{"id":30148,"date":"2016-02-10T15:25:36","date_gmt":"2016-02-10T13:25:36","guid":{"rendered":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/deja-vu\/"},"modified":"2016-02-10T15:25:36","modified_gmt":"2016-02-10T13:25:36","slug":"deja-vu","status":"publish","type":"archive","link":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/deja-vu\/","title":{"rendered":"D\u00e9j\u00e0 Vu"},"content":{"rendered":"Lees hier het pdf<\/a>\u00a0van dit artikel<\/em>\n\nWe leven in een bijzondere en unieke tijd. Een bancaire, financi\u00eble en economische crisis zonder weerga. Toch? Onze geschiedenis is doorspekt met economische crises, periodes die we gauw weer vergeten als ze voorbij zijn. En dat is jammer: er valt namelijk veel te leren van \u2018oude\u2019 economen over de \u2018nieuwe\u2019 crisis.<\/strong>\n\nDoor Arjen van Witteloostuijn<\/strong>\n\nDe financi\u00eble crisis houdt de gemoederen flink bezig. Alle kranten staan dag in dag uit bol van de nieuwe analyses en feiten. Bij Nieuwsuur <\/em>en Pauw & Witteman <\/em>paraderen voortdurend dezelfde deskundigen parmantig voorbij met weer een nieuwe duiding. Maar hoe nieuw zijn deze analyses en duidingen eigenlijk? Natuurlijk, elke nieuwe crisis gaat gepaard met nieuwe feiten. De huidige crisis is echter alles behalve de eerste die over de wereldbol raast. Het indrukwekkende overzicht van zes eeuwen economische crises van Reinhart en Reinhart (2009; verderop in dit nummer gerecenseerd) laat hierover geen misverstand bestaan: de huidige crisis is vooral een oud spook in een nieuw gedaante. Ongereguleerde schuldenopbouw door banken, bedrijven, burgers en overheden schept een illusie van oneindige groei die vroeg of laat uitmondt in een diepe economische crisis die gepaard gaat met algauw tien jaar van economische mis\u00e8re, zeker als de wortel van alle ellende is gelegen in een ontspoorde bankwereld. Helaas is het economische geheugen van beleidsmakers en politici kort, veel te kort. Wrang is dat zelfs de recente ervaringen mondiale leiders niet hebben kunnen aanzetten tot een geco\u00f6rdineerde reparatie van de aangerichte ravage. Integendeel. Europa klungelt zich door een diepe eurocrisis, het Britse kabinet laat zich nog altijd gijzelen door The City<\/em>, en de Democraten en Republikeinen houden elkaar in de Verenigde Staten in een fnuikende houdgreep.\n\nDat de huidige economische malaise voor een aanzienlijk deel de schuld is van die \u2018dismal science<\/em>\u2019 die de economische wetenschappen wordt genoemd, staat volgens velen buiten kijf. Die vermaledijde ontsporing van het kapitalisme in de vorm van een doorgeschoten neoliberale revolutie is toe te schrijven aan beleid dat is gevoed door economen en hun onvoorwaardelijk geloof in rationeel individualisme en effici\u00ebnte marktwerking. Beide veronderstellingen zijn gebaseerd op sprookjes: mensen zijn vooral niet <\/em>rationeel en markten werken vooral niet <\/em>effici\u00ebnt. Dat is de communis opinio <\/em>geworden. Van links (sp) tot rechts (pvv) is de schuldvraag allang beantwoord: inzichten uit die economische wetenschappen kunnen bij het oud vuil worden gezet. Maar met dat wat triomfantelijke \u2018zie je wel\u2019-populisme wordt de plank volledig misgeslagen. En wat erger is: met beleid dat van deze nieuwe onwijsheid uitgaat, wordt het kind met het badwater weggegooid.\n\nD\u00e9 economische wetenschap bestaat niet. Niet voor niets wordt gesproken van de economische wetenschappen, in meervoud. Dat neoliberale politici en dito beleidsmakers blind geloofden in de boodschap van een luidruchtig gezelschap van radicaal-liberale economen, valt de economische wetenschappen als geheel niet kwalijk te nemen. Vooraanstaande economen als Nobelprijswinnaars Paul Krugman en Joseph Stiglitz hebben bijvoorbeeld tevergeefs decennialang gewaarschuwd voor de gevaarlijke eenzijdigheid van de leer van deze ene school binnen de economische wetenschappen, die bekend is geworden als de Washington-doctrine. Ook buiten de Verenigde Staten zijn legio economen te vinden die in een vroeg stadium hebben gewaarschuwd voor de onvermijdelijke ondergang van het aandeelhouder- en casinokapitalisme dat was gebouwd op kortzichtigheid, roekeloosheid, zelfverrijking en luchtbellen-blazen. In ons eigen kikkerlandje heb ik met het boek De anorexiastrategie <\/em>(1999) en eerdere analyses een bescheiden \u2013 en voornamelijk genegeerde \u2013 bijdrage geleverd aan deze verzameling kritische analyses.