{"id":30046,"date":"2016-01-22T10:50:13","date_gmt":"2016-01-22T08:50:13","guid":{"rendered":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/big-brother-is-watching-you\/"},"modified":"2016-01-22T10:50:13","modified_gmt":"2016-01-22T08:50:13","slug":"big-brother-is-watching-you","status":"publish","type":"archive","link":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/big-brother-is-watching-you\/","title":{"rendered":"Big Brother is watching you"},"content":{"rendered":"Lees hier het pdf<\/a>\u00a0van\u00a0dit artikel.<\/em>\n\nHuidige IT-systemen maken het mogelijk om zeer grote hoeveelheden gegevens op te slaan, te analyseren en te interpreteren. Dit wordt \u2018Big Data\u2019 genoemd. Professionals als artsen en beleidsmakers gebruiken deze berg gegevens om betere beslissingen te kunnen nemen en ook commerci\u00eble organisaties doen er hun voordeel mee. Maar ondertussen hebben overheid en burgers weinig grip op deze complexe gegevensstromen. <\/strong>\n\nDoor Anne Fleur van Veenstra<\/strong>\n\nSupercomputer Watson, <\/em>ontwikkeld door ibm, versloeg in 2011 twee topkandidaten in de Amerikaanse televisiequiz Jeopardy!. <\/em>Net als in 1997, toen supercomputer Deep Blue <\/em>(ook van IBM) grootmeester Garry Kasparov versloeg tijdens een schaaktoernooi, lukte het de machine om de mens te verslaan. Deep Blue kon destijds 200 mil\u00adjoen schaakposities per seconde bepalen. Watson kan nog veel meer: de supercomputer kan hele lappen natuurlijke tekst analyseren en interpreteren en zo precieze antwoorden formuleren. Zo is bijvoorbeeld heel Wikipedia ingelezen.\n\nDeze toename in capaciteit geldt niet alleen voor supercomputers, maar ook voor het wereld\u00adwijde dataverkeer. Dit is volgens IBM toegenomen van \u00e9\u00e9n exabyte (ongeveer een miljard gigabytes) per jaar <\/em>in 2001, naar \u00e9\u00e9n per dag <\/em>in 2013. Deze da\u00adtaberg groeit bijzonder snel. Volgens onderzoeks\u00adbureau IDC (International Data Corporation) <\/em>heeft de wereld per twee dagen zo\u2019n vijf miljard giga\u00adbyte extra opslagcapaciteit nodig. Vanwege deze snelle groei is 90% van de bestaande data minder dan twee jaar oud.\n\nBig Data: mogelijkheden\n<\/strong>De mogelijkheden van data-analyse van deze enorme gegevensberg, zoals het ontwikkelen van nieuwe diensten, worden ook als \u2018big\u2019 beschouwd. Die nieuwe diensten zijn er overigens al. Zo heeft Google het zogenaamde \u2018Pagerank algoritme\u2019 ontworpen, om websites op basis van hun popu\u00adlariteit te kunnen rangschikken. Facebook analyseert onze webgedrag en verkoopt vervolgens advertenties die inhaken op de interesses die daaruit af te leiden zijn. Websites die goedkope vliegtickets aanbieden, maken gebruik van de datahoop door prijzen van verschillende lucht\u00advaartmaatschappijen met elkaar vergelijken. En navigatiesystemen wijzen ons op basis van real-time en historische verkeersgegevens de kortste en snelste route.\n\nBig Data gaat echter verder dan het slimmer weergeven van het bestaande informatieaanbod, zoals een zoekmachine doet: het combineren van verschillende informatiebronnen. Dit maakt het mogelijk om patronen te herkennen in gegevens die eerder niet zichtbaar waren. Of er wordt geautomatiseerd een precies antwoord op een specifieke vraag geformuleerd. Een voorbeeld van zo\u2019n gegevensanalyse is het detecteren van transacties die met gestolen credit cards zijn gedaan. Op basis van de omvang en de locatie van de transactie en op basis van de geschiedenis van de aankopen die iemand heeft gedaan, wordt be\u00adpaald of een transactie wel door de eigenaar van de credit card is gedaan.