{"id":30244,"date":"2016-03-04T10:31:36","date_gmt":"2016-03-04T08:31:36","guid":{"rendered":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/de-vrije-wil-bestaat\/"},"modified":"2016-03-04T10:31:36","modified_gmt":"2016-03-04T08:31:36","slug":"de-vrije-wil-bestaat","status":"publish","type":"archive","link":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/de-vrije-wil-bestaat\/","title":{"rendered":"De vrije wil bestaat"},"content":{"rendered":"Lees hier het pdf <\/a>van dit artikel.<\/em>\n\nBinnen het sociaal-liberalisme staat keuzevrijheid centraal: mensen mogen zelf beslissen over de invulling van hun goede leven: wat ze willen doen, kopen, eten of drinken. Maar toch wil ook D66, alhoewel in beperkte mate, invloed op de levenskeuzen en – stijl van mensen, ter preventie van erger of in het algemeen belang. Be\u00efnvloeding van menselijk gedrag is zeker mogelijk, zo meent Henri\u00ebtte Prast, maar we moeten wel af van ons mensbeeld als rationele actor: we handelen juist vaak irrationeel. <\/strong>\n\nDoor Henri\u00ebtte Prast<\/strong>\n\nOp vele manieren probeert de overheid het gedrag van de burger te be\u00efnvloeden: we moeten gezonder eten, meer bewegen, minder lenen. De campagne \u2018Geldlenenkostgeld\u2019, het verplichte Uniform Pensioen Overzicht, de discussies rond een verbod op kredietreclames zijn voorbeelden van hoe beleidsmakers burgers willen stimuleren de goede keuzes te maken als het gaat om geld. \u2018Neem vaker de trap – gratis training\u2019, het Convenant Overgewicht, het Nationaal Actieplan Sport en Bewegen, de discussie over snoepreclames en vettaks zijn dito voorbeelden voor gezondheidsgerelateerd gedrag.\nHuidig beleid gericht op het gedrag van de individuele burger leunt sterk op informatie, educatie en transparantie, al worden ook maatregelen om gedragsverandering dwingend op te leggen niet geschuwd \u2013 denk aan het verbod op gloeilampen – en wordt er tevens gepoogd met financi\u00eble prikkels gedrag in de gewenste richting te sturen. Het beleid is daarmee, al dan niet expliciet, gebaseerd op het rationele keuzemodel: dat mensen afgewogen keuzes maken op basis van rationeel denken en voldoende informatie. Zeker als het gaat om leefstijlkeuzes wordt beleid al snel als betuttelend ervaren als het iets anders doet dan informeren, waarschuwen, en aansporingen geven[1]<\/a>. Hoezeer de politiek worstelt met het dilemma \u2018vrije wil\u2019 ten opzichte van \u2018gedragsverandering\u2019 blijkt wel uit uitspraken rond het dossier preventie en gezondheidsbevordering. \u2018Wat wel lastig is, is de preventieportefeuille. Die heeft al snel te maken met de leefstijl van mensen. Via voorlichting kun en mag je mensen wel bewust maken, maar keuzes over eten, bewegen, drinken en roken blijven terecht altijd een keuze van mensen\u2019, aldus Ab Klink in zijn functie als minister van VWS. Zijn opvolgster Edith Schippers, maakte tijdens haar eerste optreden als minister in de Tweede Kamer duidelijk dat ze veel van informatieverstrekking en educatie verwacht: \u2018Informatie is ontzettend belangrijk, evenals kennisontwikkeling\u2019.\n\nDe gedragseconomie, die sociale psychologie, economie en social marketing combineert, maakt echter duidelijk dat mensen zich systematisch en voorspelbaar anders gedragen dan het rationele keuzemodel veronderstelt (Prast 2005; Dellavigna 2009; Kooreman en Prast 2010; Prast 2010). De belangrijkste \u2018diagnose\u2019 is niet zozeer dat het rationele keuzemodel geen adequate beschrijving is van de werkelijkheid \u2013 dat is niet echt een verrassing -, maar dat mensen systematisch \u2018afwijken\u2019 van het rationele model, en wel in drie opzichten: in hun preferenties, in hun overtuigingen en het omgaan met informatie, en hun gedrag (Potters en Prast 2009). Het gevolg is dat er omstandigheden en terreinen zijn waarvoor geldt dat er een structureel verschil is tussen wat mensen doen, en wat mensen zouden moeten doen gezien hun eigen doelstellingen \u2013 ook <\/em>als ze goed ge\u00efnformeerd zijn. Dat betekent niet dat de vrije wil niet bestaat. Het betekent wel dat wat mensen doen minder afhangt van factoren die volgens het rationele model van belang zijn, en meer van andere, vaak onderschatte factoren. Ook mensen met een vrije wil kiezen maar al te vaak iets anders dan overeenkomt met hun eigen doelstellingen. Enkele factoren maken de kans daarop groter (Beshears en anderen 2008).