{"id":30024,"date":"2016-01-21T11:55:51","date_gmt":"2016-01-21T09:55:51","guid":{"rendered":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/solidariteit-door-de-eeuwen-heen\/"},"modified":"2016-01-21T11:55:51","modified_gmt":"2016-01-21T09:55:51","slug":"solidariteit-door-de-eeuwen-heen","status":"publish","type":"archive","link":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/solidariteit-door-de-eeuwen-heen\/","title":{"rendered":"Solidariteit door de eeuwen heen"},"content":{"rendered":"<em>Lees hier het <a href=\"https:\/\/vanmierlostichting.d66.nl\/content\/uploads\/sites\/296\/2016\/01\/Solidariteit-door-de-eeuwen-heen.pdf\" rel=\"\">pdf<\/a>\u00a0van dit artikel.<\/em>\n\n<strong>Het begrip \u2018solidariteit\u2019 wordt vaak gekoppeld aan de sociaaldemocratische politieke stroming. Historicus Adriaan van Veldhuizen beschrijft hoe dit begrip binnen deze stroming en in de politieke praktijk in de loop der jaren verschillende betekenissen heeft gehad. Anno 2013 lijkt de formele solidariteit haar grenzen te hebben bereikt; we gaan \u2018terug\u2019 naar de lokale en informele solidariteit van de 19de eeuw.<\/strong>\n\nDoor<strong> Adriaan van Veldhuizen<\/strong>\n\nDoor de jaren heen heeft het begrip solidariteit verschillende betekenissen gehad. Diverse sociale wetenschappers, politiek theoretici en filosofen hebben er hun hoofd over gebroken en er hun eigen invulling aan gegeven. Wie al deze betekenissen recht zou willen doen, kan weinig anders doen dan een dik boek schrijven.<strong>1 <\/strong>Dit artikel is niet meer dan een verkenning. Hier geen denkers, ideologen en wetenschappers die elkaar beconcurreren met geavanceerde opvattingen. In plaats daarvan wordt in kort bestek verteld over een aantal \u2018praktijken van solidariteit\u2019 in Nederland. Dit aan de hand van een korte bespreking van een politieke stroming die solidariteit tot inzet van haar politiek heeft gemaakt: de sociaaldemocraten.\n\nHierbij moet meteen en vooraf \u00e9\u00e9n kanttekening worden gemaakt. Het begrip solidariteit werd tot 1935 niet of nauwelijks gebruikt, ook niet door de sociaaldemocraten.<strong>2 <\/strong>En toen het na 1935 wel werd gebruikt, gebeurde dat de eerste twintig jaar eigenlijk alleen in de context van \u2018internationale solidariteit\u2019. Hier wordt daarom niet alleen geturfd wanneer het woord solidariteit voorkwam maar wordt gekeken naar politieke praktijken waaruit <em>de bereidheid blijkt om op basis van wederkerigheid en loyaliteit \u2013 al dan niet uit welbegrepen eigenbelang \u2013 te delen in geld en middelen.<\/em>\n\n<strong>Vroege socialisten\n<\/strong>Het organiseren van solidariteit tussen mensen onderling vloeide niet zozeer voort uit de socialistische politieke beweging, maar ging daar juist aan vooraf. Veel mensen die zich aan het einde van de negentiende eeuw met politieke partijen bemoeiden, waren voor die tijd al betrokken geweest bij andere praktijken van solidariteit. Via kleine begrafenisfondsen, vakverenigingen en primitieve verzekeringen werd \u2018door arbeiders voor arbeiders\u2019 gezorgd. Dit type wederkerigheid was in veel gevallen bittere noodzaak: sociale zekerheid was voor de meeste arbeiders niet op een andere manier verkrijgbaar. Een deel van de mensen die het voortouw had genomen in deze, veelal lokale initiatieven, zou zich op den duur tot het socialisme bekeren. Binnen de sociaaldemocratische familie werd de solidariteit daarom eerst net zo georganiseerd als dat gebeurde in die vroegste niet-socialistische initiatieven. Naast simpele verzekeringen, stakingskassen en \u2018strijdpenningen\u2019 voor zieke arbeiders en weduwen, kwamen er vanaf 1880 steeds geavanceerdere vormen van intern georganiseerde sociale zekerheid bij. Vakverenigingen cre\u00eberden de eerste echte nationale organisaties waarin grotere stakingskassen en betere netwerken het mogelijk maakten om op grotere schaal solidair te zijn met medearbeiders. Daarnaast lukte het lokale verenigingen om bijstand te verlenen aan grotere groepen uitgesloten arbeiders, bijvoorbeeld door samenwerking op regionale schaal te zoeken. Op politiek niveau ontstond er een eerste eenheid in de Sociaal Democratische Bond (SDB). Hoewel er politiek nog geen deuk in een pakje boter geslagen werd, werkten de schaalvergroting en professionalisering in het voordeel van de arbeiders.