\n\nOok in de gezondheidszorg zijn de verwachtingen omtrent de mogelijkheden van de Big Data technologie hooggespannen. Er kan bijvoorbeeld ongestructureerde informatie uit foto\u2019s of scans gehaald worden, en grote hoeveelheden dna-gegevens kunnen worden geanalyseerd. En er zijn interessante kansen in de financi\u00eble sector, waar, op basis van Big Data, betere investerings\u00adbeslissingen kunnen worden genomen die een hoger rendement opleveren. In Nederland ver\u00adwacht het Ministerie van BZK dat Big Data kan helpen een betere inschatting te maken van de effecten van beleid \u2013 zodat waar nodig nog tijdig kan worden bijgestuurd. Zelfs in de politiek heeft Big Data zijn intrede gedaan. Zo heeft President Obama zijn herverkiezing in 2012 mede te danken aan het ontwikkelen van specifieke software (\u2018Narwhal\u2019 genaamd). Deze software verzamelde tijdens campagne-evenementen gegevens over stemgerechtigden en sponsors van de campagne die vervolgens real-time <\/em>werd verwerkt. Hierdoor zetten de Democraten hun campagnemiddelen, zoals geld, reclamespotjes en vrijwilligers daar in, waar ze dachten dat ze meest zouden opleveren.\n\nBig Brother is watching you\n<\/em><\/strong>Big Data brengt echter ook de nodige risico\u2019s met zich mee. Nu burgers massaal \u2013 bewust of onbewust \u2013 hun digitale gegevens op het net verspreiden en achterlaten, spelen privacyvraag\u00adstukken steeds vaker op. Veel nieuwe ontwikke\u00adlingen in sectoren als de gezondheidszorg (zoals elektronische pati\u00ebntendossiers), energiesector (slimme meters) en mobiliteit (rekeningrijden) zijn niet mogelijk zonder opslag en verwerking van persoonlijke gegevens. Daarom stelt de Europese Commissie op dit moment een nieuwe Richtlijn op voor de bescherming van persoonsgegevens.\n\nHet linken van verschillende bronnen met persoonlijke gegevens kan zeer gedetailleerde en persoonlijke informatie over individuen opleveren. Wanneer status-updates van Facebook bijvoorbeeld gelinkt worden aan gegevens die verzameld worden door het gebruik van de OV-chipkaart, wordt het mogelijk om iemand digitaal \u2018te schaduwen\u2019. Inmiddels bestaat ruim de helft van alle Big Data uit surveillancegegevens, vooral van bewakingscamera\u2019s. De veiligheidsindustrie en opsporingsdiensten kunnen Big Data gebrui\u00adken om zeer nauwkeurig mensen in de gaten te houden.\n\nDe vraag is echter in hoeverre nationale (of Europese) overheden nog invloed op deze ontwik\u00adkelingen hebben. Recent werd door onderzoekers van het Instituut voor Informatierecht (IvIR) van de Universiteit van Amsterdam gesteld dat de Amerikaanse overheid straks ook toegang kan krijgen tot persoonlijke gegevens wanneer deze in de Cloud zijn opgeslagen, zoals de medische gegevens in het Elektronisch Pati\u00ebnten Dossier (EPD). Het EPD wordt gebouwd door het Ameri\u00adkaanse bedrijf csc, en daarmee valt het onder Amerikaanse wetgeving. Daarmee moet het zich ook aan de Patriot Act houden, wat betekent dat de Amerikaanse overheid bij vermoeden van terroristische activiteiten in principe bij die gegevens kan.\n\nHet gevaar van de filterbubbel\n<\/strong>Ook wanneer mensen zelf op grote schaal gegevens prijsgeven aan (meestal Amerikaanse) internetbedrijven, kunnen deze organisaties de informatie gebruiken voor commerci\u00eble doeleinden. Informatie kan bijvoorbeeld worden gebruikt voor prijsdifferentiatie, of voor het personaliseren van zoekresultaten. Een mogelijk tweede risico van Big Data is dan ook de ongelijk\u00adheid die ontstaat in het informatieaanbod: niet iedereen krijgt online dezelfde sites en gegevens te zien. Deze ongelijkheid wordt door internetactivist Eli Pariser in zijn gelijknamige boek de \u2018filterbubbel\u2019 genoemd. Deze ongelijkheid staat haaks op het idee van het internet als een vrijplaats voor het uitwisselen van informatie, zoals in de begindagen van het net. Niet alleen in Iran (\u2018halal web\u2019) en China (\u2018the great firewall\u2019) censureert de overheid informatie. Interneton\u00adderzoeker Viktor Mayer-Sch\u00f6nberger van het Oxford Internet Institute laat zien dat Google en Twitter ook in Europese landen meewerken aan het blokkeren van informatie. Zo worden in Duitsland zoekresultaten waarin de holocaust wordt ontkend (wat strafbaar is) geblokkeerd.