{"id":29677,"date":"2014-08-29T14:38:55","date_gmt":"2014-08-29T12:38:55","guid":{"rendered":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/baruch-spinoza-1632-1677\/"},"modified":"2014-08-29T14:38:55","modified_gmt":"2014-08-29T12:38:55","slug":"baruch-spinoza-1632-1677","status":"publish","type":"archive","link":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/baruch-spinoza-1632-1677\/","title":{"rendered":"Baruch Spinoza (1632-1677)"},"content":{"rendered":"<strong><a href=\"https:\/\/vanmierlostichting.d66.nl\/content\/uploads\/sites\/296\/2014\/04\/spinoza.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\" size-medium wp-image-2149 alignleft\" src=\"https:\/\/vanmierlostichting.d66.nl\/content\/uploads\/sites\/296\/2014\/04\/spinoza-300x255.jpg\" alt=\"spinoza\" width=\"300\" height=\"255\" \/><\/a>Spinoza is vooral bekend als filosoof van het rationalisme. Hij was echter ook een belangrijk voorvechter van vrijheden in de jonge Republiek der Verenigde Nederlanden. <\/strong>\n\nDit artikel is verschenen in de <a href=\"https:\/\/vanmierlostichting.d66.nl\/vmspublicaties\/edities-idee\/\"><em>idee<\/em><\/a> nr. 4 2014\n\nDoor <strong>Herman Beun<\/strong>\n\nBenedictus de Spinoza (1632-1677) vormt misschien wel de belangrijkste Nederlandse bijdrage aan de mondiale filosofische canon. Het meest bekend is hij om zijn <em>Ethica<\/em>, het boek waarin hij de bijl zet in het traditionele godsbegrip van zijn tijd en op bijna wiskundige wijze een nieuwe moraal (\u2018ware religie\u2019) opstelt.\n\n<strong>Bondgenoot<\/strong>\nWat minder bekend is dat Spinoza ook actief heeft deelgenomen aan de politieke en ideologische gedachtenvorming in de nog jonge Republiek der Verenigde Nederlanden. De tolerantie en vrijheid van meningsuiting in de Republiek waren voor hem, als zoon van uit Portugal gevluchte Joden, niet alleen heel persoonlijk van levensbelang. Hij was die vrijheden, die door de conservatieven van zijn tijd (predikanten, rabbijnen en orangisten) voortdurend bestreden werden, ook meer en meer gaan beschouwen als voorwaarden voor het bestaan van een stabiele en welvarende Staat. In die zin was Spinoza een bondgenoot van raadspensionaris Johan de Witt, hoewel tegelijk diens &#8216;ware vrijheid&#8217;, de ideologische onderbouwing van de republikeinse staatsvorm die De Witt voor stond, hem nog lang niet ver genoeg ging.\n\nOok in de 17e eeuw stonden voorvechters van vrijheid echter aan grote risico\u2019s bloot: zelfs de machtige De Witt kon uiteindelijk niet voorkomen dat hij op brute wijze werd vermoord door zijn tegenstanders. Spinoza was dan ook heel voorzichtig met de verspreiding van zijn publicaties, en wachtte met veel ervan tot na zijn eigen dood.\n\n<strong>Afgrijzen<\/strong>\n<em>Hunne conscientien, waervan zy niemant ghehouden waren rekeninge te gheven. <\/em>Hooggeplaatste buitenlanders die in de 17<sup>de<\/sup> eeuw de Republiek der Verenigde Provinci\u00ebn bezochten, noteerden vaak met afgrijzen hoe specifieke groepen als vrouwen, bedienden of Joden hun plaats lager op de maatschappelijke ladder niet leken te kennen. Een van de dingen die de Republiek dan ook uniek maakte was de \u2013 voor die tijd \u2013 vergaande vrijheid en gelijkheid die er heerste.\n\nAl in het Plakkaat van Verlatinghe, de onafhankelijkheidsverklaring uit 1581, heette het dat een vorst die, \u201c<em>in stede van zijne ondersaten te beschermen, deselve soeckt te verdrucken, t&#8217;overlasten, heure oude vryheyt, privilegien ende oude herkomen te benemen, ende heur te gebieden ende gebruycken als slaven<\/em>\u201d niet langer als vorst beschouwd moest worden maar als een tiran, die zijn recht om te blijven regeren daarmee verspeelde. Daarbij ging het niet alleen om het recht op een billijke belastingheffing (denk aan Alva\u2019s Tiende Penning waarmee het conflict met Spanje begonnen was). Uniek, en nieuw, was de voorname plek die werd ingeruimd voor de vrijheid van geweten.