\n\nSchatgraven in het prachtige archief van de economische wetenschappen maakt direct duidelijk dat alle slaafse volgers van de neoliberale waan van de dag beter hadden kunnen weten. In Economen uit het verleden over de crisis van het heden <\/em>(2010) introduceren Huigh van der Mandele en ikzelf het nog altijd sprankelende en actuele gedachtegoed van het klassiek elftal John Maynard Keynes (1883-1946), Joseph Schumpeter (1883-1950), Friedrich von Hayek (1899-1992), Oskar Lange (1904-1965), Milton Friedman (1912-2006), Herbert Simon (1916-2001), J\u00e1nos Kornai (1928), Mancur Olson (1932-1998), Oliver Williamson (1932), Amartya Sen (1933) en Michael Jensen (1939). De conclusie is duidelijk: zelfs een ultra-liberale denker als Friedrich von Hayek zou met verbazing de goedgelovige na\u00efviteit van de mode van neoliberale deregulering, liberalisering en privatisering hebben aanschouwd. Ook traditionele economen als Michael Jensen en Oliver Williamson hebben altijd terdege beseft dat grote ondernemingen zoals systeembanken niet vanzelf louter doen wat goed is voor de wereld.\n\nDe naamgever van het veel verguisde Keynesianisme heeft aan de wieg gestaan van de naoorlogse regulering van de financi\u00eble wereld. Van de radicale vrijmaking van de mondiale financi\u00eble markten kon immers uiteindelijk slechts ellende worden verwacht. Herbert Simon heeft in de jaren veertig en vijftig van de vorige eeuw de merkwaardige veronderstelling van perfecte rationaliteit haarscherp gefileerd. Beleid dat op deze misvatting is gebaseerd, kan niet werken. Mancur Olson heeft overtuigend de fnuikende invloed van dominante belangengroepen blootgelegd. De gevaarlijke dominantie van de lobbymachines vanuit Wall Street en The City heeft veel gevaarlijke deregulering opgeleverd. Joseph Schumpeter heeft messcherp beargumenteerd dat disfunctionerende organisaties failliet moeten (kunnen) gaan. De megabanken werden too big to fail<\/em>, met alle fatale systeemrisico\u2019s van dien. Oliver Williamson heeft in 1967 laten zien dat ervoor moet worden gewaakt dat ondernemingen te groot worden. Van fuserende megabanken kan alleen maar worden verwacht dat zij uiteindelijk de mist in zullen gaan. Michael Jensen heeft met enige regelmaat gewezen op de perverse effecten van uit de hand gelopen bonussystemen. Dat de bonusjacht in de financi\u00eble wereld tot een verziekte cultuur van eigenbelang, kortzichtigheid en roekeloosheid heeft geleid, zou niemand moeten verbazen. Et cetera<\/em>.\n\nHet werk van die springlevende oude economen leert daarom ook dat de remedies voor de hand liggen (zie ook Van Witteloostuijn, 2008a, b). De financi\u00eble wereldorde is toe aan een Bretton Woods II waarin veel dat vroeger niet mocht, of juist moest, weer wordt verboden of opgelegd (John Maynard Keynes). De macht van de dominante financi\u00eble lobby moet worden gebroken (Mancur Olsen). Boekencontroleurs, kredietbeoordelaars en toezichthouders moeten werkelijk onafhankelijk worden gemaakt (Michael Jensen). Megabanken moeten worden opgeknipt, zodat zij failliet kunnen gaan zonder het systeem in gevaar te brengen (Joseph Schumpeter). Financi\u00eble innovaties moeten worden goedgekeurd door een \u2018Global Financial Product Agency\u2019 om overcomplexiteit te voorkomen in een wereld met imperfecte rationaliteit (Herbert Simon). Financi\u00eble instellingen moeten overzichtelijk klein worden gehouden om ontwrichtende ontsporingen te voorkomen (J\u00e1nos Kornai). Enzovoorts.