Samenvatting

Samenvatting

Dit programma is voor mensen die geloven dat het beter kan. Dat we levens beter kunnen maken door écht wat te doen. Niet roepen wat er allemaal niet kan. Maar steeds opnieuw vragen: hoe kan het dan wél?

Bekijk hier de campagnespot

Rob Jetten - Beeld: Martijn Beekman

Lees voor

Inleiding

D66 is sociaal-liberaal. Dat betekent dat voor ons vrijheid pas echt bestaat als iedereen de kans krijgt om vrij te zijn. Dat je gewoon moet beginnen, als je iets voor elkaar wilt krijgen. En dat de politiek ván en vóór iedereen is. We moeten allemaal kunnen meebeslissen.

Die vrijheid is er niet vanzelf. Denk aan een eigen huis voor iedereen. Dat lukt alleen als we eerst knopen doorhakken. Over hoe we bouwen bijvoorbeeld, zonder schade aan het klimaat. En als we willen dat we allemaal goed kunnen leven, moeten de regels minder ingewikkeld worden. Zodat jij en je familie de zorg krijgen die jullie nodig hebben.

Er gebeurt veel in de wereld. Oorlog, overstromingen. Landen waar de overheid mensen bang maakt en uit elkaar drijft. Daar worden veel van ons onzeker van. D66 wil daar niet aan toegeven. We willen mensen aanmoedigen en laten zien wat er wél kan.

Wij zien het al voor ons. Een Nederland waar iedereen een dak boven zijn hoofd heeft, omdat we tien nieuwe steden hebben gebouwd. Waar ieder kind goed onderwijs krijgt in een fijn gebouw. Waar we onze eigen energie opwekken. Waar iedereen eerlijk wordt betaald.

De ideeën zijn er al. Nu moeten we het gaan doen. Met oplossingen die mensen écht helpen. Door ruimte te geven aan Nederlanders die al bouwen aan een betere toekomst. Door regels af te schaffen die daarbij niet helpen. Het is aan ons.

Doe mee. Want als we het willen, dan kan het wél.

Hoofdstuk 1: Democratie en veiligheid

We beschermen onze grondwet beter. Daarin staan onze belangrijkste rechten. Rechters mogen controleren of nieuwe wetten wel passen bij de grondwet. We geven extra geld uit aan het recht. Zodat je bijvoorbeeld makkelijker een advocaat krijgt als je dat nodig hebt. We kijken goed of iedereen zich wel aan de regels houdt. Ook de overheid en bedrijven.

Stemmen mag straks vanaf 16 jaar. We maken de Tweede Kamer groter: van 150 naar 260 leden. We zorgen dat er gestemd mag worden over nieuwe wetten. En we vragen vaker naar de mening van Nederlanders zelf. Daar organiseren we bijeenkomsten voor.

Mensen worden zelf de baas over hun online leven: wat er gebeurt met hun eigen gegevens op het internet. Je moet straks ten minste 15 jaar zijn om verslavende apps te mogen gebruiken.

We maken een eind aan moord op vrouwen. We gaan online misdaad steviger aanpakken, net als de inkomsten van criminelen. Straffen worden slimmer. In plaats van de gevangenis in, moet er bijvoorbeeld werk worden gedaan. Of een misdadiger moet thuisblijven, bijvoorbeeld met een elektronische band om de enkel.

Iedere buurt moet een goede bibliotheek krijgen. We willen meer muziekonderwijs. En we geven blijvende steun aan musea die de verschillende kanten van Nederland laten zien. Zoals de geschiedenis en de cultuur.

Ons land is één koninkrijk, waar iedereen meedoet en elke stem belangrijk is. We hebben allemaal recht op een goed leven. Zonder arm te zijn of bang te zijn voor het klimaat. Dat geldt ook voor de inwoners van Aruba, Curaçao, Sint Maarten, Bonaire, Sint Eustatius en Saba.

We willen een nieuwe wet om élke vorm van discriminatie aan te pakken. Een wet die betekent dat we ervoor moeten zorgen dat discriminatie niet gebeurt. Dat is een taak voor de overheid, maar bijvoorbeeld ook voor scholen, bedrijven en huisbazen.

Hoofdstuk 2: Wonen en leven

Er zijn veel meer huizen nodig. Daarom willen we tien nieuwe steden bouwen, waar alles is wat je nodig hebt. Dat duurt natuurlijk wel even. Intussen verbeteren we daarom wat er al is. Lege gebouwen passen we aan, oude gebouwen maken we beter. En we bouwen verdiepingen bovenop gebouwen die al bestaan.

We maken plek voor jongeren en gezinnen door ouderen te helpen een nieuw huis te vinden. Daarom bouwen we meer huizen voor ouderen en maken we verhuizen makkelijker voor ze. Een woning delen wordt ook makkelijker.

We zorgen voor huizen die betaalbaar zijn én goed voor het milieu. Een derde van de nieuwbouw wordt sociale huur. Heb je een lening voor je koophuis, dan krijg je nu korting op je belasting. Dat bouwen we stap voor stap af. We maken voor 2030 ten minste 1 miljoen huizen duurzamer. Zo betaal je straks minder voor je energie.

We maken het openbaar vervoer makkelijker. Er komt één kaart waarmee iedereen buiten de spits in het hele land kan reizen. Voor een vaste lage prijs.

Het minimumloon gaat omhoog. Ook voor jongeren. Toeslagen schaffen we af. Die vervangen we met een vast bedrag voor iedereen.

Overweeg je op D66 te stemmen? Of twijfel je nog tussen Rob Jetten en een andere lijsttrekker? Wij durven de vergelijking met andere partijen wel aan! Met de partijdige kieswijzer laten we jou de belangrijkste verschillen zien.

Hoofdstuk 3: Gezondheid en zorg

Voorkomen is beter dan genezen. Dat doen we door te zorgen voor een goed inkomen, een gezonde omgeving en sterke zorg. Zo maken we mensen al gezonder voor ze naar een dokter toe hoeven.

We willen goede zorg in de buurt. Met klinieken waar mensen snel terecht kunnen en een vaste huisarts voor iedereen. En meer gezonde producten om uit te kiezen in de winkels.

Als je nog aan het leren bent om verpleegkundige te worden, krijg je een vergoeding. We zorgen ook dat mensen die in de zorg werken betere secundaire arbeidsvoorwaarden krijgen. Dat zijn extra’s naast je salaris. Denk bijvoorbeeld aan een vergoeding voor reiskosten of extra vrije dagen.

We willen dat de samenleving beter zorgt voor onze kinderen en jongeren. Dat doen we door gezinnen, buurten en scholen sterker te maken. Zo kunnen zij al helpen voordat jeugdzorg nodig is.

Als je niet zwanger wilt zijn, kun je je zwangerschap stoppen met een abortus. Wij willen dat dat nooit meer strafbaar kan worden. Dat willen we ook voor euthanasie. Dat is wanneer je hulp krijgt om dood te gaan, als je bijvoorbeeld heel erg ziek bent. Die hulp willen we ook voor oudere mensen die vinden dat hun leven af is.

Hoofdstuk 4: Onderwijs en wetenschap

We maken de kinderopvang bijna gratis. En we werken aan één oplossing voor gratis opvang voor alle kinderen van 1 tot 15 jaar.

Ieder kind krijgt een stevige basis. Met goede lessen in taal en rekenen. Maar ook in hoe je een burger moet zijn en wat je online allemaal moet kunnen. Iedere school krijgt een bibliotheek. Leraren krijgen tijd en ruimte om goed les te geven.

D66 wil dat jongeren pas vanaf 15 jaar kiezen waar ze voor willen leren. Tot die tijd zitten ze in brede brugklassen, waar allerlei kinderen samen leren. Zo krijgen ze langer de tijd om te groeien en te ontdekken. Dat zorgt ook voor gelijke kansen.

Veel schoolgebouwen zijn meer dan veertig jaar oud. Ze zijn slecht onderhouden en de lucht is er niet goed. Daar hebben leerlingen en leraren last van. Wij willen beginnen met het verbouwen of opnieuw bouwen van 5000 scholen. Die zijn straks duurzaam en ook geschikt voor rolstoelen.

Iedere student krijgt een studiebeurs. Die basisbeurs gaat 166 euro per maand omhoog. Studenten op een mbo krijgen voortaan dezelfde extra beurs als op een hbo of universiteit. Er komt een verplicht minimum voor de vergoeding voor stages.

We willen dat Nederland weer vooroploopt in onderzoek en nieuwe ideeën. Daarom stoppen we met besparen en geven we extra geld uit aan wetenschap.

Hoofdstuk 5: Klimaat, energie en economie

We stellen grenzen aan vervuilende industrie. Duurzaam werken wordt de norm en voor vervuiling moet worden betaald. We gaan sneller stoppen met vergoedingen voor het gebruik van fossiele brandstoffen. We spreken met elke bedrijfstak duidelijk af wanneer dat is.

We willen alle huizen in het land sneller energiezuinig maken. Mensen met lage inkomens helpen we daarbij. Met vergoedingen en advies. Zo wordt je rekening lager en wonen prettiger.

We helpen ondernemers om duurzaam te werken. Dat doen we bijvoorbeeld met vergoedingen. En door ondernemers sneller te laten weten of ze wel of geen toestemming krijgen voor hun plannen.

We willen vooroplopen met digitale techniek die de samenleving veiliger, eerlijker en groener maakt. Maar dan moeten we zonder de grote techbedrijven kunnen. Die maken winst met onze aandacht en gegevens. Dat doen we door geld uit te geven aan onderzoek en ontwikkeling.

We moedigen in het hele land aan dat mensen overstappen naar werk waar te weinig personeel voor is. Bijvoorbeeld door te leren voor een ander beroep.

Mensen die uit het buitenland komen om hier te werken, moeten werk doen waar we echt iets aan hebben. Ze worden nu vaak slecht behandeld. We zorgen ervoor dat dat niet meer gebeurt.

Hoofdstuk 6: Ruimte, natuur en landbouw

We willen heel hard werken om Nederland groener te maken. We zorgen voor extra natuur – wel 70.000 voetbalvelden groot. We willen dat er nog maar de helft stikstof vrijkomt. Dat is een gas dat in de lucht komt door bijvoorbeeld uitlaatgassen. We steunen acties van burgers om de natuur sterker te maken.
Bezwaar maken tegen bouwplannen moet sneller gaan en korter duren. Het recht op wonen is belangrijker dan het recht op bezwaar.

We verbieden de schadelijke stof PFAS zo snel mogelijk. Kunstmest en middelen tegen insecten, onkruid en ziekten zijn soms niet goed voor de natuur. Die gaan we ook verbieden. We zorgen voor strengere regels om grond, water, lucht, dieren en planten te beschermen.

We werken aan een nieuwe, duurzamere manier voor landbouw en het houden van vee. We doen ook ons best voor andere opties dan vlees. Kweekvlees bijvoorbeeld, waar geen dier voor nodig is.

We willen onderzoeken hoe we de rechten van natuurgebieden in de wet kunnen zetten. We beginnen met hele bijzondere en kwetsbare gebieden. Ook willen we dat het beter gaat met dieren. Slecht omgaan met dieren accepteren we niet.

We geven geld uit om gebieden aan de grens prettiger te maken. Bijvoorbeeld door ze beter bereikbaar te maken en te zorgen voor meer werk. We maken grote plannen voor ieder gebied. Die plannen gaan over wonen, reizen, landbouw, energie en het verbeteren van de natuur.

Hoofdstuk 7: Europa en het buitenland

Door samen te werken in Europa willen we zorgen voor échte veranderingen. Europa moet slimmer worden en zonder landen als de Verenigde Staten en China kunnen. We willen elk jaar 800 miljard euro extra uitgeven aan onze eigen digitale technieken. En onze eigen netwerken en elektriciteitsnetten. Dat betalen we uit leningen, samen met Europa.

We willen uiteindelijk een eigen Europees leger. In de tussentijd willen we dat Europa een belangrijke rol heeft in de NAVO. Dat is een organisatie van 32 landen die samen afspraken hebben gemaakt over vrede en veiligheid. We geven ook geld uit aan ons eigen leger én aan een sterke, slimme samenleving.

Wij vinden dat wat we over de grens doen, altijd moet kloppen met de internationale wet. We blijven Oekraïne steunen tegenover Rusland. Israël moet stoppen met het vermoorden en uithongeren van Palestijnen. Dit is genocide.

Vluchtelingen moeten eerlijk worden behandeld en snel weten of ze mogen blijven. We zorgen voor goede opvang, eerlijk verdeeld over het land. We steunen het Europese migratiepact. Dat zijn afspraken om vluchtelingen eerlijker en menselijker te behandelen. Nieuwkomers moeten snel kunnen werken of studeren.

Hoofdstuk 8: Overheid

Grote problemen met wonen, klimaat en veiligheid passen niet netjes in één ministerie. Daarom kiezen we voor doorbraakministers. Die hoeven zich niet tegen te laten houden door afdelingen. Ze krijgen een duidelijke opdracht en hun eigen geld om hun doel te kunnen bereiken.

We houden op met een doolhof van regels. Als we nieuwe regels maken, kijken we meteen met welke oude regels we kunnen stoppen. Regels die er al zijn maken we simpeler. En we vertrouwen erop dat organisaties van de overheid zelf weten wanneer ze de regels beter niet kunnen volgen.

Elke gemeente krijgt een eigen plek waar zo veel mogelijk organisaties van de overheid bij elkaar zitten. Daar kunnen inwoners dan makkelijk terecht. We zetten in de wet dat de overheid begrijpelijke taal moet gebruiken. En we werken aan een nieuwe en betere Belastingdienst.

Als je werkt, hoor je goed en eerlijk betaald te krijgen. D66 zorgt daarom voor een hoger minimumloon en lagere belastingen. Werk je vier dagen of meer, dan krijg je korting op je belasting.