\n\nHet Plakkaat gaf ruim baan aan de klacht dat de Spaanse koning het volk \u201c<em>niet alleenlick en sochte te tyranniseren over hunne personen ende goet, maer ooc over heure conscientien, waervan zy verstonden niemant, dan aen Godt alleene, ghehouden te wesen rekeninge te gheven oft te verantwoorden<\/em>.\u201d\n\n<strong>Inquisitie<\/strong>\nAanhangers van godsdiensten die elders in Europa ongewenst waren, werden in de Republiek dan ook relatief met rust gelaten. Doopsgezinden uit de Zuidelijke Nederlanden, Hugenoten uit Frankrijk en Joden uit Portugal en Spanje vonden er een veilig heenkomen en droegen met hun kennis en innovatiekracht in belangrijke mate bij aan de Gouden Eeuw van de Republiek.\n\nOnder hen niet in de laatste plaats de ouders van Benedict de Spinoza: Spaanssprekende Joden uit Portugal die zich in Amsterdam vestigden. Deze Sefardim stonden in Portugal, net als eerder in Spanje, voor de keus om zich ofwel te bekeren tot het katholicisme, ofwel het land te verlaten. Diegenen die zich bekeerden werden in de praktijk vaak alsnog het slachtoffer van de Inquisitie of van pogroms, en het is dan ook niet vreemd dat honderdduizenden het Iberisch schiereiland ontvluchtten. In Amsterdam konden de Sefardim zich vrij vestigen, maar in de praktijk woonden zij vaak bij elkaar in Joodse buurten. In het rijk gevarieerde Amsterdam bleven zij een aparte groep, vooral toen zij, net als sommige moderne immigrantengroepen, de eigen afkomst en godsdienst begonnen te cultiveren.\n\nDeze familiegeschiedenis op zich voldeed misschien al om een man als Spinoza het belang te doen inzien van de vrijheid van gedachte en van meningsuiting, maar anders hielpen zijn eigen omstandigheden en de actualiteit daarbij wel een handje. Zo was er wat hem zelf betreft de bekende banvloek die in 1656, hij was toen 23, over hem werd uitgesproken door de rabbijnen van de Sefardische gemeenschap in Amsterdam, en waarmee hij niet alleen uit de synagoge maar ook uit zijn familie werd verstoten.\n\n<strong>Weigering<\/strong>\nHoewel het logisch lijkt om deze ban in verband te brengen met de radicale \u201cathe\u00efstische\u201d idee\u00ebn over God die hij later, vooral in de <em>Ethica<\/em>, zou formuleren, zijn er ook historici die denken dat er een financieel conflict aan ten grondslag lag. Spinoza zou namelijk, in overeenstemming met het Hollandse maar niet met het Joodse recht geweigerd hebben bepaalde schulden over te nemen uit de handel in gedroogde vruchten die hij ge\u00ebrfd had van zijn vader. Hoe het ook zij, het was vooral deze ban die Spinoza in de armen dreef van zijn progressieve intellectuele vrienden, en waarna hij zijn leven ging wijden aan de filosofie.\n\nHoewel hij in zijn jeugd grondig was onderwezen in de traditionele dogma\u2019s van het Sefardisme, groeide Spinoza ook op in een Amsterdam dat bruiste door de aanwezigheid van al die andersdenkenden en immigranten, en waar het gistte van de nieuwe idee\u00ebn van de vroege Verlichting. De nog rondwarende geest van Ren\u00e9 Descartes (die vanaf 1628 twintig jaar in de Republiek gewoond had) had in veel van zijn tijdgenoten, en ook in Spinoza, een belangstelling doen ontstaan voor de natuurwetenschappelijke methode.\n\nHij koos dan ook niet voor de rabbijnenopleiding, maar voor de Latijnse school van de ex-Jezu\u00efet Franciscus van den Enden, die hem inwijdde in de Latijnse taal en de antieke cultuur, en in de moderne, cartesiaanse natuurkunde. Deze Van den Enden, oorspronkelijk afkomstig uit Antwerpen, was een belangrijke figuur in progressieve kringen. Hij stond bekend als een athe\u00efst, en was de auteur van verschillende politieke pamfletten waarin hij een republikeinse, democratische staatsvorm bepleitte. Andere bekende leden van de groep die rond Spinoza en Van den Enden ontstond waren Pieter de la Court, een Leidse lakenhandelaar en vooral bekend om zijn radicale republikeinse en anti-orangistische standpunten, Jan Hendrik Glazemaker, eveneens een bekend \u2018athe\u00efst\u2019 en vertaler van Descartes\u2019 werken in het Nederlands, en Abraham van Berkel, die Thomas Hobbes\u2019 werk Leviathan in het Nederlands vertaalde.