\n\n1: Intertemporele keus met verleiding\n<\/strong>Bij intertemporele keus met verleiding is er een interne strijd gaande tussen de planner\u2019 en de \u2018doener\u2019 in ons. De planner denkt aan het lange termijnbelang, de doener is een eendagsvlieg en wil onmiddellijke behoeftebevrediging (Thaler en Shefrin 1981). Deze interne strijd is aangetoond door neuro-economisch onderzoek, dat met behulp van functionele MRI scans laat zien dat bij verleidelijke keuzes de neocortex nogal eens wordt overruled door het limbale hersengedeelte (Prast 2005). Dit verklaart waarom mensen geneigd zijn om zaken als sparen voor het pensioen, stoppen met roken en snoepen, en starten met sporten, uit te stellen tot morgen \u2013 ze denken dat het dan gemakkelijker zal zijn om voor de verstandige keus te gaan. Omdat het niet gaat om een gebrek aan informatie maar om een gebrek aan wilskracht is beleid gebaseerd op informatie ineffectief en soms zelfs contraproductief. In sommige Amerikaanse staten zijn horecagelegenheden verplicht om op de menukaart het aantal calorie\u00ebn te vermelden. Deze informatie heeft ertoe geleid dat mensen die aan de lijn doen juist meer calorie\u00ebn tot zich nemen (Downs, Loewenstein en Wisdom 2009). Ook informatie op verpakkingen heeft perverse effecten \u2013 behalve voor de voedingsindustrie. Van light chips eten mensen zoveel dat ze uiteindelijk meer calorie\u00ebn tot zich nemen, net als van producten met \u20180% vet\u2019, en ook het label \u2018kleine portie\u2019 leidt tot meer consumptie (Wansink en Chandon 2006; Mevius 2010).\n\n2:\u00a0Complexiteit en stilzwijgende keus\n<\/strong>De traditionele visie stelt dat hoe groter het aanbod en hoe meer informatie, des te groter de kans dat het individu iets kiest wat precies bij zijn wensen past. Maar Herbert Simon, psycholoog, wiskundige, en Nobelprijswinnaar voor de economie, liet zien dat meer informatie niet altijd beter hoeft te zijn voor de consument. Doordat mensen beperkte cognitieve capaciteiten hebben kunnen ze juist afgeleid<\/em> worden door informatie (Simon 1955). Sociaal psycholoog Schwartz (2004) heeft aangetoond dat hoe meer keuzemogelijkheden, des te banger mensen zijn dat ze verkeerd kiezen. Uit angst spijt te krijgen kiezen ze dan maar niets, hoewel ook dat vaak in feite een keus is, of \u2018zomaar wat\u2019. De voorkeur voor niets doen vloeit ook voort uit een voorkeur voor de status quo en uit de \u2018omissie bias\u2019. Als iemand niets kiest en het gaat fout, voelt dat minder erg dan als iemand een actieve keus maakt die achteraf onjuist blijkt te zijn. Dit verklaart ook waarom ouders de risico\u2019s van griepvaccinatie veel zwaarder laten wegen dan die van de griep zelf waardoor er gezien de objectieve risico\u2019s te weinig voor vaccinatie wordt gekozen (Brown en anderen 2010).[2]<\/a>\n\n3: Weinig mogelijkheid om te leren van fouten\n<\/strong>Van je fouten kun je leren. Maar dat gaat niet altijd op bij \u2018mijn volgende harttransplantatie zoek ik een goede chirurg\u2019, en \u2018in mijn volgende leven \u2013 aldus de zeventigjarige \u2013 ga ik meer sparen voor mijn pensioen\u2019. Ook van beslissingen die elke dag genomen worden zijn de gevolgen pas merkbaar als ze zijn opgestapeld, zoals bij veel eten en weinig sporten. Het gevolg is dat er geen heilzame werking uitgaat van het maken van fouten \u2013 in tegendeel.