Blijf op de hoogte!

Steun ons en help Nederland vooruit

dinsdag 4 juli 2017

Opinie: Nederland, bescherm journalistiek in het nauw

Eén op de zeven bedreigde journalisten durft niet meer te publiceren na dreigementen. Een nog groter deel past berichten aan onder druk van intimidaties. Lees hier het opiniestuk van Kamerleden Jan Paternotte en Sjoerd Sjoerdsma over persvrijheid dat vandaag in het Algemeen Dagblad staat.

Eén op de zeven bedreigde journalisten durft niet meer te publiceren na dreigementen. Een nog groter deel past berichten aan onder druk van intimidaties. En vrijwel elke vrouwelijke columnist krijgt op een zeker moment wel de term ‘hoer’ naar haar hoofd geslingerd, als het niet een verdergaande seksuele bedreiging is. Dat zijn zo wat observaties uit het rapport ‘Dreigend klimaat’ van onder andere Europees ombudsman Alex Brenninkmeijer over de veiligheid van journalisten in Nederland. Het is een rapport dat als wake-up call zou moeten werken.

Velen reageerden echter sceptisch: Nederland doet het internationaal bekeken toch prima? Natuurlijk Nederland is geen Hongarije waar kritische kranten worden opgedoekt, Turkije waar journalisten in de cel belanden en financieel kapot worden geprocedeerd, of Rusland waar ze hun leven niet zeker zijn.

Maar de trend dat het werk van journalisten moeilijker wordt is breder. Deels omdat het steeds lastiger is je brood te verdienen. Deels ook omdat steeds vaker journalisten niet beschermd worden door het feit dat ze onderdeel zijn van een groot mediabedrijf. Bob Woodward en Carl Bernstein konden in de jaren ’70 het Watergate-schandaal onderzoeken omdat de Washington Post hen het vertrouwen, de tijd en alle juridische bijstand gaf. De Duitse collega’s Bastian Obermayer en Frederik Obermaier van de Suddeutsche Zeitung konden de Panama Papers publiceren omdat hun krant diep in de buidel tastte om hen in staat te stellen het grootste datalek in de wereldgeschiedenis te onderzoeken. Zo kwam op enorme schaal belastingontduiking, witwassen, fraude en corruptie aan het licht. En de verborgen miljoenen van onder andere regeringsleiders, koninklijke families en oorlogsmisdadigers. Ook de Duitse heren voelden zich niet altijd zeker van hun leven, maar beschermden zich deels door het delen van informatie met collega’s. Een freelance journalist heeft die de bescherming van een mediabedrijf niet, en de freelance journalist is de snelstgroeiende soort journalist.

Ook door regeringen met een al lang gevestigde democratie wordt de heiligheid van persvrijheid betwist. Donald Trump wist met succes camera’s te weren uit een persbriefing van het Witte Huis, wederom een unicum in de Amerikaanse geschiedenis. De media voelden zich niet sterk genoeg om de briefing dan maar helemaal te boycotten, wat een sterk signaal zou zijn geweest. Het grootste deel van de journalisten in Washington wordt door president Trump aan de lopende band beledigd en afgeschreven als producenten van ‘fake news’.

Nederland zou dit rapport moeten aangrijpen om juist de andere kant op te bewegen. Bijvoorbeeld door journalisten te erkennen als functionarissen met publieke waarde, net als agenten, rechters en bijvoorbeeld ambulancebroeders. Dat betekent dat het bedreigen van journalisten leidt tot dubbele straffen, en dat bij een aangifte OM en politie direct overgaan tot aanpak en vervolging. In overleg met de Nederlandse Vereniging van Journalisten en journalisten zelf moet bekeken worden hoe journalisten onder deze bescherming kunnen vallen.

Zo’n zet zou veel journalisten meer zekerheid geven bij bedreigingen. Het is ook een teken dat Nederland haar traditie waar wil maken als vrijhaven voor de uitingsvrijheid. En Nederland zou een deel van het gat kunnen opvullen dat andere landen laten vallen. Door een fonds op te zetten dat juridische bijstand verleent aan journalisten die vervolgd of vervolgd dreigen te worden in landen waar de persvrijheid nu onder druk staat.

Dat het dreigende klimaat voor journalisten ook in Nederland bestaat is schokkend. Maar die constatering is een perfecte reden om een nieuwe impuls te geven aan Nederland als journalistieke vrijhaven.