\n\n<strong>Uurwerk<\/strong>\nSpinoza\u2019s politieke standpunten hielden nauw verband met zijn theologische en moraalfilosofie, zoals die vooral tot uitdrukking komt in de <em>Ethica<\/em>. De centrale gedachte in dit werk is dat God en de natuur (de schepping of in modernere termen: de werkelijkheid) \u00e9\u00e9n en dezelfde zijn: Deus sive natura (God, ofwel: de natuur).\n\nHij onderschreef daarmee het nieuwe, cartesiaanse idee dat de processen in de natuur zich houden aan natuurwetten, waardoor de natuur zich als het ware gedraagt als een gigantisch uurwerk waarin oorzaken mechanisch resulteren in voorspelbare en logische gevolgen. Spinoza ging echter nog een flinke stap verder door te stellen dat er in deze mechanische werkelijkheid ook geen sprake kon zijn van externe besturing of een hoger doel. Het gigantische uurwerk van Descartes was dus ook nog eens niet ontworpen door een Grote Horlogemaker die er een bepaald doel mee voor ogen had gehad: de natuur, ofwel God, was er gewoon.\n\n<strong>Ware religie<\/strong>\nHoewel dat betekende dat er ook geen sprake kon zijn van een goddelijk gedefinieerd goed en kwaad, ontaardde dit bij Spinoza niet in moreel nihilisme. Integendeel, het grootste deel van de Ethica is juist gewijd aan het ontwikkelen van een nieuwe moraal die niet gebaseerd is op goddelijke openbaring maar die de oude, religieuze normen op een nieuwe manier probeert in te vullen: de \u2018ware religie\u2019. De mens is hierin onderdeel van de natuur, en heeft daarmee een primaire drijfveer tot zelfbehoud.\n\nVolgens de vroeg-liberale filosoof Hobbes, die Spinoza\u2019s mechanistische wereldbeeld deelde, zou daaruit onvermijdelijk een \u201coorlog van allen tegen allen\u201d ontstaan als er geen sterke Staat was om dit te voorkomen, maar Spinoza\u2019s mensbeeld was een stuk optimistischer: minder VVD en meer D66 dan Hobbes, zou je kunnen zeggen. De moraal van Spinoza was open en tolerant ten aanzien van allerlei natuurlijke neigingen die wij als mensen plegen te hebben, maar tegelijk bleef hij een ferm pleitbezorger van de renaissancistische rede die dat allemaal in toom moest houden. Redelijkheid, zelfbeheersing en beleefdheid zouden de mens namelijk helpen bij het nastreven van zijn persoonlijk geluk, en hem tot het inzicht brengen dat zijn lijfsbehoud juist gebaat was bij samenwerking met anderen en grootmoedigheid (generositas).\n\nAnders dan bij Hobbes heeft de Staat bij Spinoza dan ook geen rechtvaardiging in zichzelf, maar is hij slechts het product van de uit redelijk zelfbehoud voortkomende samenwerking tussen individuen. Radicaal is zijn conclusie dat recht voortvloeit uit macht.\n\n<strong>Revolutie<\/strong>\nHierin toont hij zich schatplichtig aan Macchiavelli, die immers ook betoogde dat wie de macht had, en er in slaagde deze te behouden, ook het recht aan zijn zijde had. Veel sterker dan Macchiavelli, en volledig in lijn met het Plakkaat van Verlatinghe, benadrukt Spinoza echter dat het recht dat de houders van politieke macht bezitten, niets anders is dan de collectieve macht van de menigte, en dat die hem dus ook op elk moment weer terug kan en mag nemen. Als het volk revolteert heeft het daar per definitie het recht toe. En een revolutie die slaagt, is daarom gelegitimeerd.\n\nDe ideale Staat van Spinoza, die hij beschrijft in het Theologisch-Politiek Tractaat (TPT, uit 1670), is er een die zorgt voor vrede, veiligheid en eensgezindheid tussen de burgers. Een hoog criminaliteits- of geweldsniveau in een land is volgens hem niet het gevolg van aangeboren slechtheid onder de inwoners, maar een aanwijzing dat er sprake is van een falende Staat.