Blijf op de hoogte

Kies zelf van welke thema's jij op de hoogte blijft en schrijf je in voor een van onze nieuwsbrieven. Je ontvangt dan altijd de laatste updates op basis van jouw interesses. Wil je ook via Whatsapp op de hoogte blijven? Meld je dan direct aan.

Door je e-mailadres in te vullen en op "aanmelden" te klikken geef je ons toestemming om je e-mailadres op te slaan. Dit gebruiken wij om je regelmatig updates te sturen. Hier kun je meer lezen over hoe we omgaan met jouw persoonsgegevens. Hier kun je alle voorkeuren wijzigen.

Steun ons en help Nederland vooruit

Publicaties

Inbreng D66 bij Algemene Politieke Beschouwingen 2014 in Eerste Kamer

Lees hieronder de inbreng van Roger van Boxtel bij de Algemene Politieke Beschouwingen 2014 in de Eerste Kamer.

Gesproken woord telt

Voorzitter,

Vandaag houdt de Eerste Kamer in zijn huidige samenstelling de laatste Algemene Politieke Beschouwingen. Over een paar maanden breekt de campagne voor de Provinciale Statenverkiezingen aan (of uit) en daarna zullen alle rekenmeesters zich weer buigen over de exacte samenstelling van de nieuwe Eerste Kamer. Het kiessysteem is er ingewikkeld genoeg voor. En dan nog moet je maar hopen dat alle statenleden stemmen zoals bedoeld was en liefst met het juiste potlood.

In 2011 trad deze Kamer aan en sindsdien is de belangstelling voor de positie en samenstelling van de Eerste Kamer nog nooit zo groot geweest. Wij zijn natuurlijk geneigd om te denken dat dit met de kwaliteit van de huidige leden te maken heeft. Maar het zou ook zomaar kunnen samenhangen met de politieke grondslag van het huidige kabinet, namelijk een meerderheid in de Tweede Kamer die niet weerspiegeld wordt in een gelijksoortige meerderheid hier. Dit heeft de afgelopen jaren tot groot ongemak geleid, met name bij het kabinet en de regeringspartijen.

Nu is de steun voor wetsvoorstellen van een meerderheid in de Eerste Kamer nooit vanzelfsprekend, ook niet als de coalitie een duidelijke meerderheid zou bezitten. Gelukkig maar, want nog steeds voert de kwaliteit van het argument hier de boventoon. En nog steeds is de toetsing van voorstellen aan de maatstaven van rechtsstatelijkheid, uitvoerbaarheid en maatschappelijke zorgvuldigheid een belangrijke, zo niet doorslaggevende factor. Maar de spanning die in ons parlementair systeem zit, de merkwaardige driehoeksverhouding tussen kabinet, Tweede èn Eerste Kamer, is nu wel erg zichtbaar geworden.

Ik hoor vaak mensen zeggen, en terecht, dat het politieke primaat bij de Tweede Kamer moet liggen. Senatoren moeten zich bewust zijn van hun indirect, afgeleide mandaat en niet zelf Tweede Kamertje willen spelen. Maar als Eerste Kamerleden met dat uitgangspunt in gedachte hun partijgenoten aan de overkant volgen in hun stemgedrag, is het ook weer niet goed, althans als dat er toe leidt dat wetsvoorstellen die in de Tweede Kamer een meerderheid kregen, hier sneuvelen.

En dus kregen we de ingewikkelde constructie van constructieve oppositie in de Tweede Kamer die politieke akkoorden sluit met het kabinet met het oog op een gunstig onthaal in déze zaal.

Er is dus alle reden om eens grondig naar dit systeem te kijken, zeg ik in de richting van de heer Hermans. Sterker: mijn partij wil al een kleine 50 jaar dat het politieke bestel wordt verbeterd en gedemocratiseerd. De afschaffing van de Eerste Kamer en een beter volwaardig Eénkamerstelsel is de oplossing die ons het meest aanspreekt, maar andere varianten zijn ook denkbaar. En telkenmale vragen we daar ook aandacht voor, bijvoorbeeld begin vorig jaar, toen we hier debatteerden over de wijze van verkiezing van de Eerste Kamer. Toen was de VVD-fractie helaas niet geïnteresseerd, kan ik mij herinneren. Maar sindsdien heeft fractievoorzitter Zijlstra van de VVD aan overzijde de staf gebroken over die Eerste Kamerleden die politiek bedrijven over de rug van dat ‘arme kabinet’. En nu trekt de VVD bij monde van de heer Hermans het kleed van staatsrechtvernieuwer aan. De wonderen zijn de wereld nog niet uit.

