Blijf op de hoogte

Kies zelf van welke thema's jij op de hoogte blijft en schrijf je in voor een van onze nieuwsbrieven. Je ontvangt dan altijd de laatste updates op basis van jouw interesses. Wil je ook via Whatsapp op de hoogte blijven? Meld je dan direct aan.

Door je e-mailadres in te vullen en op "aanmelden" te klikken geef je ons toestemming om je e-mailadres op te slaan. Dit gebruiken wij om je regelmatig updates te sturen. Hier kun je meer lezen over hoe we omgaan met jouw persoonsgegevens. Hier kun je alle voorkeuren wijzigen.

Steun ons en help Nederland vooruit

Publicaties

Spreektekst Verantwoordingsdebat 2015

Voorzitter,

Het is vandaag in meerdere opzichten een bijzonder Verantwoordingsdebat. Niet in het minst, omdat president Stuiveling van de Algemene Rekenkamer na 31 jaar voor het laatst haar oordeel over de stukken heeft geveld.

Een nauwkeurig en precies oordeel van de Rekenkamer, is van groot belang voor een betrouwbare overheid, die zinnig en zuinig omgaat met belastinggeld.

Namens D66 wil ik mevrouw Stuiveling bedanken voor haar goede werk. En zoals u ook in mijn verdere bijdrage zult merken, haar werk is zeker ook bij ons, niet onopgemerkt gebleven.

Voorzitter, Het is ook om een andere reden een bijzonder Verantwoordingsdebat. Voor het eerst sinds 2006, legt een missionair kabinet verantwoording af over een tweede regeringsjaar.

Dat zegt alles over de politieke stabiliteit in Nederland. En het is dus een hele prestatie. Zeker voor een ‘bijzonder stabiel meerderheidskabinet’, zoals de premier het bij de start noemde.

Met twee jaar achter de rug, en nog twee jaar te gaan, is het kabinet halverwege. Een goed moment om terug te kijken, maar ook om vooruit te kijken.

Halverwege de kabinetsperiode is de helft van het Regeerakkoord uitgevoerd, maar is de andere helft in de prullenbak beland.

Om met het goede nieuws te beginnen…De hypotheekrenteaftrek is beperkt, en scheefwonen aangepakt. Het ontslagrecht is gemoderniseerd, en de WW-duur verkort.

De AOW-leeftijd wordt verhoogd, terwijl langer doorwerken steeds gemakkelijker wordt.

Via het Woonakkoord, het Herfstakkoord en andere afspraken, heeft D66 de kabinetsplannen kunnen verbeteren en steunen.

Gezorgd voor minder lasten, voor meer banen en voor beter onderwijs.

Het beleid begint zijn vruchten af te werpen. Er zijn steeds meer lichtpuntjes. De woningprijzen stijgen, het consumentenvertrouwen verbetert en het begrotingstekort daalt. Tegelijkertijd blijft de werkloosheid hoog.

En is onze welvaart nog niet op het niveau van voor de crisis. Er is nog geen reden om te juichen, maar gelukkig gaat het steeds beter.

Maar, voorzitter, terwijl veel is bereikt, zijn ook hele delen van het Regeerakkoord geschrapt.

Soms is dat maar goed ook. De bezuiniging op rechtsbijstand is gelukkig geblokkeerd door de Eerste Kamer. Ook de verhoging van de griffierechten stuit daar op bezwaren.

Maar hoe gaat het kabinet nu om met Veiligheid en Justitie? Want, ik citeer de Rekenkamer, “Politie, openbaar ministerie en rechterlijke macht vertonen signalen van overbelasting door stapeling van prioriteiten.”

Wanneer komt ook het kabinet tot de conclusie dat het niet alleen gaat om hard, harder, hardst? Maar dat bijvoorbeeld regulering van wietteelt politie en justitie juist ontlast en de veiligheid vergroot? Graag een reactie.

Voorzitter,

Ik ben ook blij dat de bezuiniging op de AIVD is teruggedraaid. Al heeft het gejojo met het budget diepe sporen  nagelaten.

171 bijzonder gekwalificeerde mensen eruit. In ruil voor 183 onervaren nieuwelingen. Kennisverlies, waarvan de gevolgen nog jarenlang voelbaar zijn, volgens de Rekenkamer.

De baas van de AIVD gaf de Rekenkamer gelijk, zondag in Buitenhof. Maar volgens minister Plasterk is de veiligheid niet in het geding geweest.

