Blijf op de hoogte!

Door uw mailadres in te vullen en op "verstuur" te klikken geeft u ons toestemming om uw mailadres op te slaan. Dit gebruiken wij om u regelmatig updates te sturen. Hier kunt u meer vinden over hoe wij omgaan met uw persoonsgegevens.

Steun ons en help Nederland vooruit

vrijdag 29 juni 2018

Toespraak Alexander Pechtold bij Nacht van Europa

Toespraak Alexander Pechtold bij Nacht van Europa

Het is tijd voor vernieuwing in Europa. Voor een frisse blik. Voorbij de polarisatie en voorbij de status quo. Daarom organiseerden wij onze eerste ‘Nacht van Europa’. Waar doen we het voor? En waar willen we naartoe? Lees de speech van Alexander Pechtold hier terug.

Mijn vader maakte de Tweede Wereldoorlog mee in Brabant als scholier. Hij ging rond z’n twintigste als dienstplichtig marinier vechten in Nederlands-Indië. Ontgoocheld keerde hij terug. Wat hij precies heeft meegemaakt, ben ik nooit te weten gekomen; hij sprak er maar zelden over. Maar te pas en te onpas mompelde hij: ‘Iedere generatie heeft helaas zijn eigen oorlog nodig om zich opnieuw uit te vinden.’

Je begrijpt het leven pas echt als je vreselijke dingen meemaakt, was de boodschap. Zo beschouwd heb ik een waardeloze jeugd gehad, want die was vrijwel onbezorgd.  Thuis hadden we geen heftige discussies over de geschiedenis of de wereldpolitiek. We spraken op serieuze momenten wel over wat rechtvaardig is. Zelf verantwoordelijkheid nemen, de wereld voor de volgende generatie een beetje beter maken. Dat moest je doen, dat drukten zij mij op het hart.

In 1989 werd ik lid van Democraten 66. Het was het jaar van de val van de Berlijnse Muur. Bij iedereen staan de beelden in het geheugen gegrift. Opeens lag de wereld voor ons open, zo leek het. Vlak daarna viel de Sovjet-Unie. Zeventig jaar communistische dictatuur, aan een structuur van leugens en onderdrukking, kwam plotseling een einde. De propagandamachine van het Kremlin had onze mede-Europeanen een halve eeuw de waarheid ontzegd.

Maar na een lange, koude nacht, sloeg een vonk van opstand over in een vlam van vrijheid. Het Europese antwoord was de versterking en verdieping van het samengaan. De Europese gemeenschap werd de Europese Unie. We spraken af dat we met één munt gingen betalen en steeds meer met één mond gingen spreken.

Wel doken opeens nieuwe problemen, vragen en conflicten op. Zoals op de Balkan. Pas toen besefte ik voor het eerst echt hoe kostbaar de rust van mijn jeugd was geweest. Het was niet uit de hemel komen vallen. En het was al helemaal niet vanzelfsprekend. Moedige Europeanen hadden stapje voor stapje gewerkt aan de voorwaarden voor een vreedzame toekomst.

Het ideaal? Met elkaar werken in plaats van tegen elkaar. Met elkaar vechten in parlementen en rechtszalen, maar nooit meer in loopgraven en op het slagveld. Dat ideaal vond ik het verdedigen waard. En zo kon het gebeuren dat mijn politieke leven onbewust in het teken kwam te staan van het bewijzen van het ongelijk van mijn vader. Zo gaat dat: elke generatie heeft zijn eigen strijd te voeren, zijn eigen steentje bij te dragen.

Het Europa van nu

In 2018 zijn mensen gemiddeld genomen veiliger, vrijer, gezonder, welvarender en gelukkiger dan op ieder ander moment in de geschiedenis van de mensheid. Heel mooi! Maar wat heb je aan deze wetenschap als je twee of drie baantjes hebt en dan nog niet rond kan komen?

Want terwijl Azië de weg omhoog heeft gevonden, resulteert de globalisering in het Westen in toenemende economische en sociale ongelijkheid. De stad, de wijk of het dorp; ze zijn nu allemaal onderdeel van de global village. Maar niet iedereen gaat even makkelijk mee in de internationalisering van onze wereld. Die ongelijkheid is de vruchtbare bodem voor het populisme. Mensen voelen zich zo net machteloos tegenover ‘de politiek’ als tegenover het weer.