\n\nHet omgekeerde is ook waar: als burgers zich deugdzaam gedragen, wijst dat erop dat de Staat goed functioneert. Daarbij was Spinoza niet voor geweld en onderdrukking om de burgers in toom te houden, en ook niet voor een Staat waarin burgers zich als passief vee laten leiden: zijn ideaal was een actief, betrokken burgerschap. De Republiek der Verenigde Provinci\u00ebn was in Spinoza\u2019s tijd nog een jonge Staat, met instellingen en wetten die nieuw en uniek waren in de wereld, en nog voortdurend voorwerp waren van soms heftig debat. De mooie woorden in het Plakkaat ten spijt gold dat ook voor de vrijheid van geweten.\n\n<strong>Misbruik<\/strong>\nVoor veel predikanten van calvinistischen huize was het moeilijk te verkroppen dat hun kerk, ondanks de losmaking van Spanje, niet in alle opzichten de moraal in de Republiek kon voorschrijven. Ook de cartesianen, met hun \u2018beledigingen\u2019 aan de Bijbel, moesten het regelmatig ontgelden, en in 1656 werd door orthodoxe calvinisten zelfs een offici\u00eble klacht ingediend bij de universiteit van Leiden en bij de Staten van Holland. Raadspensionaris Johan de Witt wist er bij de Staten een gematigde resolutie uit te slepen, waarin weliswaar enkele cartesiaanse stellingen verboden werden, maar de theologen ook werd voorgehouden de \u2018filosofische vrijheid\u2019 niet te misbruiken en theologie niet te vermengen met filosofie.\n\nToch bleven de machtsverhoudingen zodanig dat het Spinoza verstandiger leek zijn denkbeelden niet breed te verspreiden. Het TPT bleef het enige werk dat hij tijdens zijn leven publiceerde, en dan nog anoniem. De rest moest wachten tot na zijn dood. Dat lijkt ook verstandig in het licht van de politieke strijd die in de Republiek gevoerd werd tussen enerzijds de gegoede burgerij \u2013 de regenten en de Staten-Generaal met als belangrijkste vertegenwoordiger raadspensionaris Johan de Witt, en anderzijds de orangisten die de macht wilden concentreren bij de (via erfopvolging aan te wijzen) Stadhouder. De Witt was daar fel op tegen: hij betoogde tegenover de Staten-Generaal dat erfelijke macht altijd corrumpeert, en dus in strijd is met de &#8216;Ware Vrijheid&#8217; van de Republiek.\n\n<strong>Pijnlijk<\/strong>\nWat het voor Spinoza enigszins pijnlijk maakte, is dat onder de eerste groep meer verlichte geesten zaten die zijn idealen grotendeels deelden, terwijl de tweede groep weliswaar conservatiever was en dan ook de steun had van de orthodoxe predikanten, maar wel aanzienlijk meer succes had met het mobiliseren van de bevolking. Maakte dit de brute moord op de gebroeders De Witt in 1672, en de orangistische machtsgreep en zuiveringen die erop volgden, dan niet tot een geslaagde revolutie die, om die reden, gelegitimeerd was?\n\nHoogstwaarschijnlijk niet, al was het maar omdat het door de populisten opgehitste volk weinig in zich had van het actieve burgerschapsideaal dat hij voorstond. Leibniz verhaalt dat Spinoza, die op het moment van de moord ook in Den Haag woonde, voor een keer zijn zelfbeheersing verloor en er met moeite door zijn huisbaas van weerhouden kon worden om op de plek waar het gebeurd was een plakkaat op te hangen gericht aan de \u201cultimi barbarorum\u201d die dit op hun geweten hadden. Waarschijnlijk was hem dan eenzelfde lot beschoren geweest. Spinoza overleed vijf jaar later, in 1677, aan tuberculose in Den Haag. Hij was toen 44 jaar.\n\n&nbsp;\n\n<strong>Herman Beun<\/strong>\u00a0houdt zich als ambtenaar in de Tweede Kamer bezig met Europese Zaken. Hij geeft voor de Van Mierlo Stichting inleidingen over het sociaal-liberale gedachtegoed.\n\nArtikel uit i<em>dee <\/em>(2014), jaargang 35, nr. 4: 58-62.\n\n&nbsp;\n\n<em>Heeft dit artikel uw interesse gewekt? Klik <a href=\"http:\/\/vanmierlostichting.d66.nl\/edities-idee\/\">hier <\/a>voor meer info en abonnementen.