verder dan de privacywetgeving voorschrijft. Voor algoritmes moet altijd een optie voorhanden zijn waarbij een mens kan ingrijpen: algoritmes zullen nooit de besluitvorming bepalen.

 
De gemeente communiceert in begrijpelijke taal 
D66 vindt het essentieel dat de gemeente helder en toegankelijk communiceert met haar inwoners. Informatie moet begrijpelijk zijn voor iedereen, ongeacht achtergrond of opleidingsniveau. Door simpelere taal te gebruiken (B1), zorgen we ervoor dat inwoners zich beter kunnen informeren, meedenken en deelnemen aan de gemeentelijke besluitvorming.
We maken gemeentelijk informatie beschikbaar en vindbaar voor iedereen
De gemeente is verantwoordelijk voor belangrijke ondersteuning van inwoners. Daarom is het essentieel dat de gemeentelijke website voor iedereen toegankelijk is. Het is belangrijk dat de gemeente samenwerkt met diverse doelgroepen om de website te testen en te zorgen voor gebruiksvriendelijke interfaces voor álle inwoners. Alleen door inclusieve digitale toegankelijkheid te waarborgen, kunnen we ervoor zorgen dat alle burgers gelijkwaardig kunnen deelnemen aan het gemeentelijke beleid en diensten.
Behouden van de GO bus
Goeree-Overflakkee is in termen van oppervlakte een grote gemeente. Vanaf 2013 rijdt er daarom een bus op het eiland die bijvoorbeeld op markten staat. D66 vindt dat de GO bus moet blijven zodat je bijvoorbeeld je paspoort, rijbewijs of id-kaart kunt verlengen in je eigen dorp. Waar mogelijk werken we samen met de locaties van de bibliotheek in Oude-Tonge en Ouddorp.