Ik ga aan mijn neiging tot een zeker cynisme op dit punt voorbij en wil de gedachten van de heer Hermans beoordelen op hun inhoud en niet op de lichte zweem van politiek opportunisme die ik even leek te ontwaren. Ik wacht een concreet voorstel van zijn kant af. Wil er echter echt iets veranderen, dan is het de vraag of een op afstand opererende staatscommissie van geleerden de beste weg daar naar toe is. Een directe betrokkenheid van de beide Kamers zou een interessante optie kunnen zijn, daar zouden we over moeten durven nadenken. En mocht het tot een concreet voorstel komen dan vraag ik om ook de digitalisering van de samenleving hierbij te betrekken, niet alleen op de snellere verbeterde service- en dienstverlening van de overheid hierdoor, maar ook op het functioneren van de representatieve democratie in al zijn horizontale lagen.

Voorzitter,

tot zover over het belangwekkende thema van het functioneren van ons parlementair stelsel. Maar er is meer aan de hand in de wereld. Het zijn complexe tijden die vragen om visie, urgentie, creativiteit en vastberadenheid.

Velen van ons hier groeiden op in de jaren zestig en zeventig. Terugkijkend: een mooie periode in onze recente geschiedenis. Vergeef me de staccato en niet complete flashback. De Tweede Wereldoorlog en de wederopbouw lagen achter onze jeugd. Welvaart en groei was het devies, democratisering ‘verving’ de verzuilde samenleving. We hadden nog maar een vijand: het Oostblok. Aan werk geen gebrek. We schaalden zelf op en lieten het handwerk over aan migranten. En was er volop energie, via de olie en het (eigen) gas. En water werd via de Deltawerken beheerst. Europa was een algemeen onderschreven ideaal: nooit meer oorlog op dit continent! En samen werken aan groei. China was ver weg, Afrika een onbekend en onbestemd continent.

Anno 2014 ziet de wereld er totaal anders uit. Minder welvaart, minder of geen groei van de economie, meer onbestemd vijandig gevaar dat door de globalisering, massamigratie, digitalisering en gebrek aan dialoog het klassieke buitenlands beleid heeft vermengd met een binnenlands wijkgericht veiligheidsbeleid. En dat terwijl we in Nederland op dit moment nog de gelukkigste kinderen ter wereld hebben en ook onze ouderen er in de internationale rankings er heel goed van af komen, namelijk op de 6de plaats in de landenranglijst.

Maar ledigheid is des duivels oor kussen en het zijn sterke benen die deze weelde kunnen blijven dragen. Cynici zeggen dat het kabinet door zijn hervormingsagenda heen is en dat er geen nieuwe uitdagingen liggen. D66 denkt daar wezenlijk anders over. Een hervorming van het belastingstelsel is geboden en op meerdere terreinen wordt om pro-activiteit gevraagd. Wij komen hier bij de behandeling van het Belastingplan uitgebreid op terug.

Veel aandacht gaat uit, ook van dit kabinet, naar het beheersen van het heden en in het beantwoorden van de vragen van -letterlijk- morgen. Toch wil ik in deze Algemene Beschouwingen iets verder vooruit kijken, iets waar we in Nederland traditioneel meer moeite mee hebben, getuige de grote noodzakelijke aanpassingen die we doorgaans pas weten door te voeren als het water ons letterlijk en/of figuurlijk aan de lippen staat. Mag ik als recente illustraties noemen de pensioenen (langer werken/67) de woningmarkt (nationale hypotheekschuld, stagnatie in de huur/koopmarkt), de zorg (hervorming van de AWBZ), de arbeidsmarkt (flexibilisering, verkorten WW e.d.).

Hoe staat Nederland ervoor in 2020 en verder in de tijd?

Ik wil de langere termijn vragen in drie domeinen langslopen:

  • duurzame energie;
  • arbeidsmarkt (pensioenen, nieuwe technologieën, onderwijs);
  • internationale rechtsorde.

Duurzame energie

Vorige week werden we gealarmeerd door een rapport van het Planbureau voor de Leefomgeving en het Energieonderzoek Centrum Nederland waaruit blijkt dat we hopeloos achter lopen in de omslag naar duurzame energie en energiebesparing. Waar we momenteel op 4,5% zitten -en waarmee we onderaan de lijst van Europese landen staan- en in 2020 14% van onze energie duurzaam moeten opwekken, lijkt het schier onmogelijk om dat in de resterende periode te halen. De minister van Economische Zaken schreef vorige week aan de Tweede Kamer dat we het wel kunnen halen, maar graag hoort de fractie van D66 hier van de minister-president of hier sprake is van wensdenken danwel van een daadwerkelijk commitment aan deze doelstelling? Wat gaat het kabinet extra doen om de beloofde doelstelling weer binnen bereik te brengen, zo vraag ik de minister-president? Hoe ziet onze lange termijn energievoorziening en -besparing er uit in 2020 respectievelijk 2050? Waar mogen de jongeren van nu straks op rekenen? En welke lijnen zet dit kabinet uit naar de toekomst die energiezekerheid blijvend garanderen? (Wind, zon, water)? Om weg te blijven van schoksgewijze maatregelen is het nodig een voldragen visie hierop te ontwikkelen met een kosteneffectief pad naar de toekomst.