\nAls de politiek de kans grijpt om deze en andere hervormingen door te voeren, kan de bedreiging van crisis van vandaag worden omgebogen in een kans voor morgen. Door te begrijpen dat economie juist w\u00e9l wetenschappelijk analyseerbaar is, kan veel worden geleerd van inzichten van deze en andere grote \u2018oude economen\u2019 \u2013 niet alleen over de financi\u00eble crisis, maar ook over de noodzaak van co\u00f6rdinatie binnen de Europese Unie, hervormingen in het licht van de vergrijzing of de aanpak van de klimaat- en milieucrisis. De maatregelen liggen klaar. Het voorbeeld van de financi\u00eble crisis spreekt boekdelen: knip banken op, herreguleer de financi\u00eble wereld, verbied bonussen, geef het toezicht tanden, laat concurrentie werkelijk zijn werk doen, breek constructies die particuliere belangen beschermen af\u2026.. Het ontwerpen en uitvoeren van dergelijk beleid vergt een combinatie van economisch inzicht en politieke moed. Helaas zijn deze twee eigenschappen typische voorbeelden van de schaarse goederen die centraal staan in economisch-wetenschappelijke analyses.\n\n \n\nArjen van Witteloostuijn <\/strong>is voorzitter van de nieuwe redactieraad van Idee. Hij is hoogleraar Economie en Management aan de universiteiten van Antwerpen, Tilburg en Utrecht.\n\n \n\nReferenties<\/strong>\n\nMandele, H. van der & A. van Witteloostuijn (2010), Economen uit het verleden over de crisis van het heden<\/em>, Amsterdam: Aspekt.\n\nReinhart, C.M. & K.S. Rogoff (2009), This Time Is Different. Eight Centuries of Financial Folly<\/em>. Princeton: Princeton University Press.\n\nWitteloostuijn, A. van (1999), De anorexiastrategie. Over de gevolgen van saneren, <\/em>Amsterdam \/ Antwerpen: De Arbeiderspers.\n\nWitteloostuijn, A. van (2008a), Bretton Woods II: een nieuwe economische ordening, Vrij Nederland<\/em>, 1 november: 36-39.\n\nWitteloostuijn, A. van (2008b), De wortels van de kredietcrisis, Me Judice <\/em>1: 4 november.\n\n \n\nHeeft dit artikel uw interesse gewekt? Klik hier <\/a>voor meer info en abonnementen.\n\n—\n\nDit artikel verscheen in idee\u00a0<\/em>nr. 1 2012: Crisis<\/a>,\u00a0en is te vinden bij de onderwerpen kapitalisme<\/em><\/a> en\u00a0economie<\/a>.<\/em>\n\n \n\n ","protected":false},"author":35,"featured_media":0,"menu_order":0,"template":"","class_list":["post-30148","archive","type-archive","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\nD\u00e9j\u00e0 Vu – Mr. Hans van Mierlo stichting<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/deja-vu\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"nl_NL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"D\u00e9j\u00e0 Vu – Mr. Hans van Mierlo stichting\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Lees hier het pdf\u00a0van dit artikel We leven in een bijzondere en unieke tijd. Een bancaire, financi\u00eble en economische crisis zonder weerga. Toch? Onze geschiedenis is doorspekt met economische crises, periodes die we gauw weer vergeten als ze voorbij zijn. En dat is jammer: er valt namelijk veel te leren van \u2018oude\u2019 economen over de […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/deja-vu\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Mr. Hans van Mierlo stichting\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/vanmierlostichting\/\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2021\/05\/Mr-Hans-van-Mierlo-stichting-logo.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1920\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1080\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@vmstichting\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Geschatte leestijd\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"7 minuten\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/archive\\\/deja-vu\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/archive\\\/deja-vu\\\/\",\"name\":\"D\u00e9j\u00e0 Vu – Mr. Hans van Mierlo stichting\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2016-02-10T13:25:36+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/archive\\\/deja-vu\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"nl-NL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/archive\\\/deja-vu\\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/archive\\\/deja-vu\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Archives\",\"item\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/archive\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"D\u00e9j\u00e0 Vu\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/\",\"name\":\"Mr. Hans van Mierlo stichting\",\"description\":\"Just another WordPress site\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"nl-NL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/#organization\",\"name\":\"Mr. Hans van Mierlo Stichting\",\"url\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"nl-NL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/4\\\/2021\\\/05\\\/Mr-Hans-van-Mierlo-stichting-logo.