Als gevolg van dit onbehagen steken oude Europese kwalen weer de kop op. Behendige demagogen verschijnen als muggen bij een felle lamp van verontwaardiging. En Europa? Brussel?Die slepen zich van crisis tot crisis. Europa worstelde met de financiële crisis. En Europa worstelt nog steeds met de migratiecrisis.

Al snel bleek dat Europa geen gezamenlijk antwoord kon formuleren. Top na top legt verdeeldheid de besluitvorming lam. De Italianen vroegen om hulp. De Hongaren vroegen om prikkeldraad. De Hollanders vroegen om stilte: die Italianen hebben maar geografische pech.

Intussen liggen nieuwe crises op de loer. Klimaatverandering bedreigt ons voortbestaan. Vergrijzing zet spanning op de verhouding tussen generaties. Een onberekenbaar, losgeslagen Witte Huis ontketent een diplomatieke puinhoop en handelsoorlogen. Poetins Rusland intimideert de landen aan de oostrand van Europa. Noord-Afrikaanse instabiliteit doet mensen op de vlucht slaan. Erdogan maakt van ons buurland Turkije een dictatuur. En Brexit verzwakt en verdeelt het Westen.

Intussen is ‘Brussel’ voor veel mensen synoniem geworden voor politieke lethargie. Dat is een beeld dat sommige nationale politici graag koesteren en versterken. Als politicus kan ieder excuus voor eigen falen altijd goed gebruikt worden. “Brussel” is in het arsenaal van uitvluchten altijd een krachtig wapen.

Maar het echte probleem is de lethargie van de lidstaten. Ondanks alles wat er in de wereld gaande is weigeren de lidstaten nog steeds de kracht en macht samen uit te oefenen en volledig te benutten. Ze willen maar niet inzien dat de natiestaat wordt overvraagd door de grote problemen van deze tijd. Politici laten in het belangvan hun eigen positie mensen in de waan dat er voor internationale problemen nationale oplossingen zouden bestaan.

Daarmee doen landen zichzelf tekort. Ze dreigen zich uit te leveren aan de nietsontziende macht van de financiële markten, de internationale industrie, en de tech-giganten. En zo blijft de actie en bescherming die mensen terecht verwachten -uit. En wordt Europa een speelbal van verdelende krachten binnen en buiten de EU.

Ja, behendige demagogen zoemen als muggen rond de felle lamp van verontwaardiging. Maar wie heeft die lamp daar opgehangen en het licht aangedaan? Hoe hebben wij —en onder wij versta ik ook ons, politici, democraten—het klimaat laten ontstaan waarin populisten zoveel weerklank vinden? En: zijn we bereid er alles aan te doen om hun de wind uit de zeilen te nemen? Ja? Dan moeten we ons krachtig verenigen zodat we ons staande kunnen houden. Crises niet meer halfslachtig en aarzelend tegemoet treden maar voortvarend te lijf gaan.

Het eerlijke verhaal

We moeten het eerlijke verhaal vertellen. Het eerlijke verhaal over wat er nodig is geweest om de Europese vrede en welvaart waar we nu al drie generaties in leven tot stand te brengen. We hebben samen een Europees huis gebouwd waarin we vrij, veilig en beschermd zijn tegen een vaak vijandige buitenwereld. Waarin iedereen zich vrij kan bewegen. Ieder heeft zijn welvaart, werkkracht en ideeën ingebracht.

Samen hebben wij iets gebouwd dat niemand alleen had kunnen realiseren. Daarvoor hebben we naar een gezamenlijk bouwplan moeten werken. En als we het als bewoners niet eens zijn moeten we naar de architecten in Brussel en Luxemburg luisteren. Het huis is van ons, maar dat betekent ook dat het alleen van ons is, niet van ieder individueel.