Voorzitter,

Een derde van het AIVD-budget werd wegbezuinigd. Dat zou geen invloed hebben gehad op de veiligheid? Het is allemaal geheim en oncontroleerbaar, maar het is nogal een uitspraak.

Hoe kijkt de minister-president terug op deze ondoordachte bezuiniging? Zeker met het rapport van de Rekenkamer in het achterhoofd? Graag een reactie.

Voorzitter,

Er zijn ook delen van het Regeerakkoord die D66 liever wél uitgevoerd had gezien. Neem het openbaar bestuur. Het onvermogen van de Minister van Binnenlandse Zaken om de bestuurlijke kaart
van Nederland op te schonen, vergroot de wirwar aan samenwerkingsverbanden.

Zo komt regionale bureaucratie in de plaats van lokale democratie. Dat kan nooit de bedoeling zijn.

Ik begrijp sinds afgelopen vrijdag wel waarom minister Plasterk geen tijd had voor de bestuurlijke hervormingen. Hij was de afgelopen jaren druk met het boerkaverbod.

Een verbod dat, in de woorden van de minister zelf, “nauwelijks zal leiden tot boetes”. Tja…je hebt prioriteiten, en superprioriteiten.

Maar nu dit prangende probleem is opgelost, hoe gaat de minister-president de minister van Binnenlandse Zaken helpen, om toch nog iets de doen aan de bestuurlijke drukte? Graag een reactie.

Voorzitter,

Vandaag begint voor het kabinet een nieuwe fase.

Niet alleen omdat het kabinet over de helft is en het Regeerakkoord naar het archief kan.

Maar ook omdat vandaag 570 Provinciale Statenleden hun stem uitbrengen voor de Eerste Kamer.

Je hoeft geen glazen bol te hebben om te zien wat dat betekent voor de ‘bijzonder stabiele meerderheid’.

Het politieke landschap in de Staten-Generaal verandert. De getalsmatige verhoudingen tussen partijen veranderen. En daarmee zal ook de werkwijze van het kabinet moeten veranderen.

De houding van D66 verandert niet. Wij blijven kritisch waar het moet, constructief waar het kan.

De premier moet nu de regie nemen. Op zoek naar nieuwe meerderheden. Bijvoorbeeld voor de hervorming van het belastingstelsel.

Die is hoognodig om de belasting op arbeid te verlagen, het belastingstelsel te vergroenen en het toeslagencircus te vereenvoudigen.

De Algemene Rekenkamer wijst terecht op de uitvoerbaarheid van beleid. De Belastingdienst loopt tegen de grenzen van zijn kunnen. Dat is geen excuus voor het kabinet om langer te wachten,
maar juist een aansporing om eerder te beginnen.

Politici die niet durven te hervormen, uit angst voor gevestigde belangen, voor de kiezer, of voor elkaar, hebben er al te vaak voor gezorgd dat besluiten pas worden genomen, als het eigenlijk al te laat is.

En dan moet de uitvoering door een haakse, Haagse bocht om niet nog meer tijd te verliezen.

Neem de hypotheekrenteaftrek, Of de verhoging van de AOW-leeftijd. Het kabinet had dit ook in 2006 kunnen besluiten, En dan in 2009 kunnen beginnen met de uitvoering.

Nu wordt al vier jaar gestudeerd op de hervorming van het belastingstelsel. Na de motie-Dijkgraaf uit 2011, publiceerde de commissie-Van Dijkhuizen haar advies op 18 juni 2013.

Voorzitter,

De coalitie is nu al twee jaar lang in overleg. Misschien worden VVD en PvdA het samen eens, maar hoe gaat het kabinet zorgen dat er ook een meerderheid komt voor een uitvoerbare hervorming
in de gehele Staten-Generaal? Volgens vice-premier Asscher komt het kabinet voor de zomer met voorstellen.

Maar minister Dijsselbloem legt de deadline op Prinsjesdag. Wat is het nou? Wanneer kunnen we voorstellen verwachten? Graag een helder antwoord van de minister-president.

Voorzitter,

D66 neemt de zorgen van de Rekenkamer over de uitvoering buitengewoon serieus.

De gevolgen van overhaaste uitvoering, worden bijvoorbeeld elke dag gevoeld door mensen met een persoonsgebonden budget.

De Kamer heeft vaak gevraagd of invoering per 1 januari haalbaar was. Keer op keer heeft staatssecretaris Van Rijn beloofd dat dit kon.