\n\n4: Gedrag van marktpartijen\n<\/strong>Bedrijven kunnen deze systematische irrationaliteit van hun klanten uitbuiten. Ze profiteren, al dan niet doelbewust, van het wilskrachtprobleem, de neiging tot een stilzwijgende keus en het suboptimale leren door de klant (Prast 2010). Dat doen ze vooral met hun prijsstructuur en contractvoorwaarden (Dellavigna en Malmendier 2004). Goederen waarvan de klant zijn toekomstige consumptie onder<\/em>schat hebben een lage basisprijs en hoge variabele kosten. Denk aan printer respectievelijk gepatenteerde cartridges, aan de goedkope (of zelfs gratis) mobiele telefoon en hoge kosten bij \u2018overtreden\u2019 van de bundel. Voor goederen waarvan de klant zijn toekomstige consumptie over<\/em>schat geldt de omgekeerde prijsstructuur – een dure jaarkaart voor de gym met als gevolg dat de doorsnee klant uiteindelijk per keer meer kwijt is dan wanneer hij een tien-rittenkaart had gekocht (Dellavigna en Malmendier 2006).\nIn de bankensector zijn dakpanconstructies in de rente een bekend voorbeeld, maar ook de barri\u00e8res die de klant (als \u2018planner\u2019) moet nemen als hij een kredietfaciliteit wil be\u00ebindigen zodat zijn \u2018doener\u2019 niet meer in de verleiding kan komen om geld te lenen zijn er niet toevallig. Het opzeggen<\/em> van een afgeloste kredietfaciliteit kan niet via email of desnoods een pdf-formulier, maar vergt een telefoontje of zelfs bezoek aan het bankfiliaal tijdens kantooruren om een formulier aan te vragen. Ook het feit dat sigaretten buiten winkeltijden te koop zijn is een vorm van \u2018evil marketing\u2019. De tevreden roker kan prima een slof of wat inslaan voor de rest van de maand en de 24\/7 verkrijgbaarheid is er dan ook vooral om de stopper en minderaar moeilijk te maken. Als Minister Schippers over het voorstel om het aantal verkooppunten van tabak te verminderen zegt: \u2018Dit past helemaal in het rijtje verbieden en belasten\u2026\u2019 slaat ze dan ook de plank volledig mis.\n\nGevolgen voor beleid\n<\/strong>Voor de beleidsmaker betekent deze systematische irrationaliteit van de burger zowel slecht als goed nieuws. Het slechte nieuws is dat het huidige op informatie gebaseerde beleid ineffectief en soms zelfs contraproductief is. Het kost geld, levert niets op en kan zelfs \u2018pervers\u2019 uitpakken. Als zelfs ge\u00efnformeerde burgers bij goed werkende markten systematisch iets kiezen waarvan ze voorspelbaar spijt krijgen, wat moet je dan als overheid die zich verantwoordelijk voelt voor het welzijn en de keuzevrijheid van de burger? Het goede nieuws is dat er effectieve beleidsalternatieven zijn die net zo min als informatie en educatie ingrijpen in de keuzevrijheid van de burger. Paradoxaal genoeg biedt de irrationaliteit juist de mogelijkheid om burgers te helpen de keuzes te maken die ze zelf willen, zonder aan de keuzevrijheid te tornen (Merton en Bodie 2006). Bijkomend voordeel is dat het gaat om beleid dat nauwelijks geld hoeft te kosten.\n\nWant dat is het goede nieuws van de gedragseconomie. Mensen verwelkomen mechanismen die hen helpen om ondanks hun zwakheden weloverwogen keuzes te maken. Uit vrije wil kiezen ze voor trucjes en mechanismen tot zelfbinding. Je handtekening zetten onder een contract waarmee je overeenkomt dat je over twee jaar automatisch meer gaat sparen voor je pensioen \u2013 het leidde in de VS tot een verviervoudiging van de pensioenbesparingen (Thaler en Benartzi 2004). Profiteren van het feit dat je werkgever standaard een verzekering of pensioencontract voor je afsluit \u2013 niet verplicht, maar je moet je afmelden als je het niet wilt (Bodie en Prast 2010). Kleine borden en glazen kopen zodat je \u2018vanzelf\u2019 minder eet (Wansink en anderen 2009). Ingaan op het aanbod van de werkgever om niet maandelijks, maar tweewekelijks loont te ontvangen[3]<\/a>. Het zijn maar een paar voorbeelden van technieken die burgers zouden verwelkomen zodat hun vrije wil een optimale kans krijgt.