We moeten samen beslissen. Niemand kan zijn deel van het bouwwerk er gewoon even uitslopen zonder dat het dak boven zijn hoofd verdwijnt. Wie als politicus dat simpele feit verbergt misleidt mensen op de ergste manier. De Britten zijn door dat soort misleiding ten prooi gevallen aan collectieve waanbeelden die op dit moment heel hard botsen met de realiteit. Ze willen het huis verlaten, hun deel eruit slopen, maar toch net zo beschermd zijn. Ze slopen het dak en willen er tegelijkertijd onder blijven staan.

Ondanks alle zorgen, problemen en irritaties tussen de bewoners staat het huis van Europa nog steeds. De Brexit heeft het gevoel van Europese lotsverbondenheid versterkt. Europeanen staan positiever tegenover de Unie dan in tientallen jaren het geval was.

Zelfs onze premier noemt zich nu een ‘Europese bekeerling’. Een late bekering, maar ik zeg: beter laat dan ooit. En je weet hoe het gaat met bekeerlingen, die zijn het fanatiekst van allemaal. Laat maar komen dus. Qua liefde voor Europa word ik graag door Rutte overtroffen. En hoop ik dat z’n plotselinge verliefdheid evolueert tot eeuwige trouw.

Het gaat er nu om dat we de gelederen zoveel mogelijk sluiten zodat we een krachtig geluid in Brussel kunnen laten horen. De Europese droom leeft weer. Ook in Nederland. De vraag is niet óf we Europa willen, maar hoe!

Grote Europeanen van weleer droomden van een verenigd en democratisch Europa. De grote Europeanen van nu, Macron voorop, durven die droom weer uit te spreken. Wat betekent dat in de praktijk? Grip krijgen op een wereld die gevaarlijk beweegt. En ja, dan moet je bereid zijn, waar nodig, nationale macht te laten samengaan in een grotere Europese soevereiniteit. Dat is de enige waarborg van onze uiteenlopende tradities en belangen. En dat is de weg naar vernieuwing die ik bepleit.

De moeder van alle revoluties, de Franse, dient als voorbeeld. Wij grijpen terug op de waarden van die revolutie. Vrijheid, gelijkheid en broederschap. Zo’n revolutie ontketen je niet alleen. Wat mij betreft doen we dat samen. Dit is het moment om als liberalen en democraten tussen de twee machtsblokken in Europa, de socialisten en de christendemocraten, het brede progressieve midden te vormen. Met Ciudadanos. Met Radikale Venstre. Met Neos uit Oostenrijk.En misschien wel met En Marche. Daar kan het mee beginnen.

Defensie

Vrijheid en veiligheid gaan hand in hand. Mensen moeten zich beschermd weten. Die bescherming moet rusten op een gezamenlijke Europese aanpak. Het beste antwoord op “America First” luidt “Europa één”. Het opkomen voor ons eigen belang is harde noodzaak. Hebben wij de moed ons lot te bepalen? Hebben wij het vernuft om onze mensen te beschermen, en vredesmissies te ondersteunen waar de vrijheid wordt bedreigd? Hebben we dat niet, dan moeten we dat gauw krijgen.

Mijn ideaal is een krijgsmacht van Europeanen.Natuurlijk betekent dat zorgvuldige stapjes vooruit. Samen trainen en missies opzetten, samen inkopen en ook samen werken aan digitale veiligheid. En natuurlijk betekent het ook geld voor defensie in een Europese begroting en een einde aan de veto’s. Maar uiteindelijk betekent het ook: een Europese Minister van Defensie. En ja, dan kan een Nederlander onder het bevel staan van een Fransman. En andersom. Dan staan Europeanen onder bevel van Europeanen. Dan komt de dag dat we militairen zien met een blauw-gele helm, die natuurlijk ook ruim plaats biedt voor hun oude vertrouwde nationale kleuren. Zo doen wij dat in Europa.

Maar we zijn er nog niet. We staan aan het begin van een lange weg. De landen die kunnen en willen, lopen voorop. Merkel en Macron zetten nu de eerste stap met de Europese interventiemacht. Met steun van Nederland. Dat is een stap in de richting die D66 altijd heeft gewild. Wij gaan er alles aan doen in Europa het tempo, de ambitie en de investeringen op te schroeven.

Een sociaal Europa met goed onderwijs

Europeanen, De meest kwetsbaren in onze samenleving zijn de dupe geworden van de rauwe rafelranden van de globalisering. Maar die kwetsbaarheid is niet altijd fysiek. Hier moeten we in de spiegel kijken. Europa biedt nog te weinig bescherming. We zijn ons dat bewust in Europa.

