{"id":30050,"date":"2016-01-22T11:17:06","date_gmt":"2016-01-22T09:17:06","guid":{"rendered":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/de-civil-society-als-waakhond-van-diversiteit\/"},"modified":"2016-01-22T11:17:06","modified_gmt":"2016-01-22T09:17:06","slug":"de-civil-society-als-waakhond-van-diversiteit","status":"publish","type":"archive","link":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/de-civil-society-als-waakhond-van-diversiteit\/","title":{"rendered":"De civil society<\/i> als waakhond van diversiteit"},"content":{"rendered":"Lees hier het pdf<\/a>\u00a0van dit artikel.<\/em>\n\nEen gezonde democratie biedt ruimte aan verschillende idee\u00ebn, waarden en belangen, en beschermt de minderheid tegen de tirannie van de meerderheid. Een democratie is hiermee per definitie complex. De neiging bestaat in de politiek, met name bij machtselites, om deze complexiteit te reduceren. De civil society <\/em>heeft een belangrijke rol om de diversiteit van de samenleving te beschermen. Daarmee is het de hoeder van belangrijke Europese waarden als democratie, vrijheid en rechtvaardigheid. <\/strong>\n\nDoor Ringo Ossewaarde<\/strong>\n\nVoor veel Nederlanders is de hedendaagse wereld complex en ongrijpbaar. Grenzen, van landen, van financi\u00eble markten, van taal, van het recht, lijken te vervagen; verworven rechten en zekerheden dreigen verloren te gaan en te worden vervangen door eigen verantwoordelijkheden en eigen risico\u2019s. Zoals elders betoogd meen ik echter dat de Nederlandse samenleving niet meer complex of dynamisch is dan elders (Ossewaarde, 2013a). Ook is zij niet fundamenteel complexer dan de wereld van bijvoorbeeld een eeuw geleden. Die wereld werd net zo goed gekenmerkt door verandering, crises, kleinburgerlijkheid, verval, technologische revoluties en terreur.\n\nWel is het zo dat wat men de \u2018ontworteling van identiteiten\u2019 zou kunnen noemen tegenwoor\u00addig is geradicaliseerd. De intellectuele en morele wortels, en de gedeelde Europese waarden, waar\u00aduit burgers hun identiteit kunnen vormen, drei\u00adgen te worden weggevaagd in de storm der verandering. De bronnen waaruit deze waarden voortkomen zoals het rooms-katholicisme, de renaissance het humanisme en calvinisme zijn steeds verder uit beeld zijn geraakt. In dit artikel betoog ik dat het maatschappelijk middenveld van groot belang is voor de herontdekking van deze gedeelde waarden.\n\nMaatschappelijk middenveld\n<\/strong>Ik definieer het maatschappelijk middenveld als de publieke ruimte waar mensen samen komen in organisaties, bewegingen en verbanden. Een belangrijke taak van het maatschappelijk mid\u00addenveld is om te strijden voor de vrijheid om ver\u00adschillende, en gedeelde, waarden te ontwikkelen. Daar komt in een democratische samenleving bij dat het middenveld zich dient te verzetten tegen die machten en krachten die deze vrije ruimte proberen te beperken. De kern van het maat\u00adschappelijk middenveld is daarmee kritiek op, verzet tegen, en bevrijding van deze machten.\n\nProtestbewegingen zijn hierbij cruciaal: groe\u00adpen die de concentratie van macht problematiseren. Neem bijvoorbeeld de New Left <\/em>beweging \u2013 een verzamelnaam voor groepen en individuen die zich vanaf de jaren zestig van de vorige eeuw afscheidden van de gevestigde linkse en sociaal-democratische politieke partijen. Deze beweging werd onder andere ge\u00efnitieerd door de Amerkaan\u00adse socioloog C. Wright Mills. Dichter bij huis vindt ook D66 haar oorsprong in deze vernieuwingsbeweging.\n\nComplexiteit en macht\n<\/strong>Hoe ziet dit protest tegen concentratie van macht en machtsmisbruik eruit? De essentie is het waar\u00adborgen van de complexiteit van de samenleving. C. Wright Mills beargumenteerde dat de \u2018machtselite\u2019, diegenen die de topposities in een samen\u00adleving innemen, de complexiteit van de werkelijkheid vaak reduceert, zodat deze beheersbaar wordt. Machthebbers hebben er belang bij een situatie te defini\u00ebren in termen van paradigma\u2019s, modellen, methodes die een orde bekrachtigen en gesloten houden. Het maatschappelijk mid\u00addenveld kan en moet deze \u2018voorgegeven orde\u2019 in twijfel trekken. Om met Foucault te spreken, betekent dit het onttrekken aan discursieve <\/em>heer\u00adschappij. Vrijheid, of bevrijding, impliceert dat de complexiteit van de samenleving, bovenal de tegenstrijdigheid van verschillende perspectieven, wordt omarmd.