\n\nDe boodschap is dan ook dat de vrije wil bestaat, maar wel zo nu en dan een handje geholpen moet worden. Helaas gebeurt dat nog onvoldoende. Werk aan de winkel voor de politicus, beleidsmaker, toezichthouder (Barr en anderen 2008) die zowel keuzevrijheid als het welzijn van de burger hoog in het vaandel heeft staan.\n\n \n\nHenri\u00ebtte Prast<\/strong> is hoogleraar persoonlijke financi\u00eble planning aan Tilburg University, lid van de WRR, en lid van de Raad van Toezicht van de AFM.\n\n \n\nLiteratuur<\/strong>\n\nBarr, M., S. Mullainathan en E. Shafir (2008). Behaviorally informed Financial services regulation<\/em>. New America Foundation.\n\nBeshears, J. en J. Choi, D. Laibson, en B. Madrian (2008). \u2018How are preferences revealed?\u2019, Journal of Public Economics, Elsevier<\/em>, vol. 92(8-9), pages 1787-1794, August.\n\nBodie, Z. en H.Prast (2010). Rational pensions for irrational people: Behavioral science lessons for the Netherlands<\/em>. Paper gepresenteerd tijdens de CPB\/Netspar Conference on the Macroeconomics of Pension Reform, Den Haag, 7 \u2013 8 oktober.\n\nBrown K., J. Kroll, M. Hudson, M. Ramsay, J. Green, C. Vincent, G. Fraser en N. Sevdalis (2010). \u2018Omission bias and vaccine rejection by parents of healthy children: Implications for the influenza A\/H1N1 vaccination programme\u2019, Vaccine. <\/em>\n\nDellaVigna, S. (2009). \u2018Psychology and Economics: Evidence from the Field\u2019, Journal of Economic Literature<\/em>, 47 (2): 315-372.\n\nDellaVigna, S. en U. Malmendier (2004). \u2018Contract Design and Self-Control: Theory and Evidence\u2019, Quarterly Journal of Economics<\/em>, 119 (2004), 353-402.\n\nDellaVigna, S. en U. Malmendier (2006). \u2018Paying Not to Go to the Gym\u2019, American Economic Review<\/em>, vol. 96, pp. 694-719.\n\nGlaeser, E. (2006). \u2018Paternalism and Psychology\u2019, The University of Chicago Law Review<\/em>, vol. 73, pp. 133-156.\n\nJohnson, E. J. en D.G. Goldstein (2003). \u2018Do defaults save lives?\u2019, Science<\/em>, 302, 1338-1339.\n\nKooreman, P. en H. Prast (2010). \u2018What Does Behavioral Economics Mean for Policy? Challenges to Savings and Health Policies in the Netherlands\u2019, De Economist<\/em> , Volume 158, Issue 2.\n\n\n\n
<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\nMerton, R. en Z. Bodie (2005), \u2018Design of Financial Systems: Towards a Synthesis of Function and Structure\u2019, Journal of Investment Management<\/em> 3(1), 1 \u2013 23.\n\nMevius, Lucas (2010). \u2018Onnozele gulzigheid door misleidende labels\u2019, Nederlands Tijdschrijft Geneeskd. 2010;154:C780.\n\nPotters, J.J.M. en H.M.Prast (2009). \u2018Gedragseconomie in de praktijk\u2019, in Tiemeijer, Thomas en Prast (eds), De menselijke beslisser- over de psychologie van keuze en gedrag, <\/em>WRR\/Amsterdam University Press, The Hague\/Amsterdam, pp 47 \u2013 62.\n\nPrast, H. (2005). De mythe van de persoonlijke financi\u00eble planning<\/em>. Oratie, Tilburg University 3 juni.\n\nPrast, H. (2010). \u2018Gedragseconomie en de financi\u00eble crisis\u2019, in Arjen van Witteloostuijn (Red.), Preadviezen Koninklijke Vereniging Staathuishoudkunde.<\/em>\n\nSchwartz, B. (2004). The Paradox of Choice: Why More Is Less<\/a><\/em>. Ecco, 2004.\n\nSimon, H. (1955). \u2018A Behavioral Model of Rational Choice\u2019, Quarterly Journal of Economics<\/em> 69 (1): 103 \u2013 110.\n\nThaler, R.H. en S. Benartzi (2004). \u2018Save More Tomorrow: Using Behavioral Economics to Increase Employee Saving\u2019, Journal Political Economy<\/em>, vol. 112: 164-187.\n\nThaler, R. en H. Shefrin (1981). \u2018An Economic Theory of Self-Control\u2019, Journal of Political Economy<\/em> 89, 2: 392-410\n\nWansink, B. en P. Chandon (2006). \u2018Can “Low Fat” Nutrition Labels Lead to Obesity?\u2019, Journal of Marketing Research<\/em>, 43,4 (November): 605-17.