{"id":30448,"date":"2020-01-22T10:20:27","date_gmt":"2020-01-22T08:20:27","guid":{"rendered":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/1844-thorbecke-bepleit-sociale-vooruitgang\/"},"modified":"2020-01-22T10:20:27","modified_gmt":"2020-01-22T08:20:27","slug":"1844-thorbecke-bepleit-sociale-vooruitgang","status":"publish","type":"archive","link":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/1844-thorbecke-bepleit-sociale-vooruitgang\/","title":{"rendered":"1844: Thorbecke bepleit sociale vooruitgang"},"content":{"rendered":"<h2>Mathijs van de Waardt<\/h2>\n<strong>Het klassieke liberalisme was een groot deel van de negentiende eeuw de dominante politieke stroming in Nederland. Sociale on\u00adgelijkheid was een natuurlijk gegeven en kiesrecht was daarom voorbehouden aan weinigen. Het pas gekozen Kamerlid Thor\u00adbecke was een van de eersten die zich niet bij deze onverander\u00adlijkheid neerlegde.<\/strong>\n\nWat zal Johan Rudolph Thorbecke (1798-1872) hebben gedacht toen hij op 6 mei 1844 het Trippenhuis aan de Amsterdamse Kloveniersburgwal betrad? Slechts zes leden van het Koninklijk Nederlands Instituut van Wetenschappen waren gekomen om zijn lezing Over het hedendaagschstaatsburgerschap aan te horen. Thorbecke was net gekozen als lid van de Tweede Kamer en wilde in een paar krachtige woorden zijn visie op de verhouding tussen burger en staat neerzetten. Het moest een voorlopig hoogtepunt zijn van de idee\u00ebn die hij in de afgelopen twintig jaar als hoogleraar had ontwikkeld.\n\nIn zijn lezing constateerde Thorbecke dat de verhouding van het individu tot de staat flink veranderde. Private privileges, zoals gilden en heerlijke rechten, brokkelden snel af. Europa zag de opkomst van moderne, gecentraliseerde staten. Vooral de snelheid hiervan viel de Leidse hoogleraar op. \u2018E\u00e9n jaar wisselt in de maatschappij, Staat, volkenomgang en wetenschap zooveel af, als tevoren tien of vijftig. Er is meer, dan voorheen, in de wereld te doen,\u2019 hield de Leidse hoogleraar zijn publiek voor. En volgens Thorbecke had dit grote gevolgen voor de verhouding tussen de individuele burger en de staat.\n\nThorbecke was in zijn rede optimistisch over de ontwikkeling van de maatschappij. Vooruitgang was niet langer voorbehouden aan enkelen, maar straalde sneller dan ooit tevoren af op velen: \u2018Naauwelijks ontspringt eene gedachte, een stelsel, een eisch, of zij worden door honderden behandeld of verwerkt, en dringen tot duizenden door.\u2019 Hierdoor was de tijd van alleenheerschappij voorbij. Steeds meer ingezetenen van de staat zouden moeten meeregeren. Thorbecke benoemde ook de ultieme consequentie van dit idee: \u2018Dat het beginsel van algemeen stemregt in de Staatsgeschiedenis onzer eeuw ligt, schijnt even onmiskenbaar, als dat zij het gestadig, schoon trapswijze tracht te verwezenlijken.\u2019\n\nEen jaar eerder had Thorbecke zich al eens wat omfloerst uitgesproken v\u00f3\u00f3r directe verkiezingen, maar met dit pleidooi leek hij nog verder te gaan. Flirtte het pas aangetreden Kamerlid met algemeen stemrecht, zal het publiek zich hebben afgevraagd? Toch waren zijn woorden niet bedoeld als democratisch pleidooi. Algemeen kiesrecht zou slechts het sluitstuk zijn van een maatschappelijke ontwikkeling. Voor het zover was, waren beperkingen nodig, vond ook Thorbecke. De census, een inkomenseis om kiesrecht te verkrijgen, was hiervoor een praktisch middel, zolang voor iedereen maar de mogelijkheid bestond om voldoende bezit te vergaren. Dat dat nog niet velen was gegeven, was geen probleem, mits er sprake was van een geleidelijke, brede ontwikkeling van het staatsburgerschap: \u2018Aan de pas ontloken plant vraagt men geen bloem nog vrucht; de vraag is slechts of zij groeikracht hebbe.\u2019 Het mocht, kortom, best even duren.\n\nVoor Thorbecke was materi\u00eble zelfstandigheid een noodzakelijke voorwaarde voor deelname aan het landsbestuur: \u2018[een] blik, gebonden aan de eigen dagelijksche behoefte, kan zich tot de algemene zaak niet verheffen\u2019. Bezit kon worden verkregen door kapitaal of arbeid. Thorbecke koppelde een politieke aan een sociale kwestie toen hij signaleerde dat het kapitaal de neiging had om zich bij weinigen te concentreren. Het gevolg was dat steeds meer mensen het stemrecht nooit zouden kunnen bereiken door alleen te werken: \u2018Met toenemenden rijkdom aan den eenen, [breidt] armoede [zich] aan den anderen kant [uit].