\n\nToch hing de mate van georganiseerde solidariteit rond 1900 er maar net vanaf welk vak een arbeider uitoefende en waar hij dat deed. Onder de relatief rijke diamantbewerkers bijvoorbeeld, was de solidariteit een stuk beter georganiseerd dan onder arme mattenwevers of metselaars. Ook nieuwe politieke partijen kregen het niet voor elkaar om deze verschillen op nationaal niveau op te heffen. Want hoewel de in 1894 opgerichte Sociaal Democratische Arbeiders Partij (SDAP) vanaf 1897 steeds meer zetels in het parlement veroverde, lukte het niet om een vuist te maken. Voor effectieve praktijken van solidariteit, waren de socialistische arbeiders nog op lokale initiatieven aangewezen.\n\nDe initiatieven die wel slaagden bleven zeer intern gericht. Ook ge\u00efnstitutionaliseerde solidariteit, zoals een verzekering van het socialistische verzekeringskantoor \u2018De Centrale\u2019, speelde zich binnen een duidelijk afgebakende groep af. In de praktijk stak solidariteit hooguit een paar straten over: buurtgenoten, vakgenoten en partijgenoten konden \u2013 als de financi\u00ebn dat toelieten \u2013 op elkaar rekenen. En bovendien: de eerste beginselen van institutionele solidariteit die in het parlement werd afgedwongen, was zelden het directe resultaat van de inzet van de socialisten.\n\n<strong>Twee soorten solidariteitsdenken\n<\/strong>Over solidariteit op nationale schaal werd binnen de SDAP op twee uiteenlopende manieren nagedacht. Een belangrijk deel van de sociaaldemocraten liet zich sterk inspireren door de ideologie van Karl Marx. Het solidariteitsdenken dat daarin de boventoon voerde, beperkte zich in theorie tot de eigen klasse en in praktijk vaak tot de eigen partij. De gedachte was dat het alleen maar slechter zou gaan met de arbeiders, maar dat zij op den duur een revolutie zouden forceren die de verhoudingen volledig zou opschudden. Mensen die op deze revolutie wilden wachten, vonden door de overheid ge\u00efnstitutionaliseerde solidariteit een lapmiddel waar niet op gegokt moest worden. Het was alles of niets. Andere sociaaldemocraten in de SDAP wilden juist wel deze kleine stappen zetten. Zij namen afstand van Marx en deden steeds weer water bij de socialistische wijn. Het werd er iets minder rood van, maar op korte termijn werden de slagingskansen in hun ogen groter. Tot aan de Tweede Wereldoorlog won deze laatste groep steeds meer aan invloed. Tot twee keer toe \u2013 in 1909 en in 1932 \u2013 scheidde een deel van de meest linkse socialisten zich zelfs van de SDAP af.\n\nOndertussen bleven de politieke successen relatief beperkt. Want hoezeer de SDAP ook groeide, van kabinetsdeelname of grootschalige invloed was weinig sprake. Alleen op lokaal niveau slaagden socialistische wethouders erin werkelijk verandering teweeg te brengen. In de woningbouw en de gezondheidszorg werd voor het eerst gezorgd voor solidariteit die het beperkte belang van de klasse oversteeg. Pas vlak voor de Tweede Wereldoorlog kwam er ook landelijk succes.\n\n<strong>Solidariteit voor iedereen\n<\/strong>In 1935 presenteerde de SDAP een rapport onder de titel Het <em>Plan van de Arbeid. <\/em>Daarin ontvouwde de partij een nieuwe visie op de economische crisis van dat moment. Van het marxisme werd definitief afscheid genomen en ideologie maakte plaats voor praktische maatregelen. Die waren vooral op de economie gericht, maar ondertussen was <em>Het Plan <\/em>meer dan alleen een oplossing voor de crisis. De staatsinrichting stond in zijn geheel ter discussie en de overheid kreeg bij de socialisten een expliciete rol toebedeeld in het verzorgen van de burgers. Hoewel <em>Het Plan <\/em>weinig concrete uitspraken over solidariteit bevatte, leidde de nieuwe visie ook tot nieuwe gedachten op dat gebied. De organisatie van \u2018bestaanszekerheid\u2019 werd als een staataangelegenheid beschouwd en solidariteit was daarvoor een noodzakelijke voorwaarde. De socialisten richten zich dus niet langer op interne solidariteit, maar streefden naar een staat die arrangementen voor iedereen trof. <em>Het Plan <\/em>was zodoende een voorzichtige opmaat naar het socialistische denken over de verzorgingsstaat van na de oorlog.