Maar als de Kamer een tijdpad wil, dat niet uitvoerbaar is, is het dan niet de verantwoordelijkheid van het kabinet om dat te melden?

Zouden niet meer ministers een voorbeeld moeten nemen aan staatssecretaris Wiebes?

Eén van zijn eerste daden, was het vervangen van de onuitvoerbare Huishoudentoeslag, door een werkbaar alternatief. Het kan dus wel!

Niet populair wellicht. Zeker niet in deze kamer. Maar wel realistisch.

Ook gaat Wiebes bij al zijn voorstellen, de uitvoeringstoets aan de Kamer sturen.

Ik vraag de premier: gaan alle ministers dat voortaan altijd doen? En zou het kabinet ook zelf niet meer rekening moeten houden met de gevolgen van beleid? Het kabinet heeft een ‘integraal afwegingskader’ voor nieuw beleid. Een soort ‘impact assessment’, in goed Nederlands.

Dat gaat over een duidelijke probleemanalyse. Over het afwegen van alternatieven. Over de gevolgen voor mensen voor bedrijven, én voor de uitvoering. Maar past het kabinet dit kader wel toe? Wie let daarop in de Trêveszaal?

Over fraudebestrijding is vorig jaar een richtlijn toegevoegd aan het afwegingskader. Maar wordt die ook gebruikt? De Rekenkamer heeft er een hard hoofd in, dus vraag ik het maar aan het kabinet. Wie toetst nieuw beleid op fraudegevoeligheid?

Voorzitter,

bij de uitvoering van wetten, hecht D66 aan een duidelijke verantwoordelijkheidsverdeling. Wie is aanspreekbaar?

Het kabinet trekt geregeld en mistgordijn op. Het is een bekende strategie: verdeel de verantwoordelijkheden, dan is niemand echt verantwoordelijk.

Een bekende strategie. Maar ook een kwalijke.

Dat zien we bijvoorbeeld bij de PGB-chaos, waar de staatssecretarissen van VWS en SZW naar elkaar wijzen.

Maar de vaagheid rond verantwoordelijkheden zien we ook bij de decentralisaties. Wie kan de Kamer aanspreken, op de voortgang van de decentralisaties? Is dat de minister van Sociale Zaken? Of zijn collega van Volksgezondheid? Zij hebben immers alle wetten verdedigd.

Of moeten we naar de minister van Binnenlandse Zaken? Die ziet het coördineren van de decentralisaties als zijn belangrijkste opdracht, maar is onzichtbaar in het hele proces.

Als we nu, zoals de Rekenkamer aanbeveelt, meer open data over de decentralisaties willen. Bij wie moeten we dan zijn?

Voorzitter,

ook in de buitenlandhoek lopen ministers elkaar voor de voeten. ‘Ik wil de missie tegen IS in Irak verlengen’, meldde vorige week ineens de minister van Defensie. ‘En ik wil ook naar Syrië.’

Ik vraag de premier: het aangaan, verlengen, uitbreiden of stoppen van missies, dat is toch primair de verantwoordelijkheid van de minister van Buitenlandse Zaken?

De minister van Defensie gaat vervolgens over de uitvoering. Graag een reactie.

Of zagen we hier de minister van Defensie, die in de woorden van de Rekenkamer ‘te veel tegelijk wil’?

De afgelopen jaren is het mes in Defensie gezet. In 2010 bezuinigden VVD en CDA één miljard. In 2012 haalden VVD en PvdA er nog eens 350 miljoen van af. Volgens de kranten krijgt Defensie er volgend jaar geld bij.

Maar voorzitter, de afgelopen twee jaar heeft Defensie voor 1,3 miljard euro aan investeringen uitgesteld. Er was wel geld, maar de kennis en organisatie ontbrak om het zinvol te besteden. Moet dat niet eerst op orde komen?

Ook merkt de Rekenkamer op dat er zoveel problemen zijn bij Defensie dat niet alles tegelijk kan worden opgelost. Van giftige verf, tot falende ICT. Van personeel zonder cao, tot fregatten die met touwtjes aan elkaar worden gehouden. ‘Een gedoseerde aanpak Met scherpe prioriteitstelling’ luidt het advies. Hoe gaat dit kabinet orde op zaken stellen bij de krijgsmacht?

Voorzitter,

Extra geld voor defensie, gaat toch niet ten koste van het onderwijs?

De 500 miljoen euro aan extra onderwijsgeld uit het Herfstakkoord, blijkt hard nodig. Het aantal scholen dat verlies lijdt, is in twee jaar gedaald van 57 naar 13 procent.

