{"id":29892,"date":"2016-01-12T15:21:19","date_gmt":"2016-01-12T13:21:19","guid":{"rendered":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/boekrecensie-liberalism-the-life-of-an-idea\/"},"modified":"2016-01-12T15:21:19","modified_gmt":"2016-01-12T13:21:19","slug":"boekrecensie-liberalism-the-life-of-an-idea","status":"publish","type":"archive","link":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/boekrecensie-liberalism-the-life-of-an-idea\/","title":{"rendered":"Boekrecensie &#8211; Liberalism, the life of an idea"},"content":{"rendered":"<em>Lees hier het <a href=\"https:\/\/vanmierlostichting.d66.nl\/content\/uploads\/sites\/296\/2016\/01\/idee4\u00d4\u00c7\u00f62014\u00d4\u00c7\u00f6BoekrecensieLiberalism1.pdf\">pdf<\/a>\u00a0van dit artikel.<\/em>\n\n<strong><em>Van sentiment tot politiek idee<\/em><\/strong>\n\n<strong>Het liberalisme vindt zichzelf telkens opnieuw uit, als de tijdgeest daarom vraagt. Edmund Fawcett, journalist voor <em>The Economist<\/em>, over de geschiedenis van het liberalisme en wat dit zegt over de toekomst van dit politieke idee.<\/strong>\n\nDoor <strong>Dani\u00ebl Boomsma<\/strong>\n\nWat zijn politieke idee\u00ebn? Het is een legitieme vraag in een tijd waarin de roep om idee\u00ebn groot is, maar we niet altijd weten wat we er mee bedoelen. Misschien is het gemakkelijker om vast te stellen wat we er <em>niet <\/em>mee bedoelen. Idee\u00ebn zijn geen abstracties, alleen geschikt voor tekstboeken. Noch zijn het de allesomvattende ideologie\u00ebn die de eerste helft van de twintigste eeuw kenmerkten en de grote maatschappelijke bewegingen uit die periode voortstuwden. Het zijn evenmin de honderden voorstellen uit partijprogramma&#8217;s of de resoluties die jaarlijks op congressen worden besproken. Idee\u00ebn in de moderne tijd bevinden zich op het grensgebied tussen verbeelding en werkelijkheid, maar worden door beiden in gelijke mate gekarakteriseerd. Ze zijn niet technisch, maar ook niet abstract. Abstracties zijn immers begrippen die \u201clos staan van de dagelijkse werkelijkheid\u201d (volgens de dikke Van Dale). Idee\u00ebn verhouden net zich net zozeer tot feitelijke, praktische gebeurtenissen als tot symboliek, taal en emoties. Bovenal zijn het niet in steen gehouwen concepten.\n\nDeze uitgangspunten vormen de rode draad in Edmund Fawcett\u2019s vlot geschreven en prikkelende <em>Liberalism, The Life of an Idea<\/em>. Fawcett, jarenlang journalist voor <em>The Economist<\/em>, beschouwt het liberalisme als een \u2018vloeibaar\u2019 politiek idee. Het liberalisme begon vooral als een sentiment, waarbij sentiment duidt op een sterk maar niet gemakkelijk in woorden te vatten gevoel. Wie eind achttiende eeuw, begin negentiende eeuw stelde het liberalisme aan te hangen, zou vreemd zijn worden aangekeken. Maar de term \u201cliberal minded\u201d werd wel al veelvuldig gebruikt. Rond 1830 waren er niet alleen liberale d\u00e9nkbeelden, maar ook mensen die zich liberaal noemden. De roman <em>De Kartuize van Parma <\/em>(1839) van de Franse schrijver Stendhal bevat een moment waarop de parano\u00efde Italiaanse tiran Ernest IV, \u00e9\u00e9n van de hoofdpersonages uit het boek, alleen in zijn kasteel is en bij het minste geringste gekraak van het parket \u201cnaar zijn pistolen grijpt, bang voor een <em>liberaal <\/em>onder zijn bed\u201d.\n\nOndanks de \u2018onduidelijke\u2019 start van het liberalisme, noemt Fawcett vier idee\u00ebn die de stroming vanaf grofweg 1830 begonnen te karakteriseren: de acceptatie van de onvermijdelijkheid van conflict, verzet tegen macht, vooruitgang, en respect voor en vertrouwen in de mens. Vrijheid zit er niet bij. \u201cFor all its crowning appeal liberty is the wrong place to begin.\u201d Opkomen voor vrijheid onderscheidt liberalen niet van hun politieke tegenhangers, stelt Fawcett terecht. Iedereen zegt er voor op te komen. Socialisten koppelen het aan gelijkheid. Conservatieven kunnen het niet los zien van deugdzaamheid en het goede leven. Bovendien verschillen de opvattingen erover per land.