\u2019 En dan, vond Thorbecke, rees uiteindelijk de vraag wat die belofte van een voor iedereen bereikbaar stemrecht waard was. \u2018Wat is de wetgeving, die allen Staatsburgerschap aanbiedt onder eene door weinigen bereikbare voorwaarde, wat is die wetgeving, tenzij ironie?\u2019\n\nThorbecke had met zijn toespraak als een van de eersten aandacht voor de sociale kant van het liberalisme. Hij sprak niet vanuit een ideologisch motief, maar voerde de historie aan als belangrijkste motivatie. Thorbeckes liberalisme was namelijk organisch. Hij geloofde dat maatschappelijke ontwikkelingen besloten lagen in de geschiedenis en verankerd waren in de structuur van een gemeenschap.\n\nEn de zes bezoekers in de zaal? Die reageerden lauw. Thorbeckes betoog leek over de hoofden van de aanwezigen heen te gaan. Niemand stelde een vraag. Gedesillusioneerd verliet hij het Koninklijk Instituut om er nooit meer terug te keren. Hoewel zijn lezing werd gepubliceerd in de Jaarboeken voor Regtsgeleerdheid en Wetgeving, werd het nauwelijks door iemand opgemerkt. Pas toen Thorbecke het Negenmannenvoorstel voor een nieuwe grondwet lanceerde en toen hij er met de liberalen in 1848 in slaagde belangrijke wijzigingen in de grondwet verankerd te krijgen, nam de belangstelling voor de intellectuele drijfveren van de Leidse hoogleraar toe.\n\n<strong>Verder lezen<\/strong>\nJ.R. Thorbecke, \u2018Over het hedendaagsche staatsburgerschap\u2019, in: Historische Schetsen, Martinus Nijhoff, Den Haag 1860\nRemieg Aerts, Thorbecke wil het, Prometheus, Amsterdam 2018","protected":false},"author":35,"featured_media":0,"menu_order":0,"template":"","class_list":["post-30448","archive","type-archive","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.3 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>1844: Thorbecke bepleit sociale vooruitgang &#8211; Mr. Hans van Mierlo stichting<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/1844-thorbecke-bepleit-sociale-vooruitgang\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"nl_NL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"1844: Thorbecke bepleit sociale vooruitgang &#8211; Mr. Hans van Mierlo stichting\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Mathijs van de Waardt Het klassieke liberalisme was een groot deel van de negentiende eeuw de dominante politieke stroming in Nederland. Sociale on\u00adgelijkheid was een natuurlijk gegeven en kiesrecht was daarom voorbehouden aan weinigen. Het pas gekozen Kamerlid Thor\u00adbecke was een van de eersten die zich niet bij deze onverander\u00adlijkheid neerlegde. Wat zal Johan Rudolph [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/1844-thorbecke-bepleit-sociale-vooruitgang\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Mr. Hans van Mierlo stichting\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/vanmierlostichting\/\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2021\/05\/Mr-Hans-van-Mierlo-stichting-logo.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1920\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1080\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@vmstichting\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Geschatte leestijd\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"4 minuten\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/archive\\\/1844-thorbecke-bepleit-sociale-vooruitgang\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/archive\\\/1844-thorbecke-bepleit-sociale-vooruitgang\\\/\",\"name\":\"1844: Thorbecke bepleit sociale vooruitgang &#8211; Mr. Hans van Mierlo stichting\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2020-01-22T08:20:27+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/archive\\\/1844-thorbecke-bepleit-sociale-vooruitgang\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"nl-NL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/archive\\\/1844-thorbecke-bepleit-sociale-vooruitgang\\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/archive\\\/1844-thorbecke-bepleit-sociale-vooruitgang\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Archives\",\"item\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/archive\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"1844: Thorbecke bepleit sociale vooruitgang\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/\",\"name\":\"Mr. Hans van Mierlo stichting\",\"description\":\"Just another WordPress site\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"nl-NL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/#organization\",\"name\":\"Mr. Hans van Mierlo Stichting\",\"url\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"nl-NL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/4\\\/2021\\\/05\\\/Mr-Hans-van-Mierlo-stichting-logo.