Zo hebben wij een wet gesteund voor gelijke beloning voor alle inwoners van de Europese Unie. Het kan niet langer dat een Pool hier een Nederlander uit de markt prijst. Het kan niet langer dat een Tsjech hier in zijn eigen Europa onder mensonterende omstandigheden moet werken.

Maar ook hier is nog een weg te gaan. Bij de pensioenen, die in veel landen niet zo goed geregeld zijn als in Nederland. Bij een Europese arbeidsmarkt, die nog lang niet voorziet in Europese rechten voor werknemers, en al helemaal niet voor de jonge mensen die het hardst werden geraakt door de crisis.

En bij het Europese onderwijs, dat nog lang geen kansen biedt voor iedere Europeaan. Het begint bij kansen in het onderwijs. Zou het dus Europa niet passen jonge mensen de kans te geven te studeren aan een echte Europese universiteit? En zou het niet mooi zijn als wij iedere Europeaan de kans geven een deel van een studie te volgen elders in Europa? Met het Erasmus-programma hebben zo’n drie miljoen Europeanen dit al kunnen doen. Jonge mensen in heel Europa voeren nu campagne voor een vertienvoudiging van het Erasmus-budget. Mijn steun hebben ze.

Maar ik zou het intensiever willen. Radicaler. Erasmus voor MBO’ers die stage willen lopen in Milaan. Erasmus voor beginnende vaklieden. Maar ook voor middelbare scholieren, die moeten kunnen kiezen voor een semester over de grens. Het gaat mij om een sociaal Europa. Een Europa dat de ontbinding van de financiële crisis zelfbewust ontmantelt. Een Europa waarin welvaart en welzijn weer naar elkaar groeien. Waar de boodschap van voorspoed dankzij Europa weer luid en duidelijk wordt gehoord. Europa is geen speeltje voor de happy few. Het moet zich bewijzen als absolute noodzaak voor ons allemaal.

Mijn bezoek aan Brussel

Gisteren was ik zelf in Brussel. Met alle leiders van liberale zusterpartijen. Die bijeenkomst stond in het teken van de agenda van de Europese top. Daar ging het over broederschap, die derde waarde waarbinnen de vernieuwing van Europa moet plaatsvinden.

Want als Europa hier faalt, als Europa zich hier uit elkaar laat spelen, is de revolte van de populisten en nationalisten niet tegen te houden. In Duitsland niet, in Italië niet, in Hongarije niet, en in Nederland niet. En vergis je niet: in het voetspoor van hun electorale overwinning komt in rap tempo de afbrokkeling van vrijheid, democratie de rechtstaat.De inzet kan niet hoger zijn. Dit is geen waarschuwing. Dit is een constatering. Het gebeurt nu in Hongarije en Polen. In ons eigen Europese huis.

Vluchtelingen

Vandaag presenteerde Europa haar eerste voorzichtige stapjes richting een oplossing. Het is goed dat er overeenstemming is, maar de details moeten nog worden uitgewerkt. Binnen Europa —en op lange termijn ook daarbuiten—worden vluchtelingen gescheiden van de economische migranten. Alleen dat vluchtelingen vrijwillig worden verdeeld is wat mij betreft een grote teleurstelling. Het legt de beperkingen bloot van een vrijblijvend Europa. Een Europa in de greep van lidstaten en niet van mensen.

Ik vind dat voor alle lidstaten moet gelden: afspraak is afspraak. Wie zijn snor drukt ondervindt zware financiële consequenties. Wie rekent op de rechten van Europa moet aan haar plichten voldoen. Laat Viktor Orbán nog maar eens ontdekken hoe duur dat prikkeldraad van hem is.

De plannen doen wel enigszins recht aan de politieke realiteit. Te lang hebben wij de goedwillende Italianen laten stikken. Te lang hebben wij het verdienmodel van de mensensmokkelaars gedoogd. Te lang hebben wij de legale migratie achtergesteld die essentieel is voor onze welvaart. Voor de opvang buiten Europa moeten we strenge voorwaarden stellen.