Arbeidsmarkt

Voorzitter, D66’ers zijn door de bank genomen niet bang voor, maar nieuwsgierig naar de toekomst. Het wiel bracht de buurgemeente dichterbij, de telefoon verre verwanten, het internet hele samenlevingen. Innovaties leiden tot creatieve destructie en tot creatieve ‘nieuwbouw’. Ook de robotisering, zeg ik tegen de minister van Sociale Zaken. Wie had in 1970 gehoord van de programmeur, de app-ontwikkelaar?

Maar de vraag is: welke competenties vraagt arbeid in 2020 en verder en is ons onderwijs daar klaar voor? Is onze arbeidsmoraal hier op voorbereid? Hebben de honderdduizenden ZZP-ers van nu in 2050 wel een afdoende pensioen? Gisteren werd bekend dat we gezakt zijn op de ranglijst van landen met het beste pensioenstelsel van de eerste naar de derde plaats. Hoe keren we deze trendbreuk? Of moeten we Arnon Grunberg maar omarmen die vanochtend in de Volkskrant schreef: “Wie in het paradijs leeft, herkent het niet meer als zodanig, dat is één van de eigenaardigheden van het paradijs en de paradijsvogels”?

Hoe wil dit kabinet het besef van een levenlang leren en het voortdurend scholen in brede competenties vormgeven, voorbij de horizon van de volgende verkiezingen? Is het belang van ons onderwijs wel voldoende toegesneden op de nieuwe competenties die van mensen worden gevraagd in deze snel veranderende samenleving? Goed onderwijs, op alle niveaus, is de zuurstof voor toekomstige generaties om een kwalitatief goed leven te krijgen. De arbeidsmarkt verhoudt zich tot het onderwijs zoals het onderwijs zich verhoudt tot de arbeidsmarkt. Graag een bespiegeling van de minister-president op deze vragen?

In dit licht, voorzitter, wil ik vanaf deze plek andermaal een lans breken voor de waarde van cultuur. Niet alleen vanwege de voortdurende noodzaak om tot talentontwikkeling te komen. Ook vanwege de economische betekenis.

Na jaren van forse bezuinigingen op cultuur doet de D66-fractie een dringend beroep op het kabinet om het lange termijn perspectief van cultuur goed in het oog te houden. Kunst en cultuur van nu zijn het erfgoed van morgen. Hoe trots waren we vorig jaar op onder andere de heropening van het Stedelijk Museum, het Rijksmuseum en dit jaar van het Mauritshuis. Op het 125 jarig lustrum van het Concertgebouw. Talloze toeristen vinden hun weg naar deze tempels van het kunstzinnig verleden. Vele arbeidsplaatsen worden hierdoor gecreëerd. Kunst en cultuur van toen als belangrijke economische factor, als broedplaats van werkgelegenheid. De culturele sector is gebaat bij een overheid die zich opstelt als een betrouwbare partner, met consistent beleid dat zich richt op resultaten op de lange termijn, in plaats van effecten op de korte termijn. Mag de kunst- en cultuursector er op rekenen dat dit kabinet afziet van verdere bezuinigingen op de sector in de resterende periode van het kabinetsbeleid, zo vraag ik de minister-president?

Internationale rechtsorde

Voorzitter, wie inspanningen wil leveren voor de handhaving en versterking van de internationale rechtsorde moet wat mijn fractie betreft onverkort vasthouden aan de eigen, nationale rechtsstatelijke waarden. Op dat punt leven bij mijn fractie veel zorgen. Als voorbeeld de uitspraak van het Europees Hof in de zaak Jeunesse, waarbij een illegaal in ons land aanwezige moeder niet mag worden uitgezet, vanwege de in Nederland gewortelde kinderen.

Zo menen wij dat het kabinet de waarborging van grondrechten zo minimalistisch mogelijk weegt. Wij hebben de indruk dat de rechtsstatelijke waarborgen vooral met de mond worden beleden. Zo wordt bijvoorbeeld de vrijheid van de persoonlijke levenssfeer in onze ogen te gemakkelijk opgeofferd aan in repressieve en bevoogdende wetgeving neergelegde belangen. Maar het zijn niet de grondrechten die afbreuk doen aan de democratie, maar omgekeerd doet de democratie afbreuk aan de grondrechten als politieke meerderheden hun partijprogramma tot hoogste goed bestempelen.