\n\nMaar ondanks dat die vier pijlers constanten zijn te noemen in de geschiedenis van het liberalisme, benadrukt Fawcett dat ze niet altijd hetzelfde werden ge\u00efnterpreteerd. De onvermijdelijkheid van conflict werd door liberalen halverwege de twintigste eeuw nauwelijks geassocieerd met oorlog, maar dat deed de (laat) negentiende-eeuwse liberaal nog wel. Vooruitgang had begin negentiende eeuw een revolutionaire connotatie, maar enkele decennia later was het een (liberale) gemeenplaats. En wie John Stuart Mill&#8217;s idee\u00ebn over de rol van de staat in de economie bestudeert in diens <em>Principles of Political Economy<\/em>, moet concluderen dat deze sterk verschillen van het liberalisme van vandaag. Idee\u00ebn zijn gehuwd met de tijdsgeest, zo lijkt het.\n\nMisschien dat het gebruik van het woord <em>individu <\/em>de levendige ontwikkeling van liberale idee\u00ebn het sterkst illustreert. Het is tegenwoordig niet meer weg te denken uit het liberalisme, maar lange tijd werd het niet als een politieke term beschouwd. Fawcett heeft er goed aan gedaan het begrip onder de loep te leggen. <em>Individualisme <\/em>en <em>het individu <\/em>zijn relatief moderne begrippen. In de Franse politiek deden ze bijvoorbeeld pas hun intrede rond 1825, en toen hadden ze een puur negatieve connotatie. Eind negentiende eeuw was alles anders. Waar men vroeger sprak van \u201cde belangen van <em>iemand<\/em>\u201d, sprak men nu van de \u2018&#8217;belangen van <em>het individu<\/em>&#8216;\u2019. De term duidde niet meer op een persoon alleen, maar op een persoon als <em>onafhankelijke en autonome <\/em>politieke actor.\n\nOok de periode 1880 \u2013 1945 illustreert de transformaties die liberale idee\u00ebn hebben doorgemaakt. Liberalisme werd in die decennia volwassen en verloor een deel van haar onschuld en romantische jeugdigheid. Liberalen deden mee aan verkiezingen, gingen regeren en moesten compromissen sluiten. Dat had op de lange termijn gevolgen voor hun denkbeelden. Wat te denken van de democratie? Omarmen of sceptisch zijn? En wat betekende de opkomst van het moderne machtskapitalisme? Moesten daar vraagtekens bij gezet worden? Of voldeden de oude vrijheidsidealen nog?\n\nUit de noodzaak om antwoorden te vinden op die vragen ontstonden nieuwe idee\u00ebn die afweken van de klassiek liberale traditie. \u201cNieuwe liberalen\u201d roerden zich. Ze hadden in elk Europees land een ander stokpaardje. In het Verenigd Koninkrijk (1836-1882) pleitten ze onder leiding van de filosoof T.H. Green voor \u201cpositive freedom\u201d. In Duitsland ontstond het <em>sozial-liberalismus<\/em>, waar de Duitse politicus Friedrich Naumann (1860- 1919) een voorstander van was. In de Verenigde Staten groeide een vergelijkbare beweging rond <em>New Democracy<\/em>, met Walter Weyl (1873-1919) als \u00e9\u00e9n van de aanvoerders. In Frankrijk werd er ingezet op <em>solidarit\u00e9<\/em>. In de politieke economie kregen de idee\u00ebn van de nieuwe liberalen de overhand, simpelweg omdat het oude laissez-faire-denken niets te zeggen had over groeiende staatsuitgaven en dominanter wordende markten.\n\nNa de interbellum-periode ondergingen liberale idee\u00ebn opnieuw een transformatie. Ze werden negatiever geformuleerd. Uit Popper\u2019s <em>De open samenleving en haar vijanden <\/em>spreekt bijvoorbeeld vooral bescheidenheid en voorkomendheid, uitgangspunten die pasten bij de sfeer in naoorlogs Europa. Toch plaveide die sfeer de weg voor het succesverhaal dat het liberalisme na de oorlog zou worden, met de val van de muur in \u201889 als voorlopig hoogtepunt.\n\nEn nu? Wat is de toekomst van het liberalisme in een post-totalitaire, post-ideologische tijd? Fawcett is hoopvol \u00e9n sceptisch. Hij stelt terecht dat de geschiedenis van het liberalisme ons iets leert over haar idee\u00ebn, namelijk dat deze zelftransformerend zijn en zichzelf opnieuw uitvinden als de tijdsgeest daar om vraagt. Dat is een hoopvolle gedachte. Maar tegelijkertijd is Fawcett sceptisch. Hij suggereert dat liberalen vaker in tevredenheid of arrogantie vervallen, en denken dat \u201chistory is somehow cheering liberalism on\u201d. Er is niets vanzelfsprekends aan liberalisme. Als iets dat bewijst dan is het haar eigen geschiedenis wel. Fawcett weet dat achter de <em>Life of an Idea <\/em>altijd de <em>Death of an Idea <\/em>schuilt. Dat besef is van wezenlijk belang.