\n\nWaar de vooroorlogse sociaaldemocraten voornamelijk hadden opgetreden als spil in een omvangrijk netwerk vol interne en informele solidariteitsinitiatieven, werd er na de oorlog meer werk gemaakt van de formele mogelijkheden. De \u2018klassensolidariteit\u2019 werd ingeruild voor een solidariteit van \u2018allen voor allen\u2019. Dat bleek goed in het rapport dat kon gelden als de opvolger van <em>Het Plan van de Arbeid. <\/em>In 1951 werd in <em>De weg naar vrijheid <\/em>expliciet geschreven over de \u2018opheffing van de klassentegenstellingen\u2019<strong>3<\/strong>. Veel idee\u00ebn uit <em>De weg naar vrijheid <\/em>resoneerden in het beleid van de eerste naoorlogse regeringen.\n\nMinisters als Drees en Suurhof slaagden er in de eerste grote sociale verzekeringen in te voeren. Door het succes van de verzorgingsstaat vielen de nieuwe sociaaldemocratische praktijken van solidariteit gedeeltelijk samen met de staatspraktijken van solidariteit. Alhoewel: de ambities van de sociaaldemocraten waren groter dan hetgeen uiteindelijk in de praktijk werd gebracht.\n\nTyperend is de sterke nadruk op internationale solidariteit. Dat was een zwaarwegend punt binnen de programma\u2019s van de PvdA, maar sneuvelde nogal eens in het politieke speelveld. In de jaren zeventig liep Joop den Uyl voorop in de ambitie om solidair te zijn met de onderdrukten elders in de wereld. Deze internationale ambitie van de sociaaldemocraten toont in retrospectief hoe de traditie van \u2018klassensolidariteit\u2019 nog \u00e9\u00e9n keer hevig opleefde in de sociaaldemocratie van de jaren zestig en zeventig. Dat zien we ook op een dieper niveau terug. De overheid had in de sociaaldemocratie van Drees de rol van \u2018demper op de ongelijkheid\u2019. Met Den Uyl werd zij steeds vaker afgeschilderd als \u2018de verdeler van de beschikbare middelen\u2019. In de jaren tachtig en negentig draaide dat weer bij en is ook het klassenbegrip definitief naar de achtergrond verdwenen. Solidariteit werd \u2013 zowel in de programma\u2019s als bij het regeringsbeleid \u2013 voornamelijk nog formeel ingevuld. Ondertussen werd er wel veel gesproken en geschreven over hoe de wederkerigheid vormgegeven moest worden. Maar ook daarin onderscheidden de sociaaldemocraten zich steeds minder van anderen.\n\n<strong>Grenzen aan solidariteit?\n<\/strong>Het begrip solidariteit kwam vanaf de Tweede Wereldoorlog steeds vaker voor in verkiezingsprogramma\u2019s, beginselmanifesten en andere politieke geschriften. En niet alleen bij de PvdA: tijdens de afgelopen verkiezingen werd het door vrijwel alle partijen gebruikt. In dat meest recente gebruik valt een tweetal dingen op. Allereerst wordt het begrip vooral genoemd wanneer er een <em>tweedeling <\/em>dreigt. Solidariteit komt aan de orde als de dichotomie\u00ebn tussen oud en jong, ziek en gezond, arm en rijk, hoog opgeleid en laag opgeleid besproken worden. Solidariteit duikt ten tweede op als signaalwoord wanneer de herverdelende functie van de <em>verzorgingsstaat <\/em>ter sprake is. Solidariteit is de politieke waarde die het herverdelingsmechanisme van de staat in werking zet ter voorkoming van groeiende ongelijkheid. De interne deugd van weleer is een staatsgestuurde vanzelfsprekendheid geworden waar iedereen op formele gronden een beroep op kan doen. Het nadeel van deze formalisering is dat solidariteit voor velen aanvoelt als opgelegde wederkerigheid die alleen nog uit welbegrepen eigenbelang verdedigd kan worden. Het cda spreekt eufemistisch over een \u2018solidariteitsheffing voor topinkomens\u2019, terwijl D66 vaststelt dat er ook zoiets bestaat als \u2018perverse solidariteit\u2019.<strong>4 <\/strong>In 2009 werd die opvatting treffend gesublimeerd door een PVV-aanhanger die in <em>NRC Handelsblad <\/em>zei: \u2018solidariteit is diefstal\u2019.\n\nHet geven aan goede doelen, vrijwilligerswerk en mantelzorg speelt nauwelijks een rol in de politieke gesprekken over solidariteit. Hoe dat kan? Misschien heeft de formele solidariteit haar grenzen bereikt.<strong>5 <\/strong>Niet omdat mensen niet meer solidair willen zijn, maar omdat de schaal te groot is geworden. De solidariteit van iedereen met iedereen, lijkt steeds minder goed uit te leggen. Zo neemt de bereidheid tot solidariteit op Europees niveau en tussen generaties af. Ondertussen ontstaan er in broodfondsen en kleine netwerken nieuwe praktijken van solidariteit op lokaal niveau. In dat opzicht keren we misschien terug naar de negentiende eeuw. Ook toen gaf solidariteit als politiek project ook niet al te veel vertrouwen. En ook toen stak het hooguit een straat over.\n\n&nbsp;\n\n<strong>Adriaan van Veldhuizen <\/strong>is als historicus verbonden aan de Universiteit Leiden waar hij werkt aan een proefschrift met de voorlopige titel <em>Naar een cultuurgeschiedenis van de SDAP.