Klimaat, wonen, onderwijs – het moet en het kán beter. Wij kiezen voor vooruitgang. Jij ook? Sluit je aan. D66 is er voor alle positieve krachten in ons land.

Welvaart én welzijn als basis voor begroten

Welvaart én welzijn als basis voor begroten

Goed begroten is belangrijk om verstandig met de overheidsuitgaven om te gaan. Maar hoe de overheid nu begrotingen opstelt, heeft een paar grote nadelen.  Ten eerste weegt de overheid de maatschappelijk kosten én baten van beleid vaak niet mee. Ten tweede weegt de overheid vaak niet mee wat de kosten zullen zijn, als de overheid nu niets doet.

Beeld: Alina Rosanova

Lees voor

D66 verandert dit, door te begroten voor de brede welvaart. Hierin wegen ook de lange-termijn-effecten van beleid mee in de begroting. Zo wordt bijvoorbeeld het oplossen van een groot probleem als kansenongelijkheid een investering die waarde oplevert, in plaats van een kostenpost. Het voorkomen van klimaatschade maken we ook zichtbaar als vermeden kosten. 

We staan in Nederland voor een grote budgettaire opgave. Als we niets doen, loopt de staatsschuld op. Onze kinderen en kleinkinderen moeten dat betalen. Daarnaast vraagt de NAVO ons om meer geld vrij te maken voor defensie. Voor onze veiligheid zetten we ons hier vol voor in. Om onze economie blijvend te laten bloeien moeten we dus keuzes maken. We beperken de stijging van de zorgkosten. We investeren in het klimaat, in het bouwen van huizen, in het onderwijs, en in het herstel van de natuur en daarmee het doorbreken van de stikstofimpasse. De plannen van D66 blijven binnen de door Europa gestelde begrotingsruimte, zodat Nederland verantwoord investeert in de toekomst.

Klimaat, wonen, onderwijs – het moet en het kán beter. Wij kiezen voor vooruitgang. Jij ook? Sluit je aan. D66 is er voor alle positieve krachten in ons land.

Geen angst meer voor een foutje

Geen angst meer voor een foutje

Eerlijke belastingen zijn de basis voor een rechtvaardig land. Maar de manier waarop we nu onze belastingen organiseren, is nodeloos moeilijk en inefficiënt. Dit leidt tot onrechtvaardige uitkomsten

Beeld: EyeEm Mobile GmbH

Lees voor

Mensen die recht hebben op ondersteuning, durven dat nu te vaak niet eens aan te vragen, uit angst voor de ingewikkelde procedures waar ze in terechtkomen. Daarnaast zijn belasting op werk en belasting op vermogen oneerlijk verdeeld. Vermogen wordt te veel beloond, terwijl juist werken meer zou moeten lonen.

  • Als je werkt, heb je recht op een fatsoenlijk salaris. Daarom verlagen we het tarief in de eerste en tweede schijf van de inkomstenbelasting en verhogen we het minimumloon. De komende jaren is iedereen keihard nodig op de werkvloer. Daarom komt er een belastingkorting voor mensen die minstens vier dagen per week werken, wat een netto belastingvoordeel van minimaal €600 euro per jaar betekent.
  • We verkleinen de fiscale verschillen tussen werknemers en ondernemers, en behandelen verschillende vormen van arbeid gelijker. 
  • Financiële zekerheid mag geen erfelijke luxe zijn, maar is een algemeen recht. Daarom maken we de erf- en schenkbelasting moderner en progressiever. We belasten grote vermogens meer, onder meer met een miljonairsbelasting.
  • D66 wil oneerlijke belastingvoordelen verminderen. Daarom evalueren we fiscale regelingen die niet doen wat of voor wie ze zijn bedoeld goed. We passen ze aan of schaffen ze eventueel af. De landbouwvrijstelling en de bedrijfsopvolgingsregeling zijn hier voorbeelden van. Met fiscale voordelen stimuleren we innovatief en duurzaam ondernemen.
  • We verkleinen de verschillen in fiscale voordelen tussen huurders en mensen met een koopwoning. Dit doen we onder andere via de afbouw van de hypotheekrenteaftrek, verlaging van het btw-tarief op nieuwbouw en aanscherping van het eigenwoningforfait voor de duurste huizen. We ontzien mensen die net een hypotheek hebben afgesloten. We steken de opbrengsten helemaal in lagere inkomstenbelasting voor iedereen. Zo heeft iedereen belastingvoordeel en remmen we de stijging van de huizenprijzen af.
  • D66 geeft meer financiële ondersteuning bij tegenslag of structureel onvoldoende inkomen. Mensen kunnen beter ondersteuning vinden in een systeem dat ze beter begrijpen. Daarom gaat het toeslagenstelsel drastisch op de schop en komt er een individueel basisbedrag voor terug. Door de verhoging van het minimumloon en van de bijstand die daaraan gekoppeld is, zullen minder mensen afhankelijk zijn van toeslagen. Zo komt de basis weer op orde.
  • We maken kinderopvang op korte termijn bijna gratis en in de toekomst helemaal gratis. Het kindgebonden budget en de kinderbijslag voegen we samen. Zo gaan we van drie ingewikkelde regelingen naar één duidelijke bijdrage voor ouder en kind. Ook de zorgtoeslag schaffen we af. Het individuele basisbedrag zorgt ervoor dat het inkomen van mensen op peil blijft.  Zo ontstaat eindelijk een systeem dat meer bestaanszekerheid biedt.
  • We verlagen de elektriciteitsrekening van huishoudens. Zo houden mensen meer geld over en worden ze aangemoedigd minder gas te gebruiken.

Klimaat, wonen, onderwijs – het moet en het kán beter. Wij kiezen voor vooruitgang. Jij ook? Sluit je aan. D66 is er voor alle positieve krachten in ons land.

De overheid met oog voor mensen

De overheid met oog voor mensen

We kunnen alle grote uitdagingen waar Nederland voor staat, alleen het hoofd bieden met een sterke, krachtige en betrouwbare overheid. Maar die overheid heeft in de afgelopen jaren te vaak het stuur uit handen gegeven. Te veel taken zijn uitbesteed aan consultants. Hierdoor hebben ambtenaren zelf minder kennis, en weet de overheid grote problemen niet op te lossen. Tegelijkertijd blijft de politiek onmogelijke beloftes doen, waardoor mensen teleurgesteld raken en het vertrouwen in het systeem verder daalt.

Beeld: Ieke Smidt

Lees voor

D66 breekt hiermee. We bouwen een overheid die open en transparant is, met meer kennis en uitvoeringskracht, en minder verstikkende regels. We herstellen het vertrouwen van mensen in de overheid, door eerst vertrouwen te geven.

  • We verminderen de externe inhuur van dure consultants. We halen kennis en expertise weer in huis bij de overheid.
  • Waar mogelijk kiest de overheid voor open source en open standaarden, zodat publieke middelen leiden tot transparante, controleerbare en herbruikbare oplossingen.
  • In plaats van eindeloos vergaderen over beleid, gaan we vaker snel van start en sturen we bij waar nodig. We laten ruimte voor medeoverheden en uitvoeringsorganisaties om zelf met oplossingen te komen, binnen de doelen en kaders die het Rijk daarvoor stelt.
  • De grote problemen rondom wonen, klimaat en veiligheid overstijgen de muren van ministeries. Daar breken we dus doorheen. We benoemen doorbraakministers, met duidelijke doelen en een eigen begroting.
  • D66 maakt een einde aan verstikkende regeldruk. Regels die goed werken en publieke waarden beschermen, houden we. Regels die hoge lasten met zich meebrengen en niet goed werken, schaffen we af. Bij het opstellen van nieuwe regels kijken we altijd naar welke regels we dan ook kunnen afschaffen. Bestaande regels versimpelen we. Dit betekent ook dat we niet meer steeds de mogelijke uitzonderingen op een regel vooraf opschrijven. Om te zorgen dat beleid zonder die uitzonderingen niet oneerlijk uitpakt, geven we uitvoeringsorganisaties zelf de mogelijkheid om waar nodig van de regels af te wijken.
  • De Belastingdienst wordt geplaagd door organisatorische en IT-problemen. Daardoor komen hervormingen van het belastingstelsel nauwelijks van de grond. Gewenste aanpassingen kunnen niet doorgevoerd worden. Liever dan blijven doormodderen met de huidige, verouderde ICT, bouwt D66 daarom een nieuw, modern systeem naast het huidige systeem: een Belastingdienst 2.0. Als dat klaar is, vervangt dit het huidige systeem.
  • Vertrouwen terugwinnen vraagt naast daadkracht ook menselijkheid. Daarom brengen we de menselijke maat terug bij de overheid. Mensen krijgen het recht om zich te vergissen.
  • De overheid moet fysiek en digitaal toegankelijk zijn. Elke gemeente krijgt ten minste één overheidsloket, waar zoveel mogelijk organisaties bereikbaar zijn. Het recht op begrijpelijke taal leggen we vast in de wet. 
  • Het toeslagenschandaal laat zien hoe gevaarlijk etnisch profileren is. D66 maakt daar bij wet een einde aan: overheidsorganisaties mogen geen etniciteit of nationaliteit meer gebruiken om mensen in te delen in risicogroepen. Ook kenmerken zoals de wijk waarin iemand woont, de taalvaardigheid van mensen en hun mentale welzijn worden niet meer gebruikt bij risicoprofilering. De politie en de marechaussee mogen niet meer etnisch profileren.   
  • We werken verder aan herstel voor de slachtoffers van de toeslagenaffaire. Bij de hersteloperatie voor het toeslagenschandaal krijgen ouders en hun kinderen sneller duidelijkheid over de bedragen waar zij recht op hebben. Dit geeft ze de rust om hun leven weer op te pakken. De leefwereld van de ouders en kinderen moet daarbij leidend zijn, niet de systeemwereld van de overheid.
  • De huidige werkwijze met de Commissie Werkelijke Schade werkt niet goed. Het duurt te lang, en ouders en kinderen moeten te veel uitleggen en verdedigen dat zij grote (emotionele) schade hebben geleden. Daarom gaan we werken met normbedragen om benadeelde gezinnen te compenseren, met onder andere vaste vergoedingen voor vaker voorkomende schade (zoals scheidingen). Ook kan het werken met vaststellingsovereenkomsten helpen om ouders sneller duidelijkheid te geven. Natuurlijk onder begeleiding van de juiste rechtshulp.
  • Groningers hebben koste wat het kost recht op een veilig huis. We blijven ons inzetten voor herstel van schade en herstel van vertrouwen. We blijven vol inzetten om huizen zo snel mogelijk te versterken. De afspraken in ‘Nij Begun’ vormen het begin van het herkennen, herstellen en het creëren van een nieuw perspectief voor Groningen. De bewindspersoon voor Groningen gaat door om die afspraken na te komen. We leggen die afspraken ook vast in een Groningenwet.
  • D66 pleit voor erkenning en bescherming van non-binaire en intersekse personen. Onnodige barrières bij de registratie van geslacht bij de overheid schaffen we af.
  • Gemeenten hebben steeds meer taken van het Rijk gekregen zonder voldoende geld. Daarom verhogen we de bijdragen van het Rijk aan gemeenten. Daarnaast krijgen gemeenten meer mogelijkheden voor lokale belastingen en heffingen. Zo hebben ze meer zeggenschap over hun inkomsten en kunnen ze beter zelf keuzes maken én verantwoorden aan inwoners. Dit hoeft niet te betekenen dat inwoners meer belasting gaan betalen: hogere lokale belastingen gaan samen met lagere inkomstenbelastingen.
  • We schrappen onnodige herindicatie voor personen met een (levenslange) handicap en chronische ziekte.

Klimaat, wonen, onderwijs – het moet en het kán beter. Wij kiezen voor vooruitgang. Jij ook? Sluit je aan. D66 is er voor alle positieve krachten in ons land.

Internationaal leiderschap in recht en vrede

Internationaal leiderschap in recht en vrede

Wat er in de wereld gebeurt, voelen we ook thuis. Oorlog in Oekraïne, genocide in Gaza, protesten in Iran. De macht gaat te vaak boven recht en onschuldige mensen zijn het slachtoffer. Onderdrukking, ongelijkheid en mensenrechtenschendingen raken ons.

Beeld: Sunguk Kim

Lees voor

D66 wil dat Nederland, samen met Europa, opkomt voor vrede, mensenrechten en een eerlijke wereld. Ons buitenlandbeleid is Europees. Met sterke diplomatie, internationale samenwerking en eerlijke handel bouwen we aan veiligheid en stabiliteit – ook voor toekomstige generaties. Democratie, mensenrechten, internationaal recht en internationale solidariteit zijn geen luxe. Nederland is misschien een klein land, maar we zijn groots als we samen met anderen verantwoordelijkheid nemen in de wereld.