\n\n&nbsp;\n\n<strong>Dani\u00ebl Boomsma <\/strong>is jurist en publicist. Hij werkt voor de Tweede Kamerfractie van D66 en is kernlid van de Vlaamse denktank Liberales.\n\n&nbsp;\n\nHeeft dit artikel uw interesse gewekt? Klik <a href=\"https:\/\/vanmierlostichting.d66.nl\/2015\/07\/07\/neem-nu-een-abonnement-op-idee\/\">hier <\/a>voor meer info en abonnementen.\n\n&#8211; &#8211;\n\nDit artikel verscheen in <a href=\"http:\/\/vanmierlostichting.d66.nl\/idee-jaargangen\/idee-edities-2014\/idee-nr-4-hedendaags-activisme\/\"><em>idee<\/em> nr. 4 2014: Hedendaags activisme<\/a>, en is te vinden bij de onderwerpen <em><a href=\"http:\/\/vanmierlostichting.d66.nl\/standpunt-over\/liberalisme\/\">liberalisme<\/a> <\/em>en <em><a href=\"http:\/\/vanmierlostichting.d66.nl\/standpunt-over\/literatuur\/\">literatuur<\/a>.<\/em>","protected":false},"author":35,"featured_media":0,"menu_order":0,"template":"","class_list":["post-29892","archive","type-archive","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.3 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Boekrecensie - Liberalism, the life of an idea &#8211; Mr. Hans van Mierlo stichting<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/boekrecensie-liberalism-the-life-of-an-idea\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"nl_NL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Boekrecensie - Liberalism, the life of an idea &#8211; Mr. Hans van Mierlo stichting\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Lees hier het pdf\u00a0van dit artikel. Van sentiment tot politiek idee Het liberalisme vindt zichzelf telkens opnieuw uit, als de tijdgeest daarom vraagt. Edmund Fawcett, journalist voor The Economist, over de geschiedenis van het liberalisme en wat dit zegt over de toekomst van dit politieke idee. Door Dani\u00ebl Boomsma Wat zijn politieke idee\u00ebn? Het is [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/boekrecensie-liberalism-the-life-of-an-idea\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Mr. Hans van Mierlo stichting\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/vanmierlostichting\/\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2021\/05\/Mr-Hans-van-Mierlo-stichting-logo.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1920\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1080\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@vmstichting\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Geschatte leestijd\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"6 minuten\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/archive\\\/boekrecensie-liberalism-the-life-of-an-idea\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/archive\\\/boekrecensie-liberalism-the-life-of-an-idea\\\/\",\"name\":\"Boekrecensie - Liberalism, the life of an idea &#8211; Mr. Hans van Mierlo stichting\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2016-01-12T13:21:19+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/archive\\\/boekrecensie-liberalism-the-life-of-an-idea\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"nl-NL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/archive\\\/boekrecensie-liberalism-the-life-of-an-idea\\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/archive\\\/boekrecensie-liberalism-the-life-of-an-idea\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Archives\",\"item\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/archive\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Boekrecensie &#8211; Liberalism, the life of an idea\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/\",\"name\":\"Mr. Hans van Mierlo stichting\",\"description\":\"Just another WordPress site\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"nl-NL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/#organization\",\"name\":\"Mr. Hans van Mierlo Stichting\",\"url\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"nl-NL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/4\\\/2021\\\/05\\\/Mr-Hans-van-Mierlo-stichting-logo.