<\/em>\n\n&nbsp;\n\n<strong>Noten<\/strong>\n\n1 Voor de liefhebbers is er voldoende recente literatuur te vinden. Een mooi historisch overzichtswerk: S. Sternj\u00f8, <em>Solidarity in Europe. <\/em><em>The history of an idea <\/em>(Cambridge 2004). Een theoretische verdieping: H. Brunkhorst, <em>Solidarity. <\/em><em>From civic friendship to a global legal community <\/em>(Cambridge Mass. 2005). Een sterk sociologische, maar wel goede Nederlandstalige begripsverkenning: A.E. Komter (e.a.), <em>Het cement van de samenleving. Een verkennende studie naar solidariteit en cohesie <\/em>(Amsterdam 2000).\n\n2 Voor een internationale analyse zie: Sternj\u00f8, <em>Solidarity in Europe. <\/em><em>The history of an idea <\/em>(Cambridge 2004), 45.\n\n3 PvdA, <em>De weg naar vrijheid, <\/em>Amsterdam 1951, 105.\n\n4 cda, <em>Iedereen. Verkiezingsprogramma 2012, 62. <\/em>En: D66, <em>En nu vooruit. Verkiezingsprogramma 2012, <\/em>paragraaf \u2018Robuuste pensioenen\u2019.\n\n5 Zie daarvoor bijvoorbeeld: Bo Rothstein, <em>Creating a sustainable solidaristic society, <\/em>G\u00f6teborg 2011.\n\n&nbsp;\n\nHeeft dit artikel uw interesse gewekt? Klik <a href=\"https:\/\/vanmierlostichting.d66.nl\/2015\/07\/07\/neem-nu-een-abonnement-op-idee\/\">hier <\/a>voor meer info en abonnementen.\n\n&#8211; &#8211;\n\nDit artikel verscheen in <a href=\"http:\/\/vanmierlostichting.d66.nl\/idee-jaargangen\/idee-edities-2013\/idee-nr-2-samenredzaamheid-nieuwe-vormen-van-solidariteit\/\"><em>idee<\/em> nr. 2 2013: Samenredzaamheid: nieuwe vormen van solidariteit<\/a>, en is te vinden bij de onderwerpen <em><a href=\"http:\/\/vanmierlostichting.d66.nl\/standpunt-over\/geschiedenis\/\">geschiedenis<\/a> <\/em>en <em><a href=\"http:\/\/vanmierlostichting.d66.nl\/standpunt-over\/solidariteit\/\">solidariteit<\/a>.<\/em>","protected":false},"author":35,"featured_media":0,"menu_order":0,"template":"","class_list":["post-30024","archive","type-archive","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.3 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Solidariteit door de eeuwen heen &#8211; Mr. Hans van Mierlo stichting<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/solidariteit-door-de-eeuwen-heen\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"nl_NL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Solidariteit door de eeuwen heen &#8211; Mr. Hans van Mierlo stichting\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Lees hier het pdf\u00a0van dit artikel. Het begrip \u2018solidariteit\u2019 wordt vaak gekoppeld aan de sociaaldemocratische politieke stroming. Historicus Adriaan van Veldhuizen beschrijft hoe dit begrip binnen deze stroming en in de politieke praktijk in de loop der jaren verschillende betekenissen heeft gehad. Anno 2013 lijkt de formele solidariteit haar grenzen te hebben bereikt; we gaan [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/solidariteit-door-de-eeuwen-heen\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Mr. Hans van Mierlo stichting\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/vanmierlostichting\/\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2021\/05\/Mr-Hans-van-Mierlo-stichting-logo.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1920\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1080\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@vmstichting\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Geschatte leestijd\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"10 minuten\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/archive\\\/solidariteit-door-de-eeuwen-heen\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/archive\\\/solidariteit-door-de-eeuwen-heen\\\/\",\"name\":\"Solidariteit door de eeuwen heen &#8211; Mr. Hans van Mierlo stichting\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2016-01-21T09:55:51+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/archive\\\/solidariteit-door-de-eeuwen-heen\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"nl-NL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/archive\\\/solidariteit-door-de-eeuwen-heen\\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/archive\\\/solidariteit-door-de-eeuwen-heen\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Archives\",\"item\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/archive\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Solidariteit door de eeuwen heen\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/\",\"name\":\"Mr. Hans van Mierlo stichting\",\"description\":\"Just another WordPress site\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"nl-NL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/#organization\",\"name\":\"Mr. Hans van Mierlo Stichting\",\"url\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"nl-NL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/4\\\/2021\\\/05\\\/Mr-Hans-van-Mierlo-stichting-logo.