{"id":29996,"date":"2016-01-20T11:02:28","date_gmt":"2016-01-20T09:02:28","guid":{"rendered":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/wie-is-de-bob\/"},"modified":"2016-01-20T11:02:28","modified_gmt":"2016-01-20T09:02:28","slug":"wie-is-de-bob","status":"publish","type":"archive","link":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/wie-is-de-bob\/","title":{"rendered":"Wie is de BOB?"},"content":{"rendered":"Lees hier het pdf<\/a>\u00a0van dit artikel.<\/em>\n\nWie is de BOB? Van A naar Beter. Iedereen kent deze spotjes wel waarmee de overheid ons burgers wil aansporen tot het \u2018gewenste\u2019 gedrag. Wat werkt wel en wat werkt niet? <\/strong>\n\nDoor Bert Pol <\/strong>en Christine Swankhuisen<\/strong>\n\nOverheden hebben de taak of voelen de behoefte om gedrag, kennis en attitudes van burgers en organisaties te be\u00efnvloeden, omwille van de maatschappij of omwille van het welzijn van de individuele burger. Daarbij kan het gaan om zulke uiteenlopende zaken als: weggebruikers stimu\u00adleren niet te hard te rijden, mensen motiveren condooms te gebruiken bij seks met wisselende partners, ouderen informeren dat rollators niet meer vergoed worden, of begrip kweken bij het grote publiek voor bezuinigingen in de culturele sector. Daarvoor staan de overheid verschillende be\u00efnvloedingsinstrumenten ter beschikking. Behalve wet- en regelgeving, handhaving, fiscale maatregelen en belonen hoort daar ook commu\u00adnicatie bij.1\n\nOver het effect van deze be\u00efnvloedingsinstru\u00admenten lopen de meningen regelmatig uiteen. Straffen zijn volgens de ene mening te mild, volgens een andere maken ze de mens er niet beter op maar eerder slechter. Handhaving in bij\u00advoorbeeld de zorg wordt op afstand geplaatst en (bij wet) overgelaten aan organisaties zelf, maar tegelijkertijd is er ook de roep om de inspectie ac\u00adtief en hard te laten ingrijpen in de zorgpraktijk. Belonen stimuleert volgens de \u00e9\u00e9n goed gedrag, maar is volgens de ander belachelijk omdat goed gedrag normaal is en geen beloning behoeft. Ook over de zin en het effect van overheidscommuni\u00adcatie laait de discussie regelmatig op. Het geluid dat de overheid daarmee \u2018miljoenen over de balk smijt\u2019 komt steeds weer terug, vooral als het om campagnes gaat. Dit roept de vraag op of dat ook klopt. Er blijken zonder meer de nodige voorbeel\u00adden te zijn van ineffectieve overheidscommuni\u00adcatie. Maar er zijn net zo goed voorbeelden van\u00a0aantoonbaar werkzame overheidscommunicatie. De vraag is daarmee niet of <\/em>overheidscommunica\u00adtie werkt, maar wanneer <\/em>ze (op een controleerbare wijze!) werkt. Actuele wetenschappelijke inzich\u00adten bevatten de sleutel tot effectiviteit.\n\nGepland versus automatisch gedrag\n<\/strong>Er bestaat, als het gaat om gedragsbe\u00efnvloeding, een cruciaal onderscheid tussen gepland (bewust) en automatisch (onbewust\/minder bewust) ge\u00addrag. Gepland gedrag is gedrag dat tot stand komt na een zekere mate van afweging en overweging: wie in deze tijd een huis wil kopen, denkt daar goed over na en maakt de afweging of hij zijn huidige huis kwijt zal raken, of hij en zijn partner hun baan houden, etc. Nog sterker geldt dat voor degenen die nu overwegen om voor zichzelf te beginnen.\n\nMaar verreweg het grootste deel \u2013 de schat\u00adtingen lopen uiteen van 90 tot bijna 100 procent \u2013 van ons gedrag komt niet <\/em>na afweging en over\u00adweging tot stand, maar is automatisch gedrag: we voeren het uit zonder erbij na te denken (zie bijvoorbeeld Baumeister & Masicampo 2010: 945-971). Omdat we reageren op wat anderen in onze omgeving doen, bijvoorbeeld te hard rijden omdat iedereen om je heen <\/em>dat doet. Of omdat het om gewoontegedrag gaat: je neemt om tien uur \u2018s avonds altijd <\/em>een paar borrels met een paar flinke stukken kaas en worst erbij.\n\nBelangrijk is dat deze twee vormen van gedrag (gepland versus automatisch) om een geheel eigen manier van be\u00efnvloeding vragen. Bij de be\u00efnvloeding van gepland gedrag spelen argu\u00admenten een belangrijke rol: als een organisatie moet bezuinigen en er daardoor banen verloren zullen gaan, is de inhoudelijke onderbouwing een belangrijke factor die voor in elk geval een deel van de werknemers bepaalt of zij willen meewer\u00adken aan de reorganisatie. Maar bij de be\u00efnvloe\u00adding van automatisch gedrag hebben argumenten geen zin, juist omdat de doelgroep niet nadenkt over het gedrag. Argumenten komen niet aan.\n\nVeranderen van routines\n<\/strong>Toch kan automatisch gedrag goed be\u00efnvloed worden, en communicatie speelt daarbij een rol. Ten eerste kun je proberen het automatisme te doorbreken. Zo is woon-werkverkeer een typisch voorbeeld van routinegedrag. Berichten over bijvoorbeeld slecht weer kunnen die routine doorbreken en van automatisch gedrag tijdelijk weer gepland gedrag maken: \u2018hoe zal ik morgen naar mijn werk gaan?\u2019 Alleen in uitzonderlijke omstandigheden lukt het om het automatisme te doorbreken. Zo\u2019n doorbreking van routinege\u00addrag als overheid in de hand werken is echter niet eenvoudig. Hoe doorbreek je de gewoonte van mensen om bijvoorbeeld te veel te eten?\n\nEen tweede optie is meestal kansrijker: gebruik maken van het feit dat dat gedrag automatisch is. Zo hebben wij zelf gewerkt aan een project om brandveilig gedrag in studentenhuizen te bevor\u00adderen. De brandweer had pogingen ondernomen, maar met traditionele voorlichting in stands op introductiedagen en folders was weinig tot niets bereikt: studenten zijn niet bezig met brand en brandveiligheid. Op verzoek van Brandweer Nederland ontwikkelden en testten we daarom enkele alternatieve evidence based <\/em>interventies. Hierin maakten we onder meer gebruik van het gedragsprincipe dat mensen doorgaans doen wat veel anderen doen, met name als die anderen op hen lijken (zie Cialdini e.a. 2006: 3-15). In de com\u00admunicatie werd daarom benadrukt dat de meeste anderen het goede gedrag vertonen (in weten\u00adschappelijk jargon: we activeerden de descrip\u00adtieve norm). De uiting was een simpele sticker die op de muur geplakt werd in de algemene ruimten zoals de gang (zie afbeelding). Dit gebeurde door brandweerlieden die in Rotterdam de brandveilig\u00adheid van 30 particuliere studentenhuizen met 5 tot 10 bewoners beoordeelden zonder met bewo\u00adners te spreken over hun eigen verantwoordelijk\u00adheid en zonder voorlichting te geven. Het bezoek zag er uit als een routinecontrole van de brand\u00adveiligheid in de panden, niet als een check op het brandveiligheidsgedrag van de bewoners.\n\nDe effecten (vastgesteld in een 0- en een 1-meting na enkele weken en een controlegroep) waren als volgt:\n