Maar, voorzitter, Scholen moesten het extra geld vooral gebruiken om gaten te dichten.

Kosten voor onderhoud, lesmateriaal en personeel stijgen elk jaar. Scholen zijn daar jarenlang niet voor gecompenseerd.

Met het Herfstakkoord is die trend gekeerd. Maar hoe wil het kabinet zorgen dat er niet alleen gaten gedicht worden, maar dat er ook ruimte komt voor kwaliteitsverbetering, kleinere klassen, en nog betere leraren?

Voorzitter,

Defensie, de AIVD, de politie, de Belastingdienst, de SVB: veel overheidsorganisaties staan onder grote druk.

Toch is van de 4,1 miljard, die de kabinetten-Rutte op de overheid wil bezuinigen, nog maar een half miljard gerealiseerd.

Tegelijk zijn de uitgaven aan externe consultants in twee jaar tijd met 225 miljoen gestegen. Een stijging van 26%!

Kan de minister-president, die zo hecht aan een kleine overheid, deze spanning verklaren?

Voorzitter,

waar misschien iets meer mensen nodig waren geweest, was bij het ministerie van Sociale Zaken. Daar duurde het te lang voordat banenplannen werden beoordeeld. Bij crisisplannen zou je meer urgentie verwachten.

Maar dat is niet het enige. De Rekenkamer heeft één sectorplan onderzocht. Eén van de grootste: Bouw en infra.

Van de 178 miljoen die beschikbaar is, wordt 56 miljoen niet gebruikt, vanwege ‘het uitblijven van het verwachte aantrekken van de bouw.’

Voorzitter,

ik heb dit drie keer moeten lezen. Ik geloof het niet.

Tientallen miljoenen, die minister Asscher wilde vrijmaken om de crisis te bestrijden, blijven op de plank liggen omdat het nog crisis is! Is dat echt waar? Dat is toch het failliet van de banenplannen? Een minister van Werkgelegenheid onwaardig.

En dat is niet het enige. De minister van Sociale Zaken gebruikt ook al drie jaar op rij het budget voor kinderopvang niet. Sinds 2012 is bijna 1 miljard euro niet uitgegeven. Volgens het CPB reageren mensen sterker dan verwacht op de bezuinigingen. Er hadden dus meer mensen aan het werk kunnen zijn. Was het bezuinigingsmes hier niet al te bot?

Voorzitter,

Ik rond af. Het kabinet verantwoordt zich vandaag over begrotingsjaar 2014. Een begroting, waarvoor D66 via het Herfstakkoord mede verantwoordelijkheid heeft genomen. Bij de behandeling van die begroting, vlak voor het Herfstakkoord, schetste mijn fractievoorzitter de houding van D66. Constructief waar het kan, en kritisch waar het moet.

Met die houding hebben wij de laatste twee jaar, in een goede verstandhouding met dit kabinet samengewerkt. En veel bereikt.

Vandaag breekt een nieuwe fase aan. Niet zozeer voor D66, wel voor het kabinet.

Wij blijven kritisch-constructief. Niet alleen op wat het kabinet doet, maar vooral ook op wat het kabinet niet doet.

Onze houding verandert niet, maar de verhoudingen zijn na vandaag, na de stembusgang voor de Eerste Kamer, wél fundamenteel veranderd. Het is nu aan het kabinet om te laten zien hoe hiermee om te gaan. Twee jaar is nog lang. Verpruts die twee jaar niet. Ga niet op je handen zitten. Laat je niet verlammen door interne verdeeldheid. Want dan kun je er beter mee ophouden.

Zoek naar nieuwe meerderheden. Kom met nieuwe plannen. Dan denkt D66 graag mee.

Gepubliceerd op 26-05-2015 - Laatst gewijzigd op 27-05-2015

Nu is het moment.

D66 zal altijd blijven strijden voor een vrije en open samenleving. Waarin het niet uitmaakt waar je vandaan komt, van wie je houdt of waar je in gelooft. Wij vechten voor respect voor elkaar. Voor tolerantie. En dat zullen we altijd blijven doen. Dit is het moment, meer dan ooit, om je uit te spreken. Steun het optimisme.

Word nu lid
Rob Jetten

Hi,
Heb je een vraag? Neem dan contact op met mijn collega's via WhatsApp of ga naar onze contactpagina.
Groet, Rob

Whatsapp ons 06 11 91 25 48