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/4\\\/2021\\\/05\\\/Mr-Hans-van-Mierlo-stichting-logo.png\",\"width\":1920,\"height\":1080,\"caption\":\"Mr. Hans van Mierlo Stichting\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/vanmierlostichting\\\/\",\"https:\\\/\\\/x.com\\\/vmstichting\",\"https:\\\/\\\/www.instagram.com\\\/mr.hansvanmierlostichting\\\/\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Solidariteit door de eeuwen heen &#8211; Mr. Hans van Mierlo stichting","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/solidariteit-door-de-eeuwen-heen\/","og_locale":"nl_NL","og_type":"article","og_title":"Solidariteit door de eeuwen heen &#8211; Mr. Hans van Mierlo stichting","og_description":"Lees hier het pdf\u00a0van dit artikel. Het begrip \u2018solidariteit\u2019 wordt vaak gekoppeld aan de sociaaldemocratische politieke stroming. Historicus Adriaan van Veldhuizen beschrijft hoe dit begrip binnen deze stroming en in de politieke praktijk in de loop der jaren verschillende betekenissen heeft gehad. Anno 2013 lijkt de formele solidariteit haar grenzen te hebben bereikt; we gaan [&hellip;]","og_url":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/solidariteit-door-de-eeuwen-heen\/","og_site_name":"Mr. Hans van Mierlo stichting","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/vanmierlostichting\/","og_image":[{"width":1920,"height":1080,"url":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2021\/05\/Mr-Hans-van-Mierlo-stichting-logo.png","type":"image\/png"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_site":"@vmstichting","twitter_misc":{"Geschatte leestijd":"10 minuten"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/solidariteit-door-de-eeuwen-heen\/","url":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/solidariteit-door-de-eeuwen-heen\/","name":"Solidariteit door de eeuwen heen &#8211; Mr. Hans van Mierlo stichting","isPartOf":{"@id":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/#website"},"datePublished":"2016-01-21T09:55:51+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/solidariteit-door-de-eeuwen-heen\/#breadcrumb"},"inLanguage":"nl-NL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/solidariteit-door-de-eeuwen-heen\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/solidariteit-door-de-eeuwen-heen\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Archives","item":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Solidariteit door de eeuwen heen"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/#website","url":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/","name":"Mr. Hans van Mierlo stichting","description":"Just another WordPress site","publisher":{"@id":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"nl-NL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/#organization","name":"Mr. Hans van Mierlo Stichting","url":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"nl-NL","@id":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2021\/05\/Mr-Hans-van-Mierlo-stichting-logo.png","contentUrl":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2021\/05\/Mr-Hans-van-Mierlo-stichting-logo.png","width":1920,"height":1080,"caption":"Mr. Hans van Mierlo Stichting"},"image":{"@id":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/vanmierlostichting\/","https:\/\/x.com\/vmstichting","https:\/\/www.instagram.com\/mr.hansvanmierlostichting\/"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/wp-json\/wp\/v2\/archive\/30024","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/wp-json\/wp\/v2\/archive"}],"about":[{"href":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/wp-json\/wp\/v2\/types\/archive"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/wp-json\/wp\/v2\/users\/35"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=30024"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}