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/4\\\/2021\\\/05\\\/Mr-Hans-van-Mierlo-stichting-logo.png\",\"width\":1920,\"height\":1080,\"caption\":\"Mr. Hans van Mierlo Stichting\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/vanmierlostichting\\\/\",\"https:\\\/\\\/x.com\\\/vmstichting\",\"https:\\\/\\\/www.instagram.com\\\/mr.hansvanmierlostichting\\\/\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"1844: Thorbecke bepleit sociale vooruitgang &#8211; Mr. Hans van Mierlo stichting","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/1844-thorbecke-bepleit-sociale-vooruitgang\/","og_locale":"nl_NL","og_type":"article","og_title":"1844: Thorbecke bepleit sociale vooruitgang &#8211; Mr. Hans van Mierlo stichting","og_description":"Mathijs van de Waardt Het klassieke liberalisme was een groot deel van de negentiende eeuw de dominante politieke stroming in Nederland. Sociale on\u00adgelijkheid was een natuurlijk gegeven en kiesrecht was daarom voorbehouden aan weinigen. Het pas gekozen Kamerlid Thor\u00adbecke was een van de eersten die zich niet bij deze onverander\u00adlijkheid neerlegde. Wat zal Johan Rudolph [&hellip;]","og_url":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/1844-thorbecke-bepleit-sociale-vooruitgang\/","og_site_name":"Mr. Hans van Mierlo stichting","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/vanmierlostichting\/","og_image":[{"width":1920,"height":1080,"url":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2021\/05\/Mr-Hans-van-Mierlo-stichting-logo.png","type":"image\/png"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_site":"@vmstichting","twitter_misc":{"Geschatte leestijd":"4 minuten"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/1844-thorbecke-bepleit-sociale-vooruitgang\/","url":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/1844-thorbecke-bepleit-sociale-vooruitgang\/","name":"1844: Thorbecke bepleit sociale vooruitgang &#8211; Mr. Hans van Mierlo stichting","isPartOf":{"@id":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/#website"},"datePublished":"2020-01-22T08:20:27+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/1844-thorbecke-bepleit-sociale-vooruitgang\/#breadcrumb"},"inLanguage":"nl-NL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/1844-thorbecke-bepleit-sociale-vooruitgang\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/1844-thorbecke-bepleit-sociale-vooruitgang\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Archives","item":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"1844: Thorbecke bepleit sociale vooruitgang"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/#website","url":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/","name":"Mr. Hans van Mierlo stichting","description":"Just another WordPress site","publisher":{"@id":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"nl-NL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/#organization","name":"Mr. Hans van Mierlo Stichting","url":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"nl-NL","@id":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2021\/05\/Mr-Hans-van-Mierlo-stichting-logo.png","contentUrl":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2021\/05\/Mr-Hans-van-Mierlo-stichting-logo.png","width":1920,"height":1080,"caption":"Mr. Hans van Mierlo Stichting"},"image":{"@id":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/vanmierlostichting\/","https:\/\/x.com\/vmstichting","https:\/\/www.instagram.com\/mr.hansvanmierlostichting\/"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/wp-json\/wp\/v2\/archive\/30448","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/wp-json\/wp\/v2\/archive"}],"about":[{"href":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/wp-json\/wp\/v2\/types\/archive"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/wp-json\/wp\/v2\/users\/35"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=30448"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}