\n\nDeze omarming van alternatieve perspectieven staat of valt bij reflexiviteit. <\/em>Reflexiviteit betekent dat ieder perspectief op de werkelijkheid \u2013 een paradigma \u2013 kritisch wordt bekeken in het licht van Europese waarden zoals vrijheid, democratie en rechtvaardigheid. Een heersend paradigma is nimmer machtsvrij of \u2018neutraal\u2019 (Ossewaarde, 2013a). Veronderstellingen, voorkeuren, belan\u00adgen, inzichten, methoden, procedures, technie\u00adken en legitimeringen moeten worden geduid in het licht van de specifieke wereld van belangen waarin de makers van het paradigma opereren. Deze reflexiviteit is de taak van het maatschappelijk middenveld.\n\nKritiek op ideologie\n<\/strong>De reflexiviteit van het maatschappelijk midden\u00adveld komt in de eerste plaats tot uitdrukking in de kritiek op ideologie (Ossewaarde, 2013b). Een ideologie reduceert de complexiteit van de werkelijkheid en biedt voorgegeven, gestandaar\u00addiseerde en gesloten antwoorden. Zij vestigt een dominant paradigma waarmee de wereld inzich\u00adtelijk en beheersbaar wordt, zodat de wereld valt te organiseren, in overeenstemming met het do\u00adminante paradigma. C. Wright Mills leverde een radicale kritiek op de dominante ideologie\u00ebn van zijn tijd: het socialisme en het liberalisme. Aan de ene kant bestreed hij het socialistische paradigma van de strijd der klassen. Aan de andere kant be\u00adstreed hij het liberale paradigma van individuele autonomie en emancipatie. In zijn ogen was het liberalisme de ideologie van de verzorgingsstaat. Dit bureaucratisch machtscomplex fungeerde bovenal om het liberale paradigma te bekrachtigen en alternatieve paradigma\u2019s op een zijspoor te zetten. Hiermee waren dan met name de belangen van de machtselite gewaarborgd, die haar topposities vooral in publieke bureaucratie\u00ebn vond.\n\nIn de afgelopen vier decennia is het neoliberale paradigma van marktvorming, consumentisme en eigen risico dominant geweest. Het neolibera\u00adlisme is de ideologie van de meer recente macht\u00adselite, die topposities in diverse sectoren bekleedt. Het maatschappelijk middenveld is nauwelijks bij machte geweest zich tegen het neoliberalisme te verzetten. De media, oorspron\u00adkelijk een democratische waakhond, zijn verwor\u00adden tot een commercieel mediabedrijf, losgezongen van democratische waarden. De universiteit, oorspronkelijk een academische gemeenschap, is verworden tot een kennisbedrijf, los van academische waarden. Politieke partijen van rechts naar links hebben dit gestimuleerd. Het maatschappelijk middenveld komt hiermee niet meer tot de ontwikkeling van gedeelde waar\u00adden die noodzakelijk zijn voor een florerende de\u00admocratische samenleving.\n\nTechnologische orde\n<\/strong>De reflexiviteit van het maatschappelijk middenveld komt in de tweede plaats tot uitdrukking in de kritiek op de technologische orde. Dat wil zeggen, het maatschappelijk middenveld verliest haar vitaliteit door wat de veelgeprezen Franse socioloog Jacques Ellul \u2018de dominantie van technologie\u2019 noemde. Hiervan is sprake als het maatschappelijk middenveld niet in staat is om vanuit haar gedeelde waarden richting en ori\u00ebntatie te geven aan het technologisch proces. Het middenveld is dan niet langer de meester maar de slaaf van de technologie. Identiteiten worden niet gevormd op basis van (gedeelde) waarden, maar weerspiegelen een geesteloze technologische orde.\n\nIn deze technologische orde is er geen plaats voor reflexiviteit. Het maatschappelijk midden\u00adveld is nauwelijks bij machte geweest zich tegen de technologische dominantie te verzetten, en wordt zelf gedomineerd door technische procedures. Zowel de media als de academie zijn getechnologiseerd. Zij zijn verworden tot een subject van de technologische orde. Technologie is haar uitingsvorm, losgezongen van Europese waarden.\n\nWaarderelevante kritiek\n<\/strong>Ideologie en technologie zijn instrumenten waar\u00admee de complexe werkelijkheid wordt vereenvou\u00addigd. Ze \u2018sluiten\u2019 een systeem en genereren geen nieuwe idee\u00ebn of kritiek. Hoe dominanter de rol van ideologie en technologie, hoe kleiner de vrije ruimte voor het maatschappelijk middenveld om over gedeelde Europese waarden te discussi\u00ebren. Als gevolg hiervan is het lastiger voor burgers om een betekenisvolle eigen identiteit te vormen. Dit vraagt immers om waardenrelevante kritiek op de neoliberale dominantie, omdat deze ideologie per definitie alle identiteiten plaatst binnen de proce\u00addurele en ondemocratische wereld van markt en bureaucratie. En het vraagt om waardenrelevante kritiek op de technologische orde omdat in deze orde identiteiten afhankelijk worden gemaakt van technologie. Het is het maatschappelijk middenveld dat dient te strijden om dit reflexieve vormings\u00adproces mogelijk te maken.\n\n \n\nRingo Ossewaarde <\/strong>is als universitair hoofddocent sociologie verbonden aan de Faculteit Management en Bestuur van de Universiteit Twente.\n\n \n\nLiteratuur <\/strong>\n