Wij hebben niet alleen om die reden grote zorgen over de houdbaarheid van de rechtsstaat. Wij voelen ons ook zeer ongemakkelijk vanwege het sinds Rutte 1 systematisch inzetten op aanscherpingen in de strafvordering (zoals bijvoorbeeld de Wet herziening ten nadele) of het voorlopig gestrande voorstel om te komen tot de invoering van hogere minimumstraffen.

Het kabinet laat de strafrechtelijke agenda vooral bepalen door de publieke opinie, d.w.z. het verongelijkte deel van de samenleving, en daarmee door simpele doelstellingen als strengere straffen, meer delicten en meer repressie. Mijn fractie blijft van mening dat het accentueren van het ongenoegen en de angst in een specifiek deel van de samenleving de klassieke rechtsbeginselen reeds op voorhand relativeert. Daarmee ontstaat een spanning tussen het omgaan met de eigen nationale rechtsorde en het opereren in de internationale rechtsorde. Wie in uw kabinet is de hoeder van de nationale en internationale rechtsorde, zo vraag ik de minister-president? De minister van Veiligheid of de minister van Justitie?

Voorzitter

Nederland is recent akkoord gegaan met het deelnemen aan het bombarderen van IS-doelen in Irak. Geen VN-resolutie, geen NAVO-besluit. We besluiten mee te doen met een gelegenheidscoalitie op verzoek van de Iraakse regering op humanitaire gronden. Voor Syrië is geen eenduidig volkenrechtelijk mandaat, maar de vraag komt naar voren of het onderscheid tussen bombarderen in Irak en Syrië wel werkbaar is aangezien de IS terreur zich niet aan landsgrenzen houdt.

Met Rusland zijn we, na een gezellige borrel bij de Olympische Winterspelen met Poetin in Sotsji, in strijd om de vraag wie MH-17 uit de lucht schoot, waarbij ook deze Kamer een gewaardeerd collega -Willem Witteveen- verloor. Ik spreek overigens hier graag grote waardering uit voor de wijze waarop het kabinet in de eerste fase na de ramp zorg heeft gedragen voor aandacht voor nabestaanden, de repatriëring van lichamen en bezittingen en in het verlengde hiervan ook naar de talloze militairen, artsen, onderzoekers en vrijwilligers die hieraan hebben bijgedragen.

De institutionele zekerheden die we creëerden na de Tweede Wereldoorlog: de EU, de NAVO, het Europees Hof voor de Rechten van de Mens, de Veiligheidsraad; zij staan allemaal onder druk en hun legitimiteit danwel hun posities geven niet meer de vanzelfsprekende zekerheden die we er lang aan dachten te ontlenen. Hoe ziet het kabinet deze situatie in 2020 en verdere decennia? Welke initiatieven ontplooit het kabinet op internationaal, Europees en nationaal niveau om hierover een fundamentele gedachtegang te starten, anders dan incrementeel en situationeel tot ad hoc oplossingen te komen? Is het niet de hoogste tijd nu daadwerkelijk verdergaande stappen te zetten om bijvoorbeeld tot één Europese defensie te komen? Graag een reactie van de minister-president op deze fundamentele vragen. Is het kabinet bereid een bredere discussienota aan deze Kamer te doen toekomen waarin de ontwikkeling van de internationale rechtsorde en de inzet van dit kabinet daarbij wordt gepresenteerd, opdat wij daar in open dialoog verder mee vorm en inhoud aan kunnen geven? Graag zie ik een toezegging van de minister-president op dit punt tegemoet.

Voorzitter, ik rond af.

De samenleving, zowel nationaal als internationaal, bevindt zich in een interessant maar moeilijk tijdsgewricht. De economie staat onder druk, de veiligheid staat onder druk. Naar de mening van D66 is creativiteit hard nodig om mensen blijvend vertrouwen te kunnen bieden. Open dialoog, humanitaire waarden hoog in het vaandel en stimuleren van kansen naast het verdedigen van onze normen en onze veiligheid. Wie de jeugd heeft, heeft de toekomst en dat besef wens ik het kabinet, maar ook de collega’s hier van harte toe in mijn laatste APB in dit voorname huis van de democratie.

Dank u wel.

Gepubliceerd op 14-10-2014 - Laatst gewijzigd op 14-10-2014

Nu is het moment.

D66 zal altijd blijven strijden voor een vrije en open samenleving. Waarin het niet uitmaakt waar je vandaan komt, van wie je houdt of waar je in gelooft. Wij vechten voor respect voor elkaar. Voor tolerantie. En dat zullen we altijd blijven doen. Dit is het moment, meer dan ooit, om je uit te spreken. Steun het optimisme.

Word nu lid
Rob Jetten

Hi,
Heb je een vraag? Neem dan contact op met mijn collega's via WhatsApp of ga naar onze contactpagina.
Groet, Rob

Whatsapp ons 06 11 91 25 48