<\/em>","protected":false},"author":35,"featured_media":0,"menu_order":0,"template":"","class_list":["post-29677","archive","type-archive","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.3 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Baruch Spinoza (1632-1677) &#8211; Mr. Hans van Mierlo stichting<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/baruch-spinoza-1632-1677\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"nl_NL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Baruch Spinoza (1632-1677) &#8211; Mr. Hans van Mierlo stichting\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Spinoza is vooral bekend als filosoof van het rationalisme. Hij was echter ook een belangrijk voorvechter van vrijheden in de jonge Republiek der Verenigde Nederlanden. Dit artikel is verschenen in de idee nr. 4 2014 Door Herman Beun Benedictus de Spinoza (1632-1677) vormt misschien wel de belangrijkste Nederlandse bijdrage aan de mondiale filosofische canon. Het [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/baruch-spinoza-1632-1677\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Mr. Hans van Mierlo stichting\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/vanmierlostichting\/\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/vanmierlostichting.d66.nl\/content\/uploads\/sites\/296\/2014\/04\/spinoza-300x255.jpg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@vmstichting\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Geschatte leestijd\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"11 minuten\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/archive\\\/baruch-spinoza-1632-1677\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/archive\\\/baruch-spinoza-1632-1677\\\/\",\"name\":\"Baruch Spinoza (1632-1677) &#8211; Mr. Hans van Mierlo stichting\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/archive\\\/baruch-spinoza-1632-1677\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/archive\\\/baruch-spinoza-1632-1677\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/vanmierlostichting.d66.nl\\\/content\\\/uploads\\\/sites\\\/296\\\/2014\\\/04\\\/spinoza-300x255.jpg\",\"datePublished\":\"2014-08-29T12:38:55+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/archive\\\/baruch-spinoza-1632-1677\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"nl-NL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/archive\\\/baruch-spinoza-1632-1677\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"nl-NL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/archive\\\/baruch-spinoza-1632-1677\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/vanmierlostichting.d66.nl\\\/content\\\/uploads\\\/sites\\\/296\\\/2014\\\/04\\\/spinoza-300x255.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/vanmierlostichting.d66.nl\\\/content\\\/uploads\\\/sites\\\/296\\\/2014\\\/04\\\/spinoza-300x255.jpg\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/archive\\\/baruch-spinoza-1632-1677\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Archives\",\"item\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/archive\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Baruch Spinoza (1632-1677)\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/\",\"name\":\"Mr. Hans van Mierlo stichting\",\"description\":\"Just another WordPress site\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"nl-NL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/#organization\",\"name\":\"Mr. Hans van Mierlo Stichting\",\"url\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"nl-NL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/4\\\/2021\\\/05\\\/Mr-Hans-van-Mierlo-stichting-logo.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/4\\\/2021\\\/05\\\/Mr-Hans-van-Mierlo-stichting-logo.png\",\"width\":1920,\"height\":1080,\"caption\":\"Mr. Hans van Mierlo Stichting\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/d66.nl\\\/vanmierlostichting\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/vanmierlostichting\\\/\",\"https:\\\/\\\/x.com\\\/vmstichting\",\"https:\\\/\\\/www.instagram.com\\\/mr.hansvanmierlostichting\\\/\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Baruch Spinoza (1632-1677) &#8211; Mr. Hans van Mierlo