\n\nGoogle gebruikt Big Data om steeds betere zoek\u00adresultaten te kunnen tonen aan gebruikers. Zo heeft de zoekmachine onlangs een tweede algo\u00adritme aan haar diensten toegevoegd. Dit tweede algoritme maakt, in plaats van alleen een mathe\u00admatische opsomming van zoekresultaten, ook inhoudelijke connecties tussen begrippen. Derge\u00adlijke zoekmechanismen zullen veel beter in staat zijn om mensen te helpen de juiste informatie te vinden in de steeds groter wordende databerg, maar versterken mogelijk ook de filterbubbel.\n\n\u2018Big\u2019 uitdagingen\n<\/strong>Er zijn ten minste drie grote uitdagingen met betrekking tot Big Data. Ten eerste zullen overheden kritisch moeten kijken hoe deze ongrijp\u00adbare gegevensstromen toezicht op wetgeving be\u00efnvloeden. Op dit moment draait de discussie vooral om online rechten, zoals in het debat rondom het herzien van de Europese privacy-wetgeving. Nationale overheden krijgen echter steeds minder invloed op het internet, dat per definitie internationaal is en daarmee de eigen juridische macht ontstijgt. Mede in dat kader zullen komende jaren belangrijke discussies gevoerd moeten worden over eigenaarschap, en toezicht daarop, van gegevens.\n\nTen tweede zullen consumenten zich meer bewust moeten worden van de gevolgen van het toenemende gebruik van Big Data voor henzelf. Enerzijds kan dit in hun voordeel uitpakken, zo\u00adals beter inzicht in de beste prijs via vergelijkings\u00adwebsites. Anderzijds kan deze trend ook nadelen hebben, zoals ongelijke toegang tot beschikbare informatie. Vanwege de complexiteit van de algoritmes die ten grondslag liggen aan Big Data-toepassingen, hebben burgers minder inzicht in hoe de informatie die verschijnt eigenlijk is geselecteerd (zie ook het artikel van Jan Otten). Informatie is steeds minder vaak het gevolg van onze eigen waarneming of zoekalgoritmes die aansluiten bij onze preferenties, maar van systemen waar we geen grip op hebben en die bepaald worden door zakelijke belangen. Daar\u00adnaast zijn burgers zich dikwijls onbewust van de mogelijke gevaren van Big Data voor hun privacy. Op dit moment is de grootste schender van de privacy niet de overheid, maar de burger zelf die \u2013 bewust of onbewust \u2013 alles via sociale media deelt.\n\nTot slot zullen bedrijven en organisaties die grote hoeveelheden data verwerken ook moe\u00adten inzien wat de gevolgen voor henzelf zijn. Big Data is geen toverformule die alleen maar voorde\u00adlen brengt. Overheden, burgers en consumenten zullen steeds meer inzicht eisen in hoe informatie wordt gebruikt en wat er met hun persoonsgege\u00advens gebeurt. Bedrijven zullen daarom transpa\u00adranter moeten worden en duidelijk maken hoe zij omgaan met alle (persoons)gegevens. Zorgvuldige verwerking van gegevens zou bijvoor\u00adbeeld onderdeel kunnen worden van initiatieven van maatschappelijk verantwoord ondernemen. Voordat de voordelen van Big Data worden om\u00adarmd, zullen alle betrokkenen dus de nodige maatregelen moeten nemen.\n\n \n\nAnne Fleur van Veenstra <\/strong>is onderzoeker en consultant bij TNO. Ze doet strategisch en beleidsonderzoek naar onderwerpen die betrekking hebben op de informatiemaatschappij, zoals privacy, e-government, open data en big data. Ze is gepromoveerd aan de Technische Universiteit Delft op onderzoek naar IT-ge\u00efnduceerde transformatie van de publieke sector.\n\nHeeft dit artikel uw interesse gewekt? Klik hier <\/a>voor meer info en abonnementen.\n\nLiteratuur <\/strong>\n