  • Als sociaal-liberale partij pleit D66 voor het internationaal recht als richtlijn voor internationaal beleid. We zullen ons altijd uitspreken als het internationaal recht wordt geschonden.
  • Nederland ondersteunt organisaties die bewijsmateriaal van schendingen van mensenrechten en humanitair oorlogsrecht opsporen, bijhouden en documenteren. Bijvoorbeeld in Gaza, waar hulpverleners en journalisten doelwit zijn van Israëlische aanvallen. En in Oekraïne, waar Rusland Oekraïense kinderen heeft ontvoerd en geïndoctrineerd. Daarbij horen vervolgstappen om individuen te bestraffen via het Internationaal Strafhof en overheden via het Internationaal Gerechtshof.
  • Internationale handel is de drijvende kracht achter een goed draaiende wereldeconomie en achter de Nederlandse economie. Maar liefst een derde van ons geld wordt in het buitenland verdiend. Europa wordt kampioen vrijhandel door wereldwijd handelsovereenkomsten te sluiten. Mensenrechten, arbeidsomstandigheden, de positie van vrouwen en het milieu zijn leidend in de manier waarop wij met andere landen handel drijven. Zo versterken we onze economie en bouwen we onze afhankelijkheid van landen als China af. We stemmen zo snel mogelijk in met het EU-Mercosur (Brazilië, Argentinië, Uruguay en Paraguay) handelsakkoord.
  • In de afgelopen periode is veel schade aangericht door bezuinigingen op internationale samenwerking. We laten zien hoe het wél kan en zien kans voor vernieuwing van internationale samenwerking. We zetten een significante stap naar herstel van het budget naar 0,7% van het bbp. De kosten voor eerstejaars asielzoekers worden zo min mogelijk betaald uit het budget van ontwikkelingssamenwerking aangezien dit budget bestemd is voor internationale armoedebestrijding. We organiseren internationale samenwerking (ontwikkelingssamenwerking) anders, zodat we langdurige investeringen en sterke impact mogelijk maken. We maken duidelijke keuzes over de gebieden waarin we investeren en met welke internationale partners we dat doen. We hebben specifiek aandacht voor de rol en rechten van vrouwen.
  • Over de hele wereld krijgen kritische burgers, journalisten en mensenrechtenorganisaties steeds minder ruimte. Dat beschadigt de rechtsstaat en de democratie. Daarom wil D66 dat Nederland organisaties die werken aan democratisering, goed bestuur en vrije media internationaal blijft steunen, zoals ngo’s, politieke partijen en burgerbewegingen. Expliciet steunen we vrouwenrechtenbewegingen en dappere voorvechters die opkomen voor vrouwen- en LHBTIQA+-rechten.
  • D66 wil het vetorecht binnen de VN Veiligheidsraad afschaffen.  
  • Zolang de Verenigde Naties verlamd blijft door de vetomacht in de Veiligheidsraad, moet Nederland zich inzetten voor nauwe samenwerking met alle rechtsordelijke democratieën in de wereld. We treden zoveel mogelijk gezamenlijk op tegen dictatuur, agressie, uitbuiting van mensen, internationale achteruitgang van de natuur, vergiftiging van het milieu en opwarming van het klimaat. Mondiaal beleid met gelijkgezinde staten kan voor iedereen de toekomst veiliger maken.
  • We blijven Oekraïners zowel militair als humanitair steunen in hun dappere strijd tegen de Russische agressie. De verdere integratie van Oekraïne in de NAVO is van groot belang voor veiligheid op het Europese continent.
  • D66 veroordeelt de continue en grove schendingen van het internationaal recht door Israël. Ook veroordelen we de terroristische aanslag door Hamas op 7 oktober 2023. De genocide in Gaza, de grootschalige vernietiging, het vermoorden en uithongeren van de Palestijnen, en het geweld tegen de Palestijnen door Israëlische kolonisten op de Westelijke Jordaanoever moeten onmiddellijk stoppen. Deze misdaden moeten bestraft worden. Wij pleiten voor een onmiddellijk en duurzaam staakt-het-vuren, ongehinderde humanitaire toegang onder VN-vlag (inclusief structurele steun aan UNRWA) en vrijlating van alle gijzelaars. Nederland moet de gehele regering-Netanyahu sanctioneren, per direct stoppen met de export van wapens en dual-use goederen die mogelijk bijdragen aan het geweld in Gaza, de import verbieden van goederen uit de bezette gebieden en per direct het EU-associatieverdrag opschorten. Vrede begint met gelijke rechten. De onwettige bezetting van de Palestijnse gebieden moet worden beëindigd. D66 wil dat de humanitaire crisis in Gaza zo snel mogelijk wordt gekeerd door hier een internationale VN-gemandateerde interventiemacht in te zetten op basis van de VN-resolutie Responsibility to Protect (R2P) via een spoedsessie van de VN. Nederland moet nu de Palestijnse staat erkennen en het Palestijnse recht op zelfbeschikking bevestigen.

Klimaat, wonen, onderwijs – het moet en het kán beter. Wij kiezen voor vooruitgang. Jij ook? Sluit je aan. D66 is er voor alle positieve krachten in ons land.

Europa staat op voor haar veiligheid

Europa staat op voor haar veiligheid

Onze veiligheid is kwetsbaar. De Russische oorlog tegen Oekraïne, cyberaanvallen, desinformatie en de Verenigde Staten die zich afwenden van Europa maken dat duidelijk. Van de Sahel tot de Noordpool, we leven in een wereld waarin het recht te vaak plaatsmaakt voor de macht.

Beeld: Diego González

Lees voor

Daarom wil D66 dat Europa zichzelf kan verdedigen en internationale vrede en stabiliteit kan beschermen. We kiezen voor strategische zelfstandigheid van Europa. En we kiezen voor een krijgsmacht die onze vrijheid, democratie en rechtsstaat kan bewaken. Niet om te vechten, maar om oorlog te voorkomen en om wereldwijd op te komen voor mensen die nu niet beschermd zijn.

  • D66 streeft op lange termijn naar een Europees leger. Op de korte termijn wil D66 een sterke Europese positie binnen de NAVO, met Europese strategische commandovoering, Europees materieel en Europees personeel. Hiermee zijn we niet alleen op financieel terrein een volwaardig bondgenoot binnen de NAVO, maar ook voor wat betreft capaciteiten en uitvoering. Met deze inspanningen en een Europees leger kunnen we ons continent zelf verdedigen.
  • We komen de NAVO‑afspraak na om minimaal 3,5% van het bbp aan defensie uit te geven en minimaal 1,5% van het bbp aan de kritieke infrastructuur, civiele paraatheid, veerkracht en het versterken van onze defensie-industrie. Beveiliging tegen hybride oorlogsvoering vraagt om meer dan alleen een sterke krijgsmacht. Minstens zo belangrijk zijn investeringen in de fysieke en digitale infrastructuur, in strategische reserves, in een weerbare samenleving en in het tegengaan van desinformatie. We helpen mensen om te gaan met dreiging en ondersteunen cruciale organisaties bij de maatregelen die zij moeten nemen. Zo blijft het water uit de kraan stromen, het licht in huis branden en de telefoon werken bij aanvallen.
  • Onze sterkste kracht zijn onze militairen. Met hun inzet maken ze het verschil. Mensen die zich dag en nacht voor onze veiligheid inzetten, vaak in gevaarlijke omstandigheden, verdienen meer erkenning en beloning. We staan voor een diverse en inclusieve krijgsmacht en blijven ons inzetten voor de nazorg voor veteranen.
  • We investeren in de gereedheid van onze krijgsmacht. Dat doen we onder andere met voldoende (getraind) personeel, uitbreiding van oefenlocaties, passend materieel en efficiënte logistiek en instandhouding.
  • Moderne oorlogsvoering is gelaagd, hybride en technologisch gedreven, maar blijft ook afhankelijk van klassieke slagkracht en menselijke veerkracht. Daarvoor zijn klassieke investeringen nodig, zoals in genoeg munitie, systemen en materieel, mensen en industriële productiecapaciteit.
  • We blijven kwetsbaar als we niet óók inzetten opopkomende technologieën. D66 wil dat Nederland in 2030 Europees koploper is op het gebied van AI, drones, ruimtevaart en cybersecurity voor defensie. Ons uitgangspunt voor deze technologieën is betekenisvolle menselijke controle.
  • Om Europees een vuist te maken, is samenwerking essentieel. We moeten gezamenlijk voorraden aanleggen, trainen en investeren in innovatie. Gezamenlijk materieel inkopen en meer standaardiseren. Door onze krachten te bundelen zijn we samen slagvaardiger en besparen we kosten.
  • D66 is voorstander van het opschalen en uitbreiden van internationale samenwerking om onze veiligheid te garanderen. Dit doen we ook buiten NAVO-verband en buiten de EU, met landen zoals het Verenigd Koninkrijk, Canada, Japan en Australië.  Zo vergroten we onze gezamenlijke slagkracht en wordt samen optreden makkelijker.
  • In het leger van de toekomst zijn óók mensen nodig die werken aan een weerbare samenleving, zoals in de zorg, logistiek en cybersecurity. D66 wil jongeren, als zij dat willen, betrekken bij deze brede maatschappelijke opgave. Dat doen we met het Zweedse model voor de dienstplicht, dat bestaat uit een verplichte enquête onder dienstplichtigen. Daarna kunnen zij vrijwillig ook in bijvoorbeeld de zorg, logistiek en cybersecurity ingezet worden, naast bij defensie.
  • D66 wil dat gendergelijkheid een vast onderdeel is van vredesmissies, diplomatie en defensie, in Nederland en in EU en NAVO-verband. Daarom maakt Nederland zich hard voor de implementatie van resolutie 1325 van de Verenigde Naties die gaat over vrouwen, vrede en veiligheid.

Klimaat, wonen, onderwijs – het moet en het kán beter. Wij kiezen voor vooruitgang. Jij ook? Sluit je aan. D66 is er voor alle positieve krachten in ons land.

Europa dat beschermt en verbindt

Europa dat beschermt en verbindt

Europa maakt het verschil in een instabiele wereld. Landen redden het niet alleen tegenover de bedreiging van onze veiligheid, de klimaatverandering en de macht van grote techbedrijven. Maar te vaak voelt de Europese Unie (EU) traag of afstandelijk. En dat is niet gek, want het Europa van gisteren is niet gebouwd voor de uitdagingen van vandaag, laat staan die van morgen.

Beeld: Christian Lue

Lees voor

D66 kiest voor een EU die weer wérkt. Een EU waarin landen de Unie versterken, niet verlammen. Een EU die mensen beschermt tegen willekeur, achterstelling en onzekerheid. En een EU die onze economie helpt vergroenen, die mensen meer grip geeft op hun leven en die als boegbeeld van de democratie sterk staat in een instabiele wereld. Daarom maken we Europa eerlijker en besluitvaardiger – met een sterke internationale positie, investeringen die écht het verschil maken en een democratie die mensen beschermt tegen druk van buiten en binnen. Dat vraagt om keuzes en actie.

Met D66 neemt Nederland het voortouw in Europa. Te vaak verzanden we in Haagse regelruzies en blokkades. Dat kost tijd, geld en vertrouwen. Het is tijd voor Europese oplossingen, zoals voor schone energie, innovatie, eerlijke kansen en stabiliteit in een instabiele wereld. Ja, samenwerken vraagt iets van ons. Maar het levert ons meer op: veiligheid, bestaanszekerheid en een gemeenschap die onze waarden beschermt. En dat merken mensen. Van goede treinverbindingen en betaalbare medicijnen tot bescherming tegen desinformatie en klimaatschade. De toekomst wacht niet. Daarom investeren we in het Europa dat mensen écht vooruitbrengt.

  • Chinese staatssteun en het eigen-volk-eerstbeleid van de Verenigde Staten bedreigen onze economische veiligheid. Europa moet strategisch slimmer en onafhankelijker worden. Met groen Europees industriebeleid produceren en innoveren we zelf meer in cruciale sectoren, zoals in microchips en kritieke grondstoffen.
  • D66 steunt een snellere toetreding van Oekraïne tot de Europese Unie. Zo geven we het land dat vecht voor haar en onze vrijheid en democratie uitzicht op een Europese toekomst.
  • Eén land kan nu sancties tegen Rusland blokkeren, zoals Hongarije. Dat maakt Europa kwetsbaar. Daarom wil D66 af van het vetorecht.
  • D66 wil dat Europa sneller en harder optreedt tegen bedrijven die hun macht misbruiken, prijzen opdrijven, de samenleving schaden of de regels omzeilen, zoals grote techbedrijven en farmaceuten.
  • Op de interne markt van de Europese Unie zijn nog verschillende barrières, zoals ingewikkelde regels om een bedrijf in een ander EU-land op te richten, diploma’s die nog niet overal worden erkend en verschillende regels voor verpakkingen en afvalverwerking. Door barrières weg te nemen, krijgen Europeanen goedkopere en betere toegang tot bijvoorbeeld energie, transport en medicijnen. 
  • De Europese regels moeten simpeler en duidelijker. Nu maken landen vaak elk hun eigen versie van een Europese richtlijn. Het resultaat daarvan is dat er 27 verschillende regels komen. D66 wil vaker één gezamenlijke Europese regel die overal geldt: de verordening.
  • Onze gezamenlijke groene en digitale toekomst vraagt om gerichte investeringen in publieke goederen, zoals eigen digitale technologie, infrastructuur en elektriciteitsnetten. D66 wil jaarlijks €750 tot €800 miljard extra aan Europese investeringen. Dat financieren we met gezamenlijke leningen.
  • Met een Europese begroting die twee keer zo groot is, kunnen we samen écht een veranderende wereld aan. Dit doen we met eigen Europese inkomstenbronnen. Het geld gaat naar investeringen die iedereen aangaan, zoals in defensie, groene energie en vitale voorzieningen als havens. Zo verlicht Europa de druk op nationale begrotingen en hoeft de Europese Commissie niet steeds met de pet rond.
  • Europese begrotingsregels moeten landen vooruithelpen, niet klemzetten. Wie investeert in de toekomst, mag daarvoor ook beloond worden. En voor grote, eenmalige uitgaven moet ruimte zijn, zoals voor defensie of voor groene energie.
  • Gerichte Europese investeringen uit het Europees regiobeleid verkleinen buitensporige verschillen tussen regio’s in de EU, van economische achterstand tot kwaliteit van leven. Bijvoorbeeld in Noordoost-Groningen en Noord-Frankrijk.
  • Iedereen in Europa moet in vrijheid kunnen leven. Een regering die de democratische rechtsstaat of de vrijheid en gelijkheid van mensen niet respecteert, zoals de regering-Orbán in Hongarije, verliest stemrecht en recht op Europees geld. Ook kan zo’n land geen voorzitter van de Raad van de Europese Unie worden.
  • Europa moet het boegbeeld van democratie zijn. Daarom wil D66 dat Europeanen de Commissievoorzitter rechtstreeks kunnen kiezen en het Europees Parlement individuele Eurocommissarissen kan wegsturen als dat moet.
  • D66 is voorstander van diepgaande Europese integratie, en steunt de verdere federalisering van de EU.
  • D66 steunt het genderbeleid van de Europese Unie en wil dat Europa zich vol blijft inzetten voor gelijke rechten voor vrouwen en mannen. We willen dat er geen concessies worden gedaan en dat bestaande rechten niet worden beknot.