\n\nWansink, B., D. Just, en C. Payne (2009). \u2018Mindless Eating and Healthy Heuristics for the Irrational\u2019, American Economic Review,<\/em> 99,2 (May): 165-69.\n\n \n\n \n\n[1]<\/a> Overigens is het een misverstand te denken dat voor voorlichtingscampagnes zou gelden \u2018baat het niet, het schaadt niet\u2019. Campagnes rond gezonde voeding, bijvoorbeeld, betekenen een psychologische belasting voor \u2018tevreden dikkerds\u2019: die veranderen hun gedrag niet, maar hebben er wel minder plezier van. Tegenover die last staan, anders dan bij financi\u00eble belasting, geen inkomsten en dus is er een \u2018deadweight loss\u2019 voor de samenleving. Zie Glaeser (2006).\n\n[2]<\/a> Een bekende onderstreping van de effecten van de \u2018stilzwijgende keus\u2019 is dat het percentage orgaandonoren in een land sterk afhangt van het systeem: \u2018ja, tenzij\u2019, respectievelijk \u2018nee, tenzij\u2019 Johnson en Goldstein (2003).\n\n[3]<\/a> Het IMF betaalt zijn werknemers tweewekelijks. Het is moeilijk verdedigbaar waarom anno 2011 de stand van de maan bepalend zou moeten zijn voor de frequentie van salarisbetaling.\n\n \n\nHeeft dit artikel uw interesse gewekt? Klik hier <\/a>voor meer info en abonnementen.\n\n—\n\nDit artikel verscheen in idee<\/em> nr. 1 2011: Vrije wil – id\u00e9e fixe of realiteit? <\/a>en is te vinden bij de onderwerpen filosofie<\/em> <\/a>en gedrag<\/a>.<\/em>","protected":false},"author":35,"featured_media":0,"menu_order":0,"template":"","class_list":["post-30244","archive","type-archive","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\nDe vrije wil bestaat – Mr. Hans van Mierlo stichting<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/de-vrije-wil-bestaat\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"nl_NL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"De vrije wil bestaat – Mr. Hans van Mierlo stichting\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Lees hier het pdf van dit artikel. Binnen het sociaal-liberalisme staat keuzevrijheid centraal: mensen mogen zelf beslissen over de invulling van hun goede leven: wat ze willen doen, kopen, eten of drinken. Maar toch wil ook D66, alhoewel in beperkte mate, invloed op de levenskeuzen en – stijl van mensen, ter preventie van erger of […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/de-vrije-wil-bestaat\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Mr. Hans van Mierlo stichting\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/vanmierlostichting\/\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2021\/05\/Mr-Hans-van-Mierlo-stichting-logo.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1920\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1080\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@vmstichting\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Geschatte leestijd\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"12 minuten\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/archive\\\/de-vrije-wil-bestaat\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/archive\\\/de-vrije-wil-bestaat\\\/\",\"name\":\"De vrije wil bestaat – Mr. Hans van Mierlo stichting\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2016-03-04T08:31:36+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/archive\\\/de-vrije-wil-bestaat\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"nl-NL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/archive\\\/de-vrije-wil-bestaat\\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/archive\\\/de-vrije-wil-bestaat\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Archives\",\"item\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/archive\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"De vrije wil bestaat\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/\",\"name\":\"Mr. Hans van Mierlo stichting\",\"description\":\"Just another WordPress site\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"nl-NL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/#organization\",\"name\":\"Mr. Hans van Mierlo Stichting\",\"url\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"nl-NL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/4\\\/2021\\\/05\\\/Mr-Hans-van-Mierlo-stichting-logo.