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/4\\\/2021\\\/05\\\/Mr-Hans-van-Mierlo-stichting-logo.png\",\"width\":1920,\"height\":1080,\"caption\":\"Mr. Hans van Mierlo Stichting\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/vanmierlostichting\\\/\",\"https:\\\/\\\/x.com\\\/vmstichting\",\"https:\\\/\\\/www.instagram.com\\\/mr.hansvanmierlostichting\\\/\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Boekrecensie - Liberalism, the life of an idea &#8211; Mr. Hans van Mierlo stichting","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/boekrecensie-liberalism-the-life-of-an-idea\/","og_locale":"nl_NL","og_type":"article","og_title":"Boekrecensie - Liberalism, the life of an idea &#8211; Mr. Hans van Mierlo stichting","og_description":"Lees hier het pdf\u00a0van dit artikel. Van sentiment tot politiek idee Het liberalisme vindt zichzelf telkens opnieuw uit, als de tijdgeest daarom vraagt. Edmund Fawcett, journalist voor The Economist, over de geschiedenis van het liberalisme en wat dit zegt over de toekomst van dit politieke idee. Door Dani\u00ebl Boomsma Wat zijn politieke idee\u00ebn? Het is [&hellip;]","og_url":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/boekrecensie-liberalism-the-life-of-an-idea\/","og_site_name":"Mr. Hans van Mierlo stichting","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/vanmierlostichting\/","og_image":[{"width":1920,"height":1080,"url":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2021\/05\/Mr-Hans-van-Mierlo-stichting-logo.png","type":"image\/png"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_site":"@vmstichting","twitter_misc":{"Geschatte leestijd":"6 minuten"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/boekrecensie-liberalism-the-life-of-an-idea\/","url":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/boekrecensie-liberalism-the-life-of-an-idea\/","name":"Boekrecensie - Liberalism, the life of an idea &#8211; Mr. Hans van Mierlo stichting","isPartOf":{"@id":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/#website"},"datePublished":"2016-01-12T13:21:19+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/boekrecensie-liberalism-the-life-of-an-idea\/#breadcrumb"},"inLanguage":"nl-NL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/boekrecensie-liberalism-the-life-of-an-idea\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/boekrecensie-liberalism-the-life-of-an-idea\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Archives","item":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Boekrecensie &#8211; Liberalism, the life of an idea"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/#website","url":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/","name":"Mr. Hans van Mierlo stichting","description":"Just another WordPress site","publisher":{"@id":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"nl-NL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/#organization","name":"Mr. Hans van Mierlo Stichting","url":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"nl-NL","@id":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2021\/05\/Mr-Hans-van-Mierlo-stichting-logo.png","contentUrl":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2021\/05\/Mr-Hans-van-Mierlo-stichting-logo.png","width":1920,"height":1080,"caption":"Mr. Hans van Mierlo Stichting"},"image":{"@id":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/vanmierlostichting\/","https:\/\/x.com\/vmstichting","https:\/\/www.instagram.com\/mr.hansvanmierlostichting\/"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/wp-json\/wp\/v2\/archive\/29892","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/wp-json\/wp\/v2\/archive"}],"about":[{"href":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/wp-json\/wp\/v2\/types\/archive"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/wp-json\/wp\/v2\/users\/35"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=29892"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}