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/4\\\/2021\\\/05\\\/Mr-Hans-van-Mierlo-stichting-logo.png\",\"width\":1920,\"height\":1080,\"caption\":\"Mr. Hans van Mierlo Stichting\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/vanmierlostichting\\\/\",\"https:\\\/\\\/x.com\\\/vmstichting\",\"https:\\\/\\\/www.instagram.com\\\/mr.hansvanmierlostichting\\\/\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"D\u00e9j\u00e0 Vu – Mr. Hans van Mierlo stichting","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/deja-vu\/","og_locale":"nl_NL","og_type":"article","og_title":"D\u00e9j\u00e0 Vu – Mr. Hans van Mierlo stichting","og_description":"Lees hier het pdf\u00a0van dit artikel We leven in een bijzondere en unieke tijd. Een bancaire, financi\u00eble en economische crisis zonder weerga. Toch? Onze geschiedenis is doorspekt met economische crises, periodes die we gauw weer vergeten als ze voorbij zijn. En dat is jammer: er valt namelijk veel te leren van \u2018oude\u2019 economen over de […]","og_url":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/deja-vu\/","og_site_name":"Mr. Hans van Mierlo stichting","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/vanmierlostichting\/","og_image":[{"width":1920,"height":1080,"url":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2021\/05\/Mr-Hans-van-Mierlo-stichting-logo.png","type":"image\/png"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_site":"@vmstichting","twitter_misc":{"Geschatte leestijd":"7 minuten"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/deja-vu\/","url":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/deja-vu\/","name":"D\u00e9j\u00e0 Vu – Mr. Hans van Mierlo stichting","isPartOf":{"@id":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/#website"},"datePublished":"2016-02-10T13:25:36+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/deja-vu\/#breadcrumb"},"inLanguage":"nl-NL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/deja-vu\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/deja-vu\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Archives","item":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"D\u00e9j\u00e0 Vu"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/#website","url":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/","name":"Mr. Hans van Mierlo stichting","description":"Just another WordPress site","publisher":{"@id":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"nl-NL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/#organization","name":"Mr. Hans van Mierlo Stichting","url":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"nl-NL","@id":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2021\/05\/Mr-Hans-van-Mierlo-stichting-logo.png","contentUrl":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2021\/05\/Mr-Hans-van-Mierlo-stichting-logo.png","width":1920,"height":1080,"caption":"Mr. Hans van Mierlo Stichting"},"image":{"@id":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/vanmierlostichting\/","https:\/\/x.com\/vmstichting","https:\/\/www.instagram.com\/mr.hansvanmierlostichting\/"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/wp-json\/wp\/v2\/archive\/30148","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/wp-json\/wp\/v2\/archive"}],"about":[{"href":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/wp-json\/wp\/v2\/types\/archive"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/wp-json\/wp\/v2\/users\/35"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=30148"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}