Hier, op ons continent, blijft altijd plaats voor mensen op de vlucht voor oorlog en geweld. Wij behandelen hen humaan. Wij ontvangen mensen zoals wij zélf ontvangen willen worden. Vluchtelingen kunnen terecht in een veilig land. Ze kunnen rekenen op een snelle asielprocedure die voldoet aan alle eisen in het Vluchtelingenverdrag. En de Europese Unie trekt de consequenties van haar plannen. Dat betekent: flink investeren in de beste opvang. Geen wankele tentjes, maar fatsoenlijke huisvesting.

En we zorgen voor perspectief. Perspectief op onderwijs, perspectief op werk. In Nederland hebben wij het goede voorbeeld gegeven met taalles vanaf dag één. En nu zien we dat Europa volgt.

Brexit

Vandaag kwam op de Europese top ook de Brexit aan bod. Het is nu twee jaar geleden dat een nipte meerderheid van de Britten koos voor een breuk met Europa. En ook na vandaag hebben we nog steeds geen uitzicht op een deal. Misschien draait het wel uit op ‘No Deal’. In het Verenigd Koninkrijk slaan de twijfels toe. Vorig weekend demonstreerden tienduizenden Britten tegen de Brexit. Hun boodschap: ‘Stop right now. Back to Europe!’

Als tienduizenden Britten, tienduizenden Europeanen, daarvoor de straat opgaan en hun stem verheffen, moeten wij, aan de andere kant van het kanaal, dan stoïcijns toekijken? Doof blijven voor hun hartenkreet? Natuurlijk niet. Mijn reactie? ‘De deur staat open. Jullie zijn welkom!’

Democratie

Als wij deze revolutie van vrijheid, gelijkheid en broederschap ontketenen, en mensen het gevoel krijgen dat Europa er is voor hen, dan hebben wij een kans. Een kans om degenen die de Europese gedachte ondermijnen de wind uit de zeilen te nemen. Wij gaan Europa dus hervormen. Maar ook haar democratie.

Bij een daadkrachtig Europa hoort een sterker gelegitimeerde controle. Geen macht zonder tegenmacht. Zo wordt de Europese politiek net zo tastbaar, net zo begrijpelijk, als de Nederlandse. Ik wil een herkenbaar Europees Parlement met de rechten en verantwoordelijkheden van ieder ander parlement in een volwassen democratie. Het recht om wetten voor te stellen. Om een Eurocommissaris naar huis te sturen. De verantwoordelijkheid om het Europese budget te controleren.

Ik wil al heel lang bij de Europese verkiezingen kunnen stemmen op een Zweed, een Italiaan of een Spanjaard. Of misschien wel een Fransman. En ik wil de president van de Europese Commissie kunnen kiezen. Gisteren sprak ik weer kort met Margrete Vestager, van Radikale Venstre. Zo iemand. Die de belastingontwijkende tech-reuzen sidderen in hun stoel bij de herinnering aan haar verschijning.

Financiën

Ja, wij gaan Europa hervormen. Maar daar is nog wel wat voor nodig. In de achterkamertjes en de debatzaaltjes vraag ik altijd al om meer. Meer geld. Meer innovatie. En het goede nieuws is: Europa doet nu eindelijk voorstellen in die richting. Niet voor meer geld naar Brussel, maar voor meer geld naar de Europese burger.

Ik heb Rutte een paar keer geprezen. Maar op dit punt stokt het. We kunnen niet voor een dubbeltje op de eerste rij blijven zitten. Maar wat zegt het kabinet? Europa moet wel meer doen, maar er gaat geen cent bij. Moet ik nu uit gaan leggen dat daadkracht geld kost? Dat het nu echt tijd is voor boter bij de vis?

En dan nog zoiets. De euro. Onze munt. Die heeft ons grote welvaart gebracht. Maar het bouwwerk is nog lang niet af. Het is nog zoeken naar de juiste balans. Tussen discipline en solidariteit. Zonder die balans dreigt de kloof tussen Noord en Zuid onoverbrugbaar te worden.

Merkel en Macron durven de patstelling te doorbreken, vooruit te kijken, de balans te herstellen. Alleen al het feit dat Frankrijk en Duitsland elkaar hier hebben gevonden is historisch. Ze doen recht aan de belofte van de Europese eenheid: een steeds hechtere unie.