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/4\\\/2021\\\/05\\\/Mr-Hans-van-Mierlo-stichting-logo.png\",\"width\":1920,\"height\":1080,\"caption\":\"Mr. Hans van Mierlo Stichting\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/vanmierlostichting\\\/\",\"https:\\\/\\\/x.com\\\/vmstichting\",\"https:\\\/\\\/www.instagram.com\\\/mr.hansvanmierlostichting\\\/\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"De vrije wil bestaat – Mr. Hans van Mierlo stichting","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/de-vrije-wil-bestaat\/","og_locale":"nl_NL","og_type":"article","og_title":"De vrije wil bestaat – Mr. Hans van Mierlo stichting","og_description":"Lees hier het pdf van dit artikel. Binnen het sociaal-liberalisme staat keuzevrijheid centraal: mensen mogen zelf beslissen over de invulling van hun goede leven: wat ze willen doen, kopen, eten of drinken. Maar toch wil ook D66, alhoewel in beperkte mate, invloed op de levenskeuzen en – stijl van mensen, ter preventie van erger of […]","og_url":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/de-vrije-wil-bestaat\/","og_site_name":"Mr. Hans van Mierlo stichting","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/vanmierlostichting\/","og_image":[{"width":1920,"height":1080,"url":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2021\/05\/Mr-Hans-van-Mierlo-stichting-logo.png","type":"image\/png"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_site":"@vmstichting","twitter_misc":{"Geschatte leestijd":"12 minuten"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/de-vrije-wil-bestaat\/","url":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/de-vrije-wil-bestaat\/","name":"De vrije wil bestaat – Mr. Hans van Mierlo stichting","isPartOf":{"@id":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/#website"},"datePublished":"2016-03-04T08:31:36+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/de-vrije-wil-bestaat\/#breadcrumb"},"inLanguage":"nl-NL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/de-vrije-wil-bestaat\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/de-vrije-wil-bestaat\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Archives","item":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"De vrije wil bestaat"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/#website","url":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/","name":"Mr. Hans van Mierlo stichting","description":"Just another WordPress site","publisher":{"@id":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"nl-NL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/#organization","name":"Mr. Hans van Mierlo Stichting","url":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"nl-NL","@id":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2021\/05\/Mr-Hans-van-Mierlo-stichting-logo.png","contentUrl":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2021\/05\/Mr-Hans-van-Mierlo-stichting-logo.png","width":1920,"height":1080,"caption":"Mr. Hans van Mierlo Stichting"},"image":{"@id":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/vanmierlostichting\/","https:\/\/x.com\/vmstichting","https:\/\/www.instagram.com\/mr.hansvanmierlostichting\/"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/wp-json\/wp\/v2\/archive\/30244","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/wp-json\/wp\/v2\/archive"}],"about":[{"href":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/wp-json\/wp\/v2\/types\/archive"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/wp-json\/wp\/v2\/users\/35"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=30244"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}