stichting","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/baruch-spinoza-1632-1677\/","og_locale":"nl_NL","og_type":"article","og_title":"Baruch Spinoza (1632-1677) &#8211; Mr. Hans van Mierlo stichting","og_description":"Spinoza is vooral bekend als filosoof van het rationalisme. Hij was echter ook een belangrijk voorvechter van vrijheden in de jonge Republiek der Verenigde Nederlanden. Dit artikel is verschenen in de idee nr. 4 2014 Door Herman Beun Benedictus de Spinoza (1632-1677) vormt misschien wel de belangrijkste Nederlandse bijdrage aan de mondiale filosofische canon. Het [&hellip;]","og_url":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/baruch-spinoza-1632-1677\/","og_site_name":"Mr. Hans van Mierlo stichting","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/vanmierlostichting\/","og_image":[{"url":"https:\/\/vanmierlostichting.d66.nl\/content\/uploads\/sites\/296\/2014\/04\/spinoza-300x255.jpg","type":"","width":"","height":""}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_site":"@vmstichting","twitter_misc":{"Geschatte leestijd":"11 minuten"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/baruch-spinoza-1632-1677\/","url":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/baruch-spinoza-1632-1677\/","name":"Baruch Spinoza (1632-1677) &#8211; Mr. Hans van Mierlo stichting","isPartOf":{"@id":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/baruch-spinoza-1632-1677\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/baruch-spinoza-1632-1677\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/vanmierlostichting.d66.nl\/content\/uploads\/sites\/296\/2014\/04\/spinoza-300x255.jpg","datePublished":"2014-08-29T12:38:55+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/baruch-spinoza-1632-1677\/#breadcrumb"},"inLanguage":"nl-NL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/baruch-spinoza-1632-1677\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"nl-NL","@id":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/baruch-spinoza-1632-1677\/#primaryimage","url":"https:\/\/vanmierlostichting.d66.nl\/content\/uploads\/sites\/296\/2014\/04\/spinoza-300x255.jpg","contentUrl":"https:\/\/vanmierlostichting.d66.nl\/content\/uploads\/sites\/296\/2014\/04\/spinoza-300x255.jpg"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/baruch-spinoza-1632-1677\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Archives","item":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/archive\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Baruch Spinoza (1632-1677)"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/#website","url":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/","name":"Mr. Hans van Mierlo stichting","description":"Just another WordPress site","publisher":{"@id":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"nl-NL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/#organization","name":"Mr. Hans van Mierlo Stichting","url":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"nl-NL","@id":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2021\/05\/Mr-Hans-van-Mierlo-stichting-logo.png","contentUrl":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2021\/05\/Mr-Hans-van-Mierlo-stichting-logo.png","width":1920,"height":1080,"caption":"Mr. Hans van Mierlo Stichting"},"image":{"@id":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/vanmierlostichting\/","https:\/\/x.com\/vmstichting","https:\/\/www.instagram.com\/mr.hansvanmierlostichting\/"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/wp-json\/wp\/v2\/archive\/29677","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/wp-json\/wp\/v2\/archive"}],"about":[{"href":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/wp-json\/wp\/v2\/types\/archive"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/wp-json\/wp\/v2\/users\/35"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/d66.nl\/vanmierlostichting\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=29677"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}