Klimaat, wonen, onderwijs – het moet en het kán beter. Wij kiezen voor vooruitgang. Jij ook? Sluit je aan. D66 is er voor alle positieve krachten in ons land.

Asielbeleid dat wél werkt

Asielbeleid dat wél werkt

Het huidige asielbeleid schiet tekort, voor vluchtelingen en voor mensen in de landen waar zij hun toevlucht zoeken. Mensen wagen hun leven op onveilige routes. Ze geven hun lot uit handen aan mensensmokkelaars die goud geld verdienen aan dit menselijk leed.

Juist de mensen in de meest kwetsbare situaties hebben nauwelijks toegang tot internationale bescherming, zoals slachtoffers van verkrachtingen in conflictgebieden als Sudan, LHBTIQA+-activisten in extreem conservatieve landen of vervolgde minderheden in bijvoorbeeld Myanmar.

Beeld: Bizoo_n

Lees voor

In Nederland zien we chaos in de opvang. Er is druk op de voorzieningen, mensen moeten te lang wachten en kunnen niet meedoen aan onze samenleving. Ook zet overlast van kleine groepen het draagvlak voor opvang onder druk. D66 vindt dat we de mensen op de vlucht een veilig thuis moeten bieden. We moeten de zorgen van mensen wegnemen met doordacht en effectief beleid, in plaats van met stoere taal.

Nieuwkomers die in Nederland verblijven, moeten vanaf het begin kunnen meedoen. Dat geldt zeker voor kansrijke asielzoekers en voor mensen die een status hebben gekregen. Maar momenteel moeten veel nieuwkomers jarenlang wachten om te kunnen deelnemen aan onze samenleving. Het is onmenselijk om mensen te laten wegkwijnen in een azc. Ondertussen staan werkgevers te springen om mensen aan een baan te helpen. Daarom kiest D66 voor integratiebeleid dat meer is dan eenrichtingsverkeer of een taalcursus. We vragen inzet van de nieuwkomers en van de ontvangende samenleving.

  • D66 blijft zich inzetten voor ondersteuning van landen waar eerste opvang plaatsvindt, met duidelijke afspraken over mensenrechten, onderwijs en werk. Evenals veilige opvang en toegang tot medische zorg en diensten rond seksuele en reproductieve gezondheid en rechten voor overlevers van (seksueel) geweld.
  • We nemen onze verantwoordelijkheid binnen Europa voor asielopvang. We steunen de invoering van het Europese migratiepact in juni 2026 als belangrijke stap naar een eerlijk, humaan en werkend asielsysteem in Europa. Het pact biedt regie op migratie en versterkt samenwerking tussen lidstaten. Daarbij pleiten we voor een eerlijke verdeling tussen de verschillende lidstaten.
  • D66 wil snellere en zorgvuldige procedures. Door procedures te vereenvoudigen, krijgen mensen sneller duidelijkheid over hun toekomst.
  • We investeren in opvang met een menselijke maat, eerlijk verdeeld over ons land. De Spreidingswet blijft.
  • We zorgen voor stabiele en voldoende financiering van het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA), de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) en organisaties die vluchtelingen ondersteunen bij procedures.
  • Nieuwe asielvoorstellen moeten gepaard gaan met een uitvoeringstoets door de relevante uitvoeringsorganisaties, zoals COA en IND.
  • We maken een einde aan de opvangcrisis en het continue verplaatsen van mensen. Zeker voor kinderen is dat vreselijk. We kiezen voor opvang die past bij de wijk of de buurt, met open deuren en voorzieningen waarvan ook de buurt profiteert.
  • We zorgen voor zorgvuldige inspraak voor buurtbewoners en betrekken hen tijdig bij de opzet van opvanglocaties.
  • We stellen een wettelijk kinderpardon in: gewortelde kinderen die langer dan vijf jaar in Nederland verblijven, zijn thuis in Nederland. Zij mogen niet de dupe worden van falend overheidsbeleid.
  • D66 wil dat opvanglocaties veilige opvang bieden voor
    LHBTIQA+-asielzoekers en statushouders. Vanaf dag één is er psychosociale hulp, met specifieke ondersteuning voor vrouwen en slachtoffers van gendergerelateerd geweld.
  • We stellen mensen in staat om vanaf dag één mee te doen aan onze samenleving.  We maken taal, onderwijs en werk vanaf dag één mogelijk. D66 wil dat kansrijke asielzoekers verplicht Nederlands leren, mogen werken en de kans krijgen om een opleiding te volgen die aansluit bij de ervaring die mensen eerder hebben opgedaan.
  • Nu de oorlog in Oekraïne voortduurt, wil D66 meer stabiliteit voor Oekraïners. Ook voor hen investeren we in samenwerking met onderwijs en bedrijfsleven in taalonderwijs, toegang tot studie (tegen wettelijk collegegeld) en werk op niveau.
  • We treden strikt op tegen een kleine groep asielzoekers, vaak met weinig kans op een vluchtelingenstatus, die zorgt voor grote overlast voor omwonenden en mensen in de opvang. We zorgen voor aparte, gesloten opvang voor deze groep, geld voor handhaving, snellere procedures en snelle terugkeer naar land van herkomst.
  • We zijn tegen de strafbaarstelling van illegaliteit. We zorgen ook voor realistisch perspectief voor mensen zonder verblijfstatus. Mensen worden geholpen met een toekomst in Nederland of terugkeer naar het land van herkomst.
  • D66 wil voor mensen zonder verblijfsstatus snellere terugkeer naar land van herkomst. Hierover maken we afspraken met herkomstlanden, bij voorkeur doen we dat op Europees niveau.

  • D66 staat voor het recht op internationale bescherming. Het systeem zoals het nu is ingericht, is verouderd. Mensen die bescherming zoeken worden gedwongen levensgevaarlijke routes te nemen. De meest kwetsbare mensen vinden geen steun en blijven achter. Landen hebben geen controle over wie naar Europa komt. D66 is dan ook voorstander van het moderniseren van het Vluchtelingenverdrag, mits dit de situatie voor zowel ontvangende landen als vluchtelingen verbetert en rechten van vluchtelingen in binnen- en buitenland niet inperkt. Vluchtelingen moeten buiten Europa hun asielverzoek kunnen indienen. Wanneer hun aanvraag kansrijk is, moeten ze veilig naar Europa kunnen komen.
  • We houden vast aan de waarden die onder de huidige verdragen liggen: solidariteit, eerlijkheid en menselijkheid. Mensen die vluchten voor oorlog en geweld, vangen we op. Mensen gaan nooit terug naar onveilige gebieden.
  • Op de korte termijn geven we hier invulling aan door actiever in te zetten op hervestigingsbeleid van erkende vluchtelingen via de UNHCR. We verhogen het Nederlandse hervestigingsquotum stapsgewijs, te beginnen naar vijfduizend mensen per jaar. En we houden ons aan het Vluchtelingenverdrag zolang dat nog niet is gemoderniseerd.

Klimaat, wonen, onderwijs – het moet en het kán beter. Wij kiezen voor vooruitgang. Jij ook? Sluit je aan. D66 is er voor alle positieve krachten in ons land.

Voor de toekomst van alles wat leeft

Voor de toekomst van alles wat leeft

Nog maar 15% van wat ooit aan soorten leefden in ons land is nog over. En 90% van de leefgebieden is in slechte staat. Nederland is kampioen biodiversiteitsverlies. We zijn trots op ons land, maar zorgen toch onvoldoende voor wat Nederland echt uniek maakt: onze landschappen en de Nederlandse natuur. Van vlinders tot egels, van weiland tot bos – overal staan natuur en landschap onder druk

Beeld: Demid Druz

Lees voor

D66 vindt dat natuur meetelt in elke ruimtelijke afweging. Want een rijke natuur is de basis voor wat ons lief is: gezondheid, wonen, werken, voedsel en vrijheid.

  • We houden ons aan stikstofdoelstellingen voor 2030. We geven voorrang aan de meest kwetsbare gebieden. Het hoger beroep dat de Staat in de Greenpeace-zaak heeft aangespannen, wordt ingetrokken. De doelstellingen voor de landbouw blijven staan en worden niet verlaagd.
  • Er komt 50.000 hectare extra natuur. Daarvoor breiden we het Natuur Netwerk Nederland uit. Ook kleinschaliger landbouwinitiatieven met een productiewijze die bijdraagt aan biodiversiteit zoals permacultuur, biologische (dynamische) landbouw, agro-ecologie kunnen hier onderdeel vanuit maken.
  • Bij al het ruimtelijk beleid houden we rekening met herstel van de natuur. Veel maatregelen zijn gelukkig simpel én effectief. Denk aan inheems openbaar groen, aangepast maaibeleid en dijken vol bloemen. De overheid geeft hierin het goede voorbeeld op eigen grond en betrekt daar andere grondeigenaren actief bij.
  • Duizenden burgerinitiatieven herstellen en versterken de natuur. Die geven we meer ruimte en ondersteuning. Ook komt er een actieplan ‘De tuin van Nederland’: tuinen en balkons worden plekken vol leven.
  • Groene daken verkoelen en houden water vast. Voedselbossen leveren oogst én natuur op. We kunnen bouwen met natuurlijke materialen zoals hout, hennep en vlas. En onze steden richten we zo in dat vogels, vlinders én mensen een thuis hebben. Zulke natuurinclusieve oplossingen stimuleren we in de landbouw, de bouw en infrastructuur.
  • We willen dat nieuwe ontwikkelingen de natuur niet verder onder druk zetten. Grootschalige productie van bio-brandstoffen of bio-grondstoffen mag niet leiden tot verlies van bossen of verlies van leefgebieden.
  • D66 wil dat Nederland in 2050 een natuurinclusief land is. Alles wat we bouwen, produceren of aanleggen gaat samen met de natuur – niet ten koste daarvan.
  • We voeren de Europese Natuurherstelwet ambitieus uit en maken voldoende middelen vrij voor de uitvoering hiervan.

Iedere euro die we steken in herstel van de natuur betaalt zich dubbel en dwars terug. Zoals in schoner water, gezondere mensen, sterkere landbouw en een aantrekkelijkere woonomgeving. Daarvoor is durf én eerlijkheid nodig: over de grenzen aan wat de natuur aankan, over schaarste en over wat van ons allemaal is.

  • We maken weer ruimte voor natuur in onze leefomgeving. Versnipperde natuur verbinden we. En we herstellen en versterken het watersysteem en het landschap. We leggen overgangszones aan naast kwetsbare natuurgebieden. Ook als herstel van de natuur centraal staat, is er vaak ruimte voor méér: van landbouw die de natuur versterkt tot opwekking van energie, waterberging, onderwijs of recreatie.
  • Een rechtvaardige samenleving beschermt niet alleen de rechten van mensen, maar ook de leefomgeving die al het leven mogelijk maakt. D66 wil onderzoeken hoe we in Nederland de rechten van natuurgebieden kunnen vastleggen in de wet. We beginnen bij unieke en kwetsbare gebieden.

Het wordt droger, het zout in de bodem en water neemt toe en de kwaliteit van meren, rivieren en sloten wordt slechter. Dat bedreigt de biodiversiteit en ons drinkwater. We moeten beter leren omgaan met water. Om te beginnen met zorgvuldiger gebruik en slimme aanpassing aan een nieuw klimaat.

  • We verbeteren de kwaliteit van ons oppervlaktewater. De deadline van 2027 om te voldoen aan de Kaderrichtlijn Water is voor ons een harde norm. We pakken de vervuiling aan bij de bron. Dat betekent: minder lozingen door de industrie, minder mest en minder schadelijke bestrijdingsmiddelen. Ook verbeteren we de waterzuivering, zodat minder medicijnresten in het watersysteem terechtkomen. We pakken de vervuiling die regenwaterafvoer in steden veroorzaakt aan.
  • We zorgen dat drinkwater schoon, bereikbaar en betaalbaar blijft. Dat begint bij maatregelen om de bronnen van ons drinkwater te beschermen. En bij ruimtelijke keuzes die schoon grondwater en oppervlaktewater veiligstellen.
  • Water moet een eerlijke prijs krijgen. Water is een publieke levensbehoefte en moet ook zo behandeld worden. Maar zolang verspilling bijna gratis is en zuinig gebruik niet wordt beloond, blijven we het systeem uitputten. Door water ook een prijs te geven, maken we bewust gebruik vanzelfsprekender. Huishoudens die normaal water gebruiken, worden daardoor niet geraakt.
  • We maken steden en landelijke gebieden weerbaar tegen watertekort én wateroverlast.
  • Het wordt steeds lastiger om genoeg drinkwater te leveren. Nieuwe plekken om drinkwater uit de natuur te halen zijn moeilijk te vinden, terwijl drinkwater onmisbaar is, bijvoorbeeld voor nieuwe huizen. D66 wil dat het Rijk en de provincies samen naar snellere oplossingen kijken.

Klimaat, wonen, onderwijs – het moet en het kán beter. Wij kiezen voor vooruitgang. Jij ook? Sluit je aan. D66 is er voor alle positieve krachten in ons land.