De urgentie van dit moment, de politieke realiteit, vraagt om een gezonde dosis. Hollands pragmatisme. En dat pragmatisme zegt dat wij ons niet kunnen veroorloven deze grote beweging te negeren. Niet alles blijft bij het oude. En dat is maar goed ook. Want het handhaven van de status quo voedt louter het populisme. Over de precieze vorm van wat op tafel ligt valt altijd nog te praten.

D66 kiest voor Europa

De wereldontwikkelingen maken de keuze voor een sterk Europa steeds logischer. Maar geen misverstand: onze keuze voor Europa is niet uit noodzaak geboren. Verre van. De politiek van geen alternatieven doet mij altijd wat armoedig aan. En het is vluchtig: wat doe je zodra de dreiging of de crisis verdwijnt? Laat je al die idealen dan maar varen?

Onze identiteit strekt verder dan het rood-wit-blauw van de Nederlandse vlag of het Wilhelmus. Ik ben vader, broer, zoon, kunsthistoricus, houthakker, manchetknopenverzamelaar, Nederlander én Europeaan. Net als iedere Europeaan ben ik anders. Alleen al mijn trotse Nederlanderschap onderscheidt mij van alle andere nationaliteiten. Die verschillen zijn gezond.

Toch is er ook iets dat Europeanen bindt. Dat is bijvoorbeeld literatuur, cultuur of onze pleinen, steegjes, grachten en kathedralen. Maar bovenal het idee van waardig leven. In de Verenigde Staten heeft het doorgeslagen kapitalisme de mens aan de keten van markt gelegd. In China heeft het communisme de mens tot slaaf gemaakt van de staat. In Europa ligt de belofte van een nieuwe balans tussen vrijheid, gelijkheid en broederschap.

Had mijn vader dan ongelijk

Deze belofte is kwetsbaar. De Europese Unie, de beste politieke uitdrukkingsvorm van die belofte, is dat ook. Sinds 1945, in de spectaculair korte tijdspanne van 70 jaar, is er iets ongelofelijks bereikt. We reizen, werken en wonen grenzeloos.

De kleinzoon die in Warschau studeert en kosteloos aan de lijn hangt met zijn oma in Amsterdam. De broer die van Praag naar zijn zus in Kopenhagen rijdt zonder uren te wachten bij vier verschillende grensovergangen. De Hollandse kaasboer die zijn handel oppakt en in Lissabon opnieuw begint.

De Europese Unie is de grootste economie ter wereld. De een-na-grootste democratie in de wereld. En het is bovenal een bastion van humane wetten. Dit is het Europa waar wij ons hele leven op hebben kunnen rekenen. Dat is ons geluk, en tegelijkertijd onze grootste uitdaging. Het voortbestaan van Europa hangt uiteindelijk af van één simpele vraag.

Het is een vraag die Winston Churchill stelde. “Is the only lesson from history to be, that mankind is unteachable?’ Ik stel voor dat we deze vraag van antwoord voorzien. En ik stel voor dat we zeggen: nee. En net zo hard zeg ik tegen mijn vader: nee. Het is onzin dat iedere generatie een oorlog nodig heeft om zich opnieuw uit te vinden.

Zeventig jaar geleden hebben moedige Europeanen het verleden tot dienaar van de toekomst gemaakt. Het Europa dat wij van de geschiedenis hebben gekregen is niet zonder imperfecties. Europa belichaamt een ideaal. Een ideaal onder druk. Ze vraagt vernieuwing. Een herstart.

Iedereen hier in deze zaal, en iedereen die zich bij ons wil aansluiten: Wij moeten onze stem laten horen. Het Europese ideaal verdedigen én Europa opnieuw uitvinden voor deze eeuw.

Thema

Kiezen vóór Europa

Europese integratie is een waarborg voor vrede, veiligheid en welvaart. In een wereld met opkomende grootmachten en uitdagingen die landsgrenzen overschrijden is het cruciaal dat Europa samenwerkt. D66 ziet de economische crisis als een uitdaging om - net als in Nederland - ook in Europa te hervormen.

Lees meer