Toekomst voor boeren én natuur

Toekomst voor boeren én natuur

De landbouw heeft Nederland veel gebracht: voedselzekerheid, werkgelegenheid en internationale trots. Maar die vooruitgang kende ook een keerzijde. Boeren produceerden steeds intensiever. Dat gaf schade aan natuur, bodem en water, en ging ten koste van dierwelzijn. De boer zit klem tussen eisen van de markt, de overheid en de consument. Jonge boeren haken af, omdat ze geen perspectief meer zien. Dat moeten we keren.

Beeld: Chokdesign

Lees voor

D66 is duidelijk over de grote opgaven voor de landbouw, maar ziet ook de kansen. Een duidelijke en stabiele koers geeft boeren weer de basis voor beslissingen over investeringen. We komen nú in actie, zodat boeren snel weer met vertrouwen naar de toekomst kunnen kijken. Daarbij gaan wij goed om met dieren. En we geven ons landschap door aan de volgende generatie.

  • D66 blijft gecommitteerd aan halvering van de stikstofuitstoot in 2030 en het halen van de waterkwaliteitsdoelstellingen uit de Kaderrichtlijn Water in 2027. Zo bouwen we aan een economie die binnen de grenzen blijft van wat de natuur kan dragen. Schone lucht, gezond water, een vruchtbare bodem en biodiversiteit zijn onmisbaar voor een leefbare toekomst – voor de landbouw, voor mensen en voor de natuur.
  • Jarenlang zijn we over de grenzen gegaan van wat de natuur en het milieu kunnen dragen. Dat heeft onder meer geleid tot wat we het stikstofslot noemen. De biodiversiteit staat onder grote druk en de natuur is in slechte staat. Als gevolg daarvan kunnen we niet meer bouwen en de projecten waar Nederland naar snakt niet meer realiseren. Dat moeten we keren – structureel, niet incidenteel. D66 wil snelle vermindering van de stikstofuitstoot, op basis van een plan met duidelijke doelen, die niet vrijblijvend zijn en die juridisch vastliggen. Zo kunnen we weer vergunningen verlenen.
  • Het idee dat we landbouw en natuur tegen elkaar zouden moeten afwegen, heeft voor beide grote negatieve gevolgen gehad. De natuur is slechter geworden en de landbouwsector is het perspectief op de toekomst verloren. En dat terwijl beide elkaar kunnen versterken. D66 wil naar een model waarbij een gezonde natuur bijdraagt aan een gezonde landbouw, en andersom. En dat is zeker mogelijk.
  • Deze verandering begint met duidelijkheid. Want dat geeft vertrouwen. We herstellen natuur, verbeteren biodiversiteit en halen de doelen voor stikstof en waterkwaliteit. Dat doen we op zo’n manier dat we tegelijkertijd de landbouw toekomst bieden. Deze doelen worden per gebied uitgewerkt. We zorgen dat grondstoffen en hulpbronnen zoveel mogelijk worden hergebruikt.
  • Boeren krijgen een eerlijke beloning voor hun bijdrage aan de natuur en het landschap. We versterken hun verdienmodellen. Korte ketens tussen boeren en consumenten, reële grondprijzen en samenwerking in de regio maken dat mogelijk. Krimp van de veestapel is een logisch gevolg van al deze opgaven.
  • De Nederlandse landbouw is onderdeel van een internationale markt. D66 wil dat Nederland zich in de Europese Unie sterk maakt voor gelijke regels voor alle Europese boeren. Dat betekent: eerlijke handelsafspraken en steun voor boeren die vooroplopen in duurzaamheid.
  • We pleiten voor Europese afspraken over kringlooplandbouw, beprijzen van CO₂ en eisen aan dierenwelzijn. Import van goedkoop veevoer en dierlijke producten die leiden tot ontbossing of biodiversiteitsverlies elders op de wereld moet worden tegengegaan.
  • Tegelijkertijd erkennen we dat boeren klem zitten door de macht van grote supermarkten en de agrobusiness. Deze partijen zijn vooral gericht op grote volumes en lage prijzen. Ze bepalen eenzijdig de voorwaarden. Dat gaat ten koste van de boer, maar ook van de consument, van dieren en de natuur. D66 wil deze marktmacht aanpakken en eerlijke verhoudingen in de keten. We willen meer transparantie en betere beloning voor duurzame producten.
  • D66 ziet uitkoop van boeren niet als doel op zich. Uitkoop is een instrument dat de omslag naar een natuurinclusieve en minder intensieve landbouw moet ondersteunen. We willen boeren helpen die omslag te maken. Niet met willekeurige opkoop. Wel met een nieuw voorstel dat uitkoop nadrukkelijk verbindt aan doelen per gebied en aan duurzame plannen voor de toekomst van de sector.
  • We verbinden landbouw en natuur met elkaar. We moedigen ideeën zoals voedselbossen of boslandbouw aan. Want deze ideeën dragen bij aan zowel de productie van voedsel als biodiversiteit.

De melkveehouderij levert te weinig op voor boeren en schaadt biodiversiteit, de bodem en water. Ook dierwelzijn staat onder druk. Bovendien draagt de landbouw – en vooral de veehouderij – flink bij aan de opwarming van de aarde, bijvoorbeeld door het sterke broeikasgas methaan. Toch is de sector ook de sleutel voor de oplossingen. De melkveehouderij heeft potentie, als het bedrijfsmodel fundamenteel verandert.

  • Op verschillende plekken in Nederland verdwijnt op grote schaal grasland. Vaak wordt grasland vervangen door teelten die veel kunstmest, bestrijdingsmiddelen en grondwater vragen. Dat is zonde én niet nodig. Grasland kan CO₂ opslaan, water vasthouden én ruimte bieden aan weidevogels, áls het natuurinclusief en minder intensief wordt beheerd. Vooral rondom kwetsbare natuur en in veenweidegebieden is dat van grote waarde.
  • D66 wil extra aandacht voor de melkveehouderij. We maken duidelijke keuzes en bieden financiële ondersteuning, gekoppeld aan doelen per gebied die samen met de omgeving worden bepaald. Zo maken we een duurzame toekomst mogelijk.

Voor duurzaam voedsel is niet alleen verandering in de landbouw nodig, maar ook ruimte voor vernieuwing. D66 zet daarom vol in op een overgang van dierlijke naar natuurlijke eiwitten, die de natuur én de economie vooruithelpt.

  • Nu gaat het meeste geld en aandacht uit naar dierlijke eiwitten. Maar kweekvlees, plantaardige eiwitbronnen zoals algen en fermentatietechnieken zijn schoner, schaalbaar en toekomstgericht. Nederland heeft alles in huis om hierin voorop te lopen: kennis, startups en een groeiende markt.
  • De overheid moet deze voedselinnovaties helpen versnellen. Denk aan snellere toelating, gerichte investeringen en Europese samenwerking. Zo wordt onze voedselsector gezond voor mens en planeet, én goed voor de economie.

De omslag naar een duurzame landbouw lukt alleen als boeren, maatschappelijke organisaties en overheid écht samen optrekken. Landelijk beleid wordt regionaal uitgewerkt, passend bij de lokale situatie.

  • De landelijke overheid blijft regisseur: duidelijke doelen, stabiele regels en voldoende geld. Wat op de ene plek werkt, delen we nationaal. Succesvolle voorbeelden – zoals van ruilverkaveling of beloningen bij het behalen van doelen – maken we zichtbaar en bruikbaar voor andere regio’s.
  • Gebiedsplanning is belangrijk. Elk plan combineert in ieder geval doelen voor stikstofreductie, biodiversiteit en natuurherstel, waterbeheer én perspectief voor de landbouw.

D66 staat voor een samenleving die dieren erkent als levende wezens met gevoel. Dierenwelzijn is voor ons geen bijzaak, maar een moreel en maatschappelijk kompas. Daarom hebben we in 2024 de wet aangescherpt: dieren hebben recht op vrijheid van honger, dorst, pijn, angst en ongemak, én op natuurlijk gedrag, goede leefomstandigheden en een positieve emotionele toestand.

  • D66 is trots op dit resultaat en maakt zich sterk voor een zorgvuldige uitvoering: betere stallen en leefomstandigheden, duidelijke richtlijnen én goede controle.
  • De bio-industrie past niet in een voedselsysteem dat rekening houdt met dier, natuur en gezondheid. We schaffen dieronwaardige praktijken af en pakken dieronvriendelijk transport aan, zoals het gesleep met jonge kalveren. We stoppen met internationaal transport van vee voor de slacht, naar Zwitsers voorbeeld.
  • We investeren in alternatieven voor dierproeven en innovaties die dierenleed overbodig maken.
  • Om een dierwaardig bestaan voor alle dieren te waarborgen leggen we de rechtspositie van dieren vast in onze Grondwet.
  • Ook bij wilde dieren kiezen we voor respect en realisme. We leren samenleven met soorten die terugkeren, zoals de wolf. Dat gaat niet altijd vanzelf: zeker de wolf zorgt in verschillende regio’s voor vervelende gebeurtenissen. Lokale bestuurders krijgen genoeg ondersteuning en middelen om hiermee om te gaan. We kiezen waar mogelijk voor diervriendelijke oplossingen.

Klimaat, wonen, onderwijs – het moet en het kán beter. Wij kiezen voor vooruitgang. Jij ook? Sluit je aan. D66 is er voor alle positieve krachten in ons land.

Een land dat leeft

Een land dat leeft

In ons dichtbevolkte land kan niet alles en zeker niet alles tegelijk. We moeten dus keuzes maken. D66 kiest voor wat goed is voor de generaties na ons en niet langer alleen voor wat economisch het meest oplevert op korte termijn. Voor zo’n aanpak is regie en kracht in de uitvoering van beleid nodig. D66 wil dat de overheid, Rijk samen met provincies en gemeenten, die regie weer actief voeren. Per gebied spreken we met inwoners en betrokkenen over de keuzes die nodig zijn en over hoe die keuzes met elkaar samenhangen.

Beeld: Alex Muromtsev

Lees voor

Denk aan keuzes om de krapte op de woningmarkt aan te pakken, de leefomgeving beter in te richten op het veranderende klimaat, de natuur te versterken en de overbelasting van het stroomnet op te lossen. Samen vinden we oplossingen die bijdragen aan een leefbaar en groen Nederland. En door goede samenwerking kunnen verstedelijking, verduurzaming van de landbouw, versterking van de natuur, de energietransitie en klimaatadaptatie elkaar juist versterken.

  • D66 wil met de inwoners en andere betrokkenen gezamenlijk werken aan één plan per gebied, met één pot geld.
  • Om te bepalen wat we waar doen, hanteren we het principe van ‘water en bodem sturend’. Dat betekent bijvoorbeeld dat we bouwen op hogere grond als er overstromingsgevaar is. En dat we niet meer vee houden dan de natuurlijke omgeving aankan. Zo voorkomen we dat op termijn dure aanpassingen nodig zijn door klimaatverandering en natuurverlies. Ook maken we zo het best gebruik van de eigenschappen van verschillende regio’s voor de activiteiten die we daar doen.

Welvaart in de breedste zin – van inkomen tot gezondheid en leefomgeving – hoort overal te groeien, in de grote steden en in de regio. Of je nu in Zeeland, Limburg, de Achterhoek, Groningen, Haarlem of Breda woont: dat moet geen verschil maken voor je kansen. D66 wil dat de rijksoverheid samen met de regio’s de regie neemt om Nederland sociaal, economisch en ruimtelijk weer in balans te brengen.

  • D66 investeert in regio’s die extra aandacht verdienen. Dat doen we met name op het vlak van leefbaarheid, werkgelegenheid, bereikbaarheid en de toegang tot kunst en cultuur.
  • Grensregio’s hebben speciale aandacht nodig. Daar kunnen we veel Europees samenwerken, maar regels zitten die samenwerking vaak in de weg. D66 wil samenwerking over de grens aanmoedigen. We maken regels en beleid op het gebied van mobiliteit, onderwijs, arbeidsmarkt en cultuur ‘grens-proof’. Zo versterken we niet alleen de regio, maar ook de plek van Nederland in Europa. 

Steeds vaker lopen plannen om te bouwen vast in eindeloze procedures voor bezwaar en beroep. Denk aan een extra rijtje huizen in een dorp, de bouw van een elektriciteitshuisje, verdubbeling van het spoor of een nieuw fietspad. Voor al deze projecten geldt: inspraak is essentieel, want het gaat om de leefomgeving van mensen. Maar de balans is nu doorgeslagen. Het eigenbelang van ‘niet in mijn achtertuin’ is te vaak sterker dan het belang van een woningzoekende om een huis te vinden of van ondernemers om te kunnen vergroenen. D66 wil dat doorbreken.

  • D66 wil inspraak bij de start beter organiseren. De gemeenteraad krijgt de mogelijkheid om minimale eisen voor participatie op te leggen. Zo worden de meningen en belangen van alle betrokkenen vanaf het begin goed afgewogen.
  • Het debat over wat waar gebouwd mag worden, hoort thuis in de gemeenteraad. Bezwaarmakers moeten daar hun zorgen uiten.
  • Alleen in uitzonderlijke gevallen gaat de Raad van State nog over tot het stilleggen van de bouw.

Een gezonde omgeving gaat niet alleen over een huis of een school in de buurt. Het gaat ook over de kwaliteit van natuurgebieden, van de lucht die we inademen, het water in onze rivieren en de grond voor onze landbouw. Vervuiling met allerlei schadelijke stoffen bedreigt al die gebieden steeds vaker. En ook de gezondheid van mensen staat onder druk. Het is dus begrijpelijk dat mensen zich zorgen maken over bijvoorbeeld PFAS en bestrijdingsmiddelen die het milieu belasten. De overheid moet de gezondheid van mensen serieus nemen.

  • Zorgen van mensen over hun gezondheid moeten serieus genomen worden. Of het nu gaat om fijnstof van Tata Steel, geluidsoverlast van Schiphol of giftige stoffen in het water, de grond en de lucht.
  • Te vaak is milieu een bijzaak in ruimtelijke ordening. D66 wil betere regels en normen om de bodem, lucht, het water en biodiversiteit te beschermen. Nieuwe kennis over bijvoorbeeld geluid, trillingen en schadelijke stoffen moet ook leiden tot scherpere normen als de gezondheid van mensen in gevaar is.
  • Er is wetenschappelijk sterk bewijs dat sommige bestrijdingsmiddelen de kans op ziektes zoals parkinson vergroten. We dringen het gebruik van bestrijdingsmiddelen die het milieu belasten terug.
  • Strengere wetgeving werkt alleen als die ook gehandhaafd wordt. D66 wil dat vaker sancties worden opgelegd bij overtreding van normen.
  • D66 wil PFAS zo snel mogelijk verbieden. Het gebruik van milieubelastende bestrijdingsmiddelen stopt op termijn.
  • Laagfrequent geluid en daarmee gepaard gaande trillingen (LFGT) in de woon- en leefomgeving blijken ernstige gevolgen voor de gezondheid te hebben voor diegenen die aan dit fenomeen blootstaan (o.a. hinder, stress, slaapverstoring). D66 wil wetgeving die mensen beschermt tegen de negatieve effecten van laagfrequent geluid en trillingen.

Klimaatverandering maakt Nederland natter, heter en droger. Ondertussen stijgt de zeespiegel. Extreem weer zet de leefbaarheid van ons land onder druk, zoals door hitte en door zware stormen. Dat veroorzaakt ook grote economische schade. D66 wil Nederland daarom weerbaar maken voor klimaatverandering. Als we ons voorbereiden, kunnen we nog de schade van meer overstromingen, bosbranden en verdroging en verzilting van de landbouwgrond zo goed mogelijk beperken.

  • D66 wil een nationaal vergroeningsoffensief. Van gevels en daken tot pleinen en straten leggen we groen aan. Zo maken we steden en dorpen hittebestendig. En zorgen we voor een gezonde en groene leefomgeving.
  • Voor steden hanteren we de 3-30-300 regel. Iedereen moet vanuit huis of werk 3 bomen kunnen zien, in wijken is minimaal 30% van de oppervlakte bedekt door bomen en iedereen woont op maximaal 300 meter van natuur.
  • Bij de bouw van woningen, infrastructuur en industrie moet verplicht rekening worden gehouden met wateroverlast, hitte, droogte en bodemdaling. Dit klimaatadaptief bouwen wordt de norm.
  • Het is niet altijd duidelijk wie de risico’s draagt van schade door extreem weer en opwarming van de aarde. Of wie schade vergoedt die niet kan worden verzekerd. D66 wil daarom meer zekerheid over de aansprakelijkheid en afhandeling van klimaatschade voor particulieren en bedrijven.

Klimaat, wonen, onderwijs – het moet en het kán beter. Wij kiezen voor vooruitgang. Jij ook? Sluit je aan. D66 is er voor alle positieve krachten in ons land.

Vooruit voor het klimaat

Vooruit voor het klimaat

Stel je een Nederland voor waar je kinderen buiten spelen in schone lucht. Waar je energierekening laag blijft omdat we zelf groene stroom opwekken. En waar nieuwe banen ontstaan in de isolatie van huizen, bouw van windmolens en groene industrie. Dat kán. We hebben de kennis, de technologie en de mensen om het te doen. Maar dan moeten we nu versnellen, want de aarde warmt op en de gevolgen voelen we al.

D66 brengt Nederland terug op koers voor de klimaatdoelen van 2030, 2040 en 2050. In 2030 is er 55% minder uitstoot van broeikasgassen, in lijn met de door minister Jetten ingevoerde Klimaatwet. In 2040 is dat 90% minder, overeenkomstig met de doelstelling van de EU, en in 2050 is Nederland klimaatneutraal. Dit leggen we vast in de Klimaatwet. D66 blijft daarbij streven naar klimaatneutraliteit in 2040.

We verzwaren het elektriciteitsnet, leiden technisch talent op en geven ruimte aan dorpen, buurten en coöperaties om zelf energie op te wekken. Deze omslag vraagt om lef, maar levert ons meer op dan het kost.

Beeld: Fokkebok

Lees voor

Onze energie moet voor iedereen betrouwbaar, betaalbaar en beschikbaar zijn. En D66 wil voor onze energie niet meer afhankelijk zijn van foute regimes. Daarom kiezen we voor een slimme mix van zon, wind, groene waterstof en andere bronnen.

  • We stoppen zo snel mogelijk met het importeren van gas, en vloeibaar gas in het bijzonder, van landen met autoritaire leiders.
  • We geven de grootste prioriteit aan de verzwaring van het elektriciteitsnet.
    De energietransitie loopt vast zonder voldoende ruimte op het net. Daarom mogen netbeheerders sneller investeren. Ze worden verantwoordelijk voor genoeg netcapaciteit, die aansluit bij onze klimaatdoelen.
  • De energietransitie vraagt snelheid, maar veel van de procedures die er nu zijn, vertragen juist. Om die reden wil D66 dat procedures voor vergunningen korter en efficiënter worden.
  • We zorgen voor extra technisch personeel. Ook maken we het mogelijk dat mbo’ers uit heel Europa aan de slag kunnen.
  • We investeren uitgebreid in windmolens op zee en op land, in zonnepanelen op daken, bedrijventerreinen en restgronden zoals bermen. Wind op zee wordt de basis van schone energie.
  • Groene energie is onze eerste keuze, maar dit kent grenzen. We sluiten daarom geen technologie uit.  We blijven openstaan voor alternatieven zoals kernenergie, mits dit doelmatig is.
  • Voor een stabiel Europees energiesysteem zonder CO2-uitstoot zetten we ons in voor een betere aansluiting van Nederland op stroommarkten in omringende landen.
  • We stoppen met het verbranden van hout om stroom op te wekken. We stoppen stap voor stap met de inzet van biomassa voor elektriciteit. Alleen hoogwaardig gebruik van reststromen blijft toegestaan, bijvoorbeeld als grondstof voor nieuwe producten of in sectoren zonder groen alternatief.
  • Opdat de leveringszekerheid van elektriciteit gewaarborgd blijft, blijven moderne gascentrales zo lang open als nodig.
  • Nederland neemt het voortouw voor een sterk Europees energiesysteem. We willen samen met andere landen stroomnetwerken delen en energieopslag organiseren. Ook werken we samen aan wind op zee, groene waterstof en betrouwbare netwerken onder de Noordzee.
  • Gaswinning in de overige kleine velden op land en onder de Waddenzee wordt volledig afgebouwd en niet uitgebreid.

De klimaatcrisis raakt ons allemaal, maar niet iedereen even hard. Daarom zorgt D66 voor een eerlijke verdeling van de kosten en de opbrengsten van de energietransitie. Zo maken we de omslag naar schone energie socialer en rechtvaardiger.

  • We luisteren naar de groepen die het hardst door de klimaatcrisis geraakt worden, zoals vrouwen, jongeren en Inheemse groepen.
  • We ondersteunen mensen met lage inkomens bij verduurzaming van hun woning. Denk aan subsidies, persoonlijk advies en energiecoaches. Zo daalt de energierekening en stijgt het wooncomfort.
  • Voor de vele mensen voor wie de rekening nú al onbetaalbaar is, maakt D66 het Noodfonds Energie structureel en het budget groter. Zo blijft niemand in de kou terwijl we de energietransitie versnellen.
  • We gaan sneller aan de slag om alle huizen in Nederland energiezuinig te maken. Dat is goed voor de portemonnee en voor het klimaat. De overheid gaat actief stimuleren dat wooneigenaren en verhuurders gaan investeren in warmtepompen, zonneboilers  en warmtenetten.
  • Iedereen kan meedoen met zonne-energie, of je nu wel of geen eigen dak hebt dat daar geschikt voor is. We zorgen voor manieren om zonnepanelen te huren. En we helpen energiecoöperaties die bijvoorbeeld buurtbatterijen of een project met zonnepanelen willen opzetten.
  • De energiebelasting wordt gesaldeerd om stapelen van energiebelasting te voorkomen en daarmee gereguleerd gebruik van thuisbatterijen en vehicle to grid (v2g) te stimuleren.
  • Inwoners krijgen een aandeel in lokale energieprojecten. Bewoners kunnen delen in de opbrengst van energie en krijgen daar zeggenschap over via coöperaties of participatiefondsen.
  • We willen mensen om- en bijscholen voor vergroening. Mensen uit de fossiele industrie krijgen begeleiding naar werk in de energietransitie. Het wordt aantrekkelijker om technisch onderwijs te volgen.

De industrie veroorzaakt een groot deel van de uitstoot in Nederland. Dat moet omlaag. D66 kiest daarom scherp: wie kan vergroenen met een houdbaar verdienmodel, moet dat ook doen. Een gezonde economie bestraft vervuiling en beloont werk. De overheid helpt waar dat nodig is, met slimme prikkels, infrastructuur en minder papierwerk. En we zijn ook eerlijk en realistisch: niet elke industrie past op elke plek.

  • D66 stelt duidelijke grenzen aan vervuilende industrie. Duurzaamheid is de norm en vervuiling krijgt een voorspelbare prijs: de ‘echte’ prijs. Vervuilende bedrijven zullen hierdoor fors investeren in een energiezuinige en schone productie.
  • D66 wil fossiele subsidies sneller afbouwen en geeft ruimte aan duurzame innovatie. Dit bespaart miljarden euro’s en zorgt voor een gelijk speelveld voor duurzame bedrijven.
  • We stellen per sector een duidelijke einddatum voor fossiele technieken en we maken duidelijke plannen voor de overstap naar duurzame alternatieven. Zo weten bedrijven waar ze aan toe zijn en kunnen investeerders duurzame keuzes maken. De overheid zorgt voor de juiste voorwaarden: van vergunningen en netaansluiting tot passende regels.
  • Om de fossiele subsidies sneller af te bouwen wordt een vlaktaks voor energiebelasting op aardgas en elektriciteit ingevoerd. Dit ter vervanging van het huidige stelsel van energiebelasting, waarbij grootgebruikers minder energiebelasting betalen per eenheid dan kleinverbruikers. Door deze vlaktaks wordt dit stelsel eenvoudig om uit te voeren en te controleren door de belastingdienst. Tevens zorgt de vlaktaks voor klimaatrechtvaardigheid tussen grote bedrijven, het MKB en de huishoudens. D66 zal in Europa motiveren om daar ook de vlaktaks op energiebelasting door te voeren.
  • D66 wil dat Nederland vooroploopt in de schone maakindustrie: van circulaire bouwmaterialen en groene chemie tot biobased plastics en groene waterstof. Dit zijn sectoren waar innovatie, infrastructuur en afzetmarkt samenkomen.
  • Daarbij zetten we tegelijkertijd in op gelijke regels in Europa, zodat bedrijven in Nederland niet worden benadeeld ten opzichte van bedrijven in andere EU-landen. Zo zorgen we dat verduurzaming loont en voorkomen we dat landen elkaar naar steeds lagere milieustandaarden duwen om goedkoper te zijn.
  • Import is soms verstandiger dan miljardensubsidies aan bedrijven verstrekken om hier duurzaam te produceren. Juist in Zuid-Europa en het Mondiale Zuiden leveren investeringen in vergroening vaak méér klimaatwinst op, bijvoorbeeld omdat de kosten lager zijn. Werknemers uit de oude industrie laten we niet los. Zij krijgen hulp om de overstap te maken naar werk in de sectoren van de toekomst.
  • We bouwen mondiale klimaatcoalities. De meeste uitstootreductie valt buiten Europa te behalen. Daarom koppelen we handels- en samenwerkingsafspraken aan CO2-reductie in die landen. Zo werken we samen aan een wereldwijde transitie die iedereen vooruithelpt.

Grondstoffen raken op en afvalverwerking kost energie en ruimte. D66 D66 zorgt dat producten en materialen steeds opnieuw gebruikt worden, in plaats van verspild. Dat is goed voor milieu, onze portemonnee én onze economie.

  • In 2050 is Nederland volledig circulair. In 2030 is het gebruik van nieuwe grondstoffen al gehalveerd. Overheden geven het goede voorbeeld: in 2035 is minstens de helft van hun aanbestedingen circulair en in 2045 alles. We maken per sector circulaire doelen, zoals voor de bouw, textiel, plastics en metalen. Daarmee stimuleren we innovatie, zorgen we dat iedereen bijdraagt en dat sectoren gericht kunnen verduurzamen.
  • Producenten blijven verantwoordelijk voor hun producten, van introductie en verkoop tot hergebruik of recycling aan het einde van de levensduur.
  • Gebouwen krijgen een materialenpaspoort. Daarin staat precies welke materialen zijn gebruikt. Zo gaan productiematerialen later niet verloren en kunnen ze worden hergebruikt.
  • We zorgen dat producenten verantwoordelijk zijn voor het afvalbeheer van de producten die ze in Nederland verkopen. Ook stellen we eisen aan hoe goed producten te repareren zijn.  
  • Elk product krijgt een digitaal paspoort met informatie over de herkomst en samenstelling van het product, en hoe het te recyclen is. Hiermee dringen we ook fast fashion terug.
  • Om reparatie aantrekkelijker te maken, hanteren we het lage BTW-tarief voor reparaties, zoals schoenmakers en telefoonreparaties.
  • Kritieke grondstoffen zijn essentieel voor onze economie. In de praktijk zijn we afhankelijk van internationale productieketens. Europees zetten we in op het verbieden van wegwerpartikelen met kritieke materialen, zoals vapes of thermometers. Nationaal investeren we in recyclingcapaciteit om deze grondstoffen in de Nederlandse en Europese economie te houden.
  • Er komt een nationaal actieplan tegen ultrafast fashion, dat aansluit bij de Europese textielstrategie
  • We treden op tegen bedrijven die zich groener voordoen dan ze zijn (greenwashing).  We verminderen het aantal groene keurmerken. De keurmerken die overblijven krijgen strengere standaarden en worden beter gecontroleerd. Bedrijven die mensen misleiden met valse claims worden hard aangepakt met boetes.

Onze ambities voor het klimaat, voor energie, technologie, innovatie, water en voor bodem vragen om durf en langetermijndenken. D66 kiest voor slimme investeringen die ons sterker, schoner en onafhankelijker maken. We willen een Nationale Investeringsbank voor grote transities.Deze publieke instelling krijgt meer middelen en een breed mandaat. Het Nationaal Groeifonds, dat we hervormen, wordt onderdeel van de Nationale Investeringsbank. Ook mkb’ers krijgen toegang. En de middelen worden beschikbaar in het hele Koninkrijk, inclusief het Caribisch deel.
 
De bank investeert in wat Nederland vooruithelpt: van verzwaring van het elektriciteitsnet tot warmtenetten in dorpen en steden, van circulaire productie tot herstel van bodem en water. Ook ondersteunt de bank de opschaling van bijvoorbeeld groene waterstof, digitale autonomie, duurzame defensiecapaciteit en technologische innovatie. Zo bouwen we aan de toekomst van Nederland – ecologisch én strategisch.

Klimaat, wonen, onderwijs – het moet en het kán beter. Wij kiezen voor vooruitgang. Jij ook? Sluit je aan. D66 is er voor alle positieve krachten in ons land.

Technologische innovatie voor maatschappelijke missies

Technologische innovatie voor maatschappelijke missies

D66 wil dat technologie bijdraagt aan een veilige, eerlijke en groene samenleving. Maar dan moeten we af van onze afhankelijkheid van grote techbedrijven die winst maken met onze aandacht, data en verslaving. Grote techbedrijven bedreigen onze democratie en de sociale samenhang. Europa is wakker geschud: we zullen een eigen Europese techindustrie moeten bouwen, die goed is voor de maatschappij in plaats van die te verstoren. Om dat te bereiken, moeten we veel productiever en innovatiever worden.

Beeld: Alex Knight

Lees voor

D66 ziet kansen voor Nederlandse bedrijven om hierin voorop te lopen. Zo bouwen we aan technologische vooruitgang die mensen verbindt, gelijke kansen biedt en goed is voor de economie.

  • We investeren in innovatie die écht het verschil maakt voor de samenleving en op de lange termijn loont. Daarom richten we ons op een aantal duidelijke maatschappelijke missies, zoals voor een circulaire economie, digitale weerbaarheid en fysieke veiligheid.
  • D66 wil een bewindspersoon voor Technologie en Innovatie, meteen eigen begroting en een stevig mandaat. Daarmee zorgen we voor focus en regie binnen de overheid om onze maatschappelijke doelen te bereiken. Want technologie en innovatie zijn te belangrijk om versnipperd te blijven over verschillende ministeries.
  • Nederland loopt internationaal voorop in sleuteltechnologieën. D66 wil die voorsprong benutten om onze maatschappelijke uitdagingen te helpen oplossen. We stimuleren deze belangrijke technologieën met subsidies en inkoop van de overheid. Samen met bedrijven en onderzoekers maken we ambitieuze plannen voor de lange termijn.
  • Voor de sleuteltechnologieën vormen we regio’s waarin kennisinstellingen, start-ups en gevestigde bedrijven elkaar sterker maken en samenwerken. Zo kunnen zij samen hun innovaties naar een volgend niveau tillen.
  • We stimuleren onderzoek en ontwikkeling (R&D). We werken toe naar de Lissabon-overeenkomst van 3% van het bruto binnenlands product naar onderzoek en ontwikkeling.
  • Door zelf de eerste klant te zijn (launching customer), kan de overheid invloed hebben op innovatie, het goede voorbeeld geven, nieuwe markten openen en de impact van investeringen groter maken.
  • D66 wil meer ruimte voor innovatief ondernemerschap. Veel innovatieve ondernemers komen nu vaak niet verder door een gebrek aan kapitaal of toegang tot klanten. D66 wil Nederlandse ondernemers de ruimte geven om te groeien. We zorgen dat Nederlandse innovaties makkelijk kunnen groeien binnen Europa. Én we helpen ze aan financiering via de Europese kapitaalmarkt. Zo zorgen we dat onze Europese waarden stevig staan.
  • Open source speelt hierin een sleutelrol: het vergroot samenwerking, versnelt innovatie en zorgt dat kennis breed toegankelijk blijft voor de samenleving.

Klimaat, wonen, onderwijs – het moet en het kán beter. Wij kiezen voor vooruitgang. Jij ook? Sluit je aan. D66 is er voor alle positieve krachten in ons land.

Ruimte om te ondernemen

Ruimte om te ondernemen

Een gezonde economie begint bij ondernemers die kunnen starten, groeien én vergroenen. Veel ondernemers lopen nu aan tegen problemen. Denk aan de overbelasting van het elektriciteitsnet, gebrek aan ruimte, geen vergunningen door stikstof, een tekort aan personeel en kapitaal om investeringen te doen, en een te hoge regeldruk. D66 doorbreekt die stilstand en maakt weer ruimte voor ondernemerschap. Zodat Nederland dé plek is waar goede ideeën kunnen ontstaan, groeien en bloeien.

Beeld: Devin Berko

Lees voor

Van winkelstraat tot startup, van grafisch ontwerper tot elektricien: D66 helpt ondernemers groot en klein vooruit met een bruisend ondernemersklimaat. We maken ruimte om te ondernemen zonder schade aan mens en milieu. En we maken ruimte voor vernieuwers: door innovatieve starters de plek in te laten nemen van onproductieve stoppers. We zorgen voor sterke voorwaarden: van makkelijkere toegang tot financiering tot eenvoudigere regels. D66 vertrouwt op ondernemers. Samen bouwen we aan een groene, eerlijke en sterke economie.

  • D66 maakt het aantrekkelijker om een bedrijf te starten of te laten groeien. Veel ondernemers maken zich zorgen over de regeldruk en de verlening van vergunningen. Dat gaan we simpeler maken. Zodat ondernemers minder druk zijn met regels en zich kunnen concentreren op het bouwen aan hun bedrijf.
  • We versterken het vestigingsklimaat, zoals met een eerlijk en eenvoudig belastingstelsel, en met minder en stabiele regels. Ondernemers krijgen toegang tot een gelijk speelveld, goede aansluiting met het onderwijs en de arbeidsmarkt, en financiering om te kunnen groeien.
  • Ondernemers die nu investeren en die inspelen op de markten die snel groeien, profiteren van de vraag die alleen maar toeneemt, zoals voor producten die kunnen worden hergebruikt.
  • Voor kleine en middelgrote ondernemers kan verduurzaming een uitdaging zijn. Dat is vooral zo voor ondernemers in sectoren die veel energie gebruiken. D66 helpt hen hierbij met duidelijke en voorspelbare regels. Zo weten ondernemers bijvoorbeeld al vóórdat ze beginnen wat er van hen wordt verwacht op het gebied van milieu en natuur. We zorgen voor toegankelijke subsidies, zekerheid voor investeringen en snellere procedures voor beroep en bezwaar. Zo kunnen ondernemers sneller door en kan ook het mkb de stap zetten naar een groen bedrijfsmodel.
  • De arbeidsproductiviteit in het mkb stagneert. D66 stimuleert technologie en innovatie die mkb’ers helpt om de arbeidsproductiviteit te verhogen.
  • Lokale ondernemers en mkb’ers staan midden in onze samenleving. Zij zorgen voor een levendige winkelstraat die sfeer brengt in de binnenstad, of steunen de lokale sportclub. D66 stimuleert dit met veel verschillende en duurzame winkels, lokale producten en diensten, en gezonde horecabedrijven.
  • Een groot deel van de zelfstandigen heeft de zaken goed op orde. Ze zijn een waardevolle toevoeging aan onze innovatieve economie. Ze verdienen de ruimte die nodig is voor hun zelfstandig ondernemerschap.
  • Private winsten mogen niet ten koste gaan van het publieke belang. Voor ondernemers die maatschappelijk ondernemen, is een gelijk speelveld belangrijk. Daarom is een sterke overheid nodig die de spelregels bepaalt waarbinnen bedrijven maatschappelijk verantwoord ondernemen. Ook wil D66 dat het makkelijker wordt om een rechtsvorm van de onderneming te kiezen die goed aansluit bij de doelen van de ondernemer.
  • We voeren een wettelijke maatschappelijke zorgplicht in voor (bestuurders van) grote bedrijven.
  • D66 staat voor een eerlijke economie. Te veel macht bij één bedrijf zorgt voor hoge prijzen, lage kwaliteit en remt innovatie af. Nieuwe ondernemers worden hierdoor buitengesloten. D66 wil eerlijke concurrentie en grijpt stevig in bij te veel marktmacht.

Klimaat, wonen, onderwijs – het moet en het kán beter. Wij kiezen voor vooruitgang. Jij ook? Sluit je aan. D66 is er voor alle positieve krachten in ons land.

Handen tekort, talent genoeg

Handen tekort, talent genoeg

Op onze arbeidsmarkt komen we handen tekort. Ieders talent is daarom hard nodig. We willen woningen bouwen, de klimaat- en energietransitie mogelijk maken, kinderen goede opvang en onderwijs bieden, en de zorg geven die nodig is. Om onze samenleving draaiend te houden, stimuleren we mensen om meer te werken. Dat begint bij werk dat beter loont. Ook stellen we grenzen aan sommige sectoren in Nederland: zo voorkomen we extra druk op personeel, natuur en ruimte.

Beeld: Deni Yusrizal

Lees voor

We helpen mensen zich een leven lang te ontwikkelen, zodat ze klaar zijn voor de toekomst en alles uit hun werk kunnen halen wat erin zit. En we maken een einde aan oneerlijke concurrentie tussen verschillende typen werkenden, of je nu in loondienst bent of werkt als zelfstandige.

  • Leven lang ontwikkelen vraagt een goede aansluiting tussen onderwijs en werk. Het vraagt daarnaast om méér leren op de werkvloer.  Daarom wil D66 een persoonlijk leerbudget dat nooit verloopt. Wie een korte of geen vooropleiding heeft, krijgt een hoger budget. Want voor gelijke kansen moeten we ongelijk investeren.
  • Als je werkt, verdien je een goed en eerlijk loon. D66 zorgt daarom voor hogere lonen en lagere belastingen.
  • D66 wil een landelijke krapteaanpak. Samen met werkenden, ondernemers en de overheid stimuleren we mensen om over te stappen naar beroepen waar de krapte het grootst is.  We beginnen met de zorg, het onderwijs en de techniek.
  • Iedereen die kan en wil werken, moet mee kunnen doen. Werk geeft bestaanszekerheid, sociale contacten en individuele ontwikkeling. D66 wil meer mensen de mogelijkheid geven hun talent te benutten. We maken de stap naar werk vanuit een uitkering makkelijker, bijvoorbeeld via vrijwilligers- of deeltijdwerk. In dat kader willen wij ook dat er meer passend werk is of beschut werk is voor gedeeltelijk arbeidsongeschikten en anderen met afstand tot de arbeidsmarkt, belangrijk daarbij is maatwerk.
  • Om ondernemers te stimuleren om meer vaste contracten aan te bieden wil D66 de verplichte loondoorbetaling bij ziekte verkorten naar 1 jaar.
  • De Wia (Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen) werkt op dit moment onvoldoende. De instroom groeit, de regels zijn onduidelijk en mensen krijgen niet altijd waar ze recht op hebben. Fundamentele hervorming is nodig.
  • ⁠D66 staat voor eerlijke kansen op de werkvloer. Dat betekent: gelijke beloning voor gelijk werk. Maar óók ruimte voor zorgtaken en concrete verplichtingen voor bedrijven. D66 wil het ouderschapsverlof uitbreiden en een wettelijke minimum stagevergoeding voor iedereen. Te beginnen bij de overheid zelf.
  • Discriminatie en racisme op de werkvloer komen nog steeds voor. D66 wil dat bedrijven die discrimineren bestraft worden. Dit geldt voor zowel discriminatie tijdens werving- en selectieprocedures, als ongelijke kansen op de werkvloer zelf. De overheid geeft zelf het goede voorbeeld o.a. met ‘blinde’ sollicitaties en het creëren van meer (fysiek) toegankelijke werkplekken.
  • De Europese kaderovereenkomst over geweld en pesterijen op het werk die al enige tijd op de plank ligt dient te worden geïmplementeerd om pesten op het werk adequater aan te pakken, andere maatregelen zijn o.a. de verbetering van de reïntegratie van slachtoffers van pesten op het werk.
  • Mensen moeten zelf kunnen kiezen hoe zij werken: in loondienst, zelfstandig of als werkgever. Maar de verschillen in belastingen en sociale zekerheid zijn voor deze groepen te groot. Ondernemerschap uit overtuiging juichen we toe, maar veel zelfstandigen bouwen geen pensioen op of hebben geen verzekering voor arbeidsongeschiktheid. Met alle gevolgen van dien voor henzelf en de samenleving. En als zelfstandigen of opdrachtgevers eigenlijk geen keuze hebben, is ook geen sprake van een eerlijke arbeidsmarkt. D66 wil daarom de verschillen tussen deze groepen werkenden verkleinen en oneerlijke concurrentie voorkomen.

Klimaat, wonen, onderwijs – het moet en het kán beter. Wij kiezen voor vooruitgang. Jij ook? Sluit je aan. D66 is er voor alle positieve krachten in ons land.

Arbeidsmigratie die werkt

Arbeidsmigratie die werkt

Op steeds meer plekken piept en kraakt het door een groeiend personeelstekort: winkels sluiten eerder en wachtlijsten lopen op. In de zorg alleen al staan meer dan 60.000 vacatures open – een aantal dat in de komende jaren minstens vier keer zo groot wordt. Ondertussen stijgt de werkdruk, terwijl de vergrijzing de problemen nog groter zal maken. D66 wil dit aanpakken. We investeren in innovatie en maken het aantrekkelijker om (meer) te werken. Maar dat alleen is niet genoeg.

Beeld: Pixdeluxe

Lees voor

Daarom zet D66 ook in op arbeidsmigratie: gericht, menselijk en slim. Zo houden we onze samenleving draaiend, blijven onze voorzieningen toegankelijk en onze economie sterk. Want van ziekenhuizen tot bouwbedrijven en hightech: overal zijn mensen nodig met de juiste vaardigheden. Arbeidsmigranten komen graag naar Nederland, omdat hier kansen liggen en de lonen hoger dan in veel andere landen. Maar arbeidsmigratie kent ook een keerzijde. Iedere nieuwe inwoner van Nederland maakt ook gebruik van voorzieningen, zoals woningen en zorg, die vaak al onder druk staan. En in laagbetaalde banen worden arbeidsmigranten te vaak uitgebuit, of belanden ze zelfs op straat. Dat is onacceptabel.  
 
D66 wil arbeidsmigratie daar inzetten waar die het verschil maakt. We gaan de echte prijs betalen voor arbeidsmigratie. En we kiezen voor vakkrachten en kenniswerkers die ons vooruit helpen naar een groene en leefbare toekomst, bij bedrijven en sectoren waar innovatie en eerlijk werkgeverschap vooropstaan. De overheid krijgt de regie: minder kwetsbare, laagbetaalde arbeidsmigratie, meer gerichte arbeidsmigratie voor de sectoren waar we mensen écht nodig hebben. We stellen strenge voorwaarden aan werkgevers als die arbeidsmigranten inzetten. Als zij niet zorgen voor fatsoenlijke huisvesting en arbeidsvoorwaarden kunnen ze hun vergunning kwijtraken.
 
D66 zet in op deze vijf maatregelen:

  • Minder vraag naar laagbetaalde arbeid uit het buitenland. We verhogen bijvoorbeeld de lonen, zodat werk naar waarde gewaardeerd wordt en concurrentie met andere werknemers eerlijker is. Hogere arbeidskosten maken het voor ondernemers bovendien aantrekkelijker te investeren in innovatie.
  • Slimmer werken door innovatie.We zetten sterk in op arbeidsbesparende technologie, zoals automatisering en robotisering. We zijn ons bewust van de effecten hiervan voor Nederlandse werknemers: zij krijgen via het leerbudget de mogelijkheid om zich om te scholen.
  • Kiezen voor sectoren die ons vooruithelpen. Een aantal sectoren zetten veel arbeidsmigranten in, maar hebben grote negatieve gevolgen voor het klimaat, veroorzaken veel stikstofuitstoot of nemen veel fysieke ruimte in. D66 beperkt fiscale subsidies voor zulke sectoren en wil de echte kosten doorberekenen (‘eerlijke prijzen’), zodat de maatschappij niet langer opdraait voor de kosten terwijl werkgevers de winsten in hun zak steken. Dat creëert kansen voor duurzame, hoogproductieve sectoren.
  • Arbeidsmigratie zonder uitbuiting. Te vaak werken arbeidsmigranten in slechte omstandigheden en wonen ze onder mensonterende omstandigheden. Dit is Nederland onwaardig. D66 wil dat arbeidsmigranten hier veilig en eerlijk kunnen werken en wonen. De aanbevelingen van de commissie-Roemer zijn de basis, maar ook daarbovenop zet D66 fors in op verbetering van de kwetsbare positie van arbeidsmigranten. We zorgen dat bedrijven en uitzendbureaus hun verantwoordelijkheid nemen voor huisvesting en dat arbeidsmigranten kennis maken met de Nederlandse taal en maatschappij. We verbeteren handhaving met de Arbeidsinspectie en beperken het doorlenen van arbeidsmigranten. 
  • Goed overheidsbeleid begint met goede gegevens. We kunnen arbeidsmigratie alleen gericht sturen als we er voldoende informatie over hebben. Daarom verbeteren we de registratie van arbeidsmigranten. We werken ook samen met instanties aan verbetering van verwachtingen en onderzoeken.

Klimaat, wonen, onderwijs – het moet en het kán beter. Wij kiezen voor vooruitgang. Jij ook? Sluit je aan. D66 is er voor alle positieve krachten in ons land.

Vrije wetenschap, sterke toekomst

Vrije wetenschap, sterke toekomst

Wetenschap en innovatie bepalen hoe onze toekomst eruitziet: of je stroom straks duurzaam is, kanker beter behandelbaar wordt en oudere mensen dankzij slimme technologie langer thuis kunnen wonen.

Beeld: iStock

Lees voor

Daarom draaien we eerdere bezuinigingen terug én investeren we fors meer. We zorgen dat wetenschappers vrij en veilig kunnen werken en brengen het onderzoek dichter bij de mensen.

  • D66 wil dat Nederland weer koploper wordt in onderzoek en innovatie. Daarom draaien we eerdere bezuinigingen terugén investeren we extra in de wetenschap. Een groot deel van dit geld gaatdirect naar universiteiten, hogescholen en onderzoeksinstellingen. Zo krijgen zij de ruimte voor het onderzoek dat nodig is.
  • D66 wil een goede balans tussen onderzoek met en zonder directe praktische toepassing. Daarom komt er meer ruimte voor vrij onderzoek dat niet wordt gestuurd door beleid of anderen buiten de wetenschap. We zorgen hierbij voor een eerlijke verdeling tussen de verschillende wetenschapsgebieden. Op het mbo en het hbo komt meer aandacht voor onderzoek dat op de praktijk gericht is.
  • Te veel onderzoekers werken jarenlang op tijdelijke contracten. Dat zorgt voor veel onzekerheid en maakt dat wetenschap moeilijk te combineren is met het privéleven. D66 wil daarom meer vaste aanstellingen bij universiteiten.
  • Onderzoek dat is gefinancierd met publiek geldmoet voor iedereen vrij te lezen en toegankelijk zijn.
  • Er komt meer geld voor wetenschapscommunicatie, zodat ook mensen buiten de wetenschap de kans krijgen om betrokken te zijn.
  • De promotiebeurs voor leraren in het voortgezet onderwijs komt weer terug. Zo versterkt D66 de verbinding tussen onderwijs en wetenschap en helpen we leraren zich verder te ontwikkelen.
  • Academische vrijheid wordt wereldwijd steeds vaker aangevallen. D66 wil internationaal toptalent naar Nederland halen. We zetten ons ook in om wetenschappelijk talent in Nederland te houden. Dat past bij Nederland als land van vrijheid, tolerantie en toponderzoek.
  • Ook de veiligheid en vrijheid van de wetenschap in Nederland is niet vanzelfsprekend. D66 staat pal voor de onafhankelijke wetenschap. Wetenschappers moeten hun werk kunnen doen zonder angst voor intimidatie, censuur of ontslag. Ook beschermen we onze kennis en technologie beter tegen de druk van geopolitieke spanningen en misbruik.
  • Voor docenten en onderzoekers wordt het makkelijker om met een Erasmusbeurs aan een buitenlandse universiteit te werken. Want internationale uitwisseling van kennis en onderzoek is waardevol.

Klimaat, wonen, onderwijs – het moet en het kán beter. Wij kiezen voor vooruitgang. Jij ook? Sluit je aan. D66 is er voor alle positieve krachten in ons land.

Talent van elk kind op één

Talent van elk kind op één

We geloven in het talent van ieder kind en iedere jongere. Onderwijs moet kinderen helpen om dat talent te ontdekken en te gebruiken, zodat ze vrijer zijn en volop deel kunnen nemen aan de samenleving.

Beeld: Suteishi

Lees voor

Daarom investeren we vanaf het allereerste begin: in je ontwikkeling, in kennis en basisvaardigheden, in onderwijs op maat dat bij je past én in de mensen die het onderwijs dragen. En dat stopt niet na school: we maken het mogelijk dat iedereen, ook later in je loopbaan, kan blijven leren.

  • We zorgen voor een sterke basis voor ieder kind. Lessen in taal, rekenen, burgerschap en digitale vaardigheden zijn het belangrijkst. De vaardigheden in taal en rekenen nemen al jaren af. Dat moet beter. Iedere school krijgt een volle schoolbibliotheek.
  • Te veel kinderen beginnen met een achterstand op de basisschool. Daarom investeren we vanaf het allereerste begin in een stevige basis en in sociale ontwikkeling. Want juist jonge kinderen hebben structuur nodig, een rijke plek om te leren en contact met leeftijdsgenoten. We bouwen aan één publieke voorziening voor alle kinderen van 1 tot 15 jaar. Daarin kanieder kind, in eigen tempo en vanuit de eigen achtergrond, groeien. Zo verdwijnt ook het verschil tussen kinderopvang en peuteropvang of voor- en vroegschoolse educatie.
  • Op weg naar deze publieke voorziening maken we de kinderopvang bijna gratis. Elk kind krijgt toegang tot vijf dagen opvang per week. Dat geldt ook voor kinderen van wie één ouder werkt.
  • Waar je geboren bent en opgroeit, mag niet bepalen welke verwachtingen het onderwijs van je heeft. We doorbreken hardnekkige patronen van lage verwachtingen. We werken vanuit hoge verwachtingen van ieder kind, ongeacht je achtergrond. Dat doen we vanaf de eerste stappen op de kinderopvang tot aan het eindexamen. Hetzelfde geldt voor leraren, onderwijsassistenten, schoolleiders én bestuurders. In deze cultuur van hoge verwachtingen combineren we een rijk schoolprogramma met sterke basisvaardigheden in taal, rekenen en burgerschap.
  • We moedigen scholen aan om samen te werken met sportclubs, muziekverenigingen en andere organisaties in de buurt. Op zo’n brede buurtschool krijgen kinderen ook na schooltijd de kans om zich te ontwikkelen.
  • We investeren in gelijke kansen op school. Daarom herstellen we het budget om onderwijsachterstanden aan te pakken. Dat is belangrijk voor programma’s zoals de brede brugklas en de hulp voor kwetsbare leerlingen in het voortgezet onderwijs.
  • In Nederland krijgen veel kinderen en jongeren geen onderwijs. Zij zitten thuis. Dat is voor D66 onacceptabel. Wij vinden dat alle kinderen en jongeren leerrecht hebben. Als je niet vijf dagen in de week naar school kunt, vinden we andere mogelijkheden, zoals een flexibele tussenvorm tussen thuis en op school zijn. Zo bieden we leerlingen die het moeilijk hebben, of die nu al thuis zitten, de ruimte om te leren in hun tijd, op een passende plek en met een eigen leerprogramma.
  • D66 wil dat kinderen zoveel mogelijk samen naar school kunnen gaan. Onderwijs moet voor ieder kind passend zijn. Dat vraagt om genoeg leraren, ondersteuners, kennis en ruimte. Daar wil D66 sneller voor zorgen.
  • Als een kind zich anders ontwikkelt dan verwacht, is dat niet altijd meteen een probleem waar zorg voor nodig is. Er zou ook geen diagnose nodig moeten zijn om hulp te kunnen organiseren. De leraar is geen zorgverlener. Daarom krijgen scholen ruimte en geld om ontwikkelingsprofessionals aan te nemen. Zij kunnen als deel van het schoolteam, leraren helpen om leerlingen die dat nodig hebben te ondersteunen.
  • D66 wil dat jongeren pas rond de leeftijd van 15 jaar kiezen welke route dan het best bij ze past. Tot die tijd zitten ze in brede brugklassen. Zo krijgen ze langer de tijd om zich te ontwikkelen. Hiermee verkleinen we ook het probleem van een te laag schooladvies.
  • Goed onderwijs begint bij goede leraren en schoolleiders. Zij zijn de spil van het onderwijs. Leraren krijgen de tijd, ruimte en het vertrouwen om zich te ontwikkelen en les te geven vanuit hun professionele kracht.
  • Doorbraken in het onderwijs zijn nodig om de kwaliteit van onderwijs te verbeteren. Werken in het onderwijs moet daarom meer lonen. D66 verhoogt de lerarensalarissen en zorgt voor betere doorgroeimogelijkheden in het primair en voortgezet onderwijs en in het MBO. Door de status van leraren in onze samenleving te verbeteren, maken we het aantrekkelijker om in het onderwijs te werken en zal de kwaliteit van het onderwijs ook toenemen.  
  • We investeren in scholen waar veel kinderen met een achterstand zitten. Juist daar is het tekort aan leraren het grootst.
  • We versterken het vmbo en geven extra steun aan de groep kwetsbare leerlingen, vooral in de basisberoepsgerichte leerweg. We versterken de basisvaardigheden. We zorgen ook voor meer waardering van vaardigheden die gericht zijn op de praktijk.
  • D66 introduceert een vergoeding voor leraren in opleiding, zodat het aantrekkelijker wordt om voor het vak van leraar te kiezen. Dat is belangrijk om het lerarentekort te verminderen.
  • Ook als je in het onderwijs werkt, ben je zelf nooit uitgeleerd. D66 wil dat scholen de onderwijstijd zo inrichten dat er binnen de school genoeg tijd is voor bijscholing en ontwikkeling. Er komt één nationale academie voor iedereen in het onderwijs, van leraren, onderwijsassistenten tot schoolleiders. Zo wordt de werkdruk voor leraren lager en kunnen zij met de beste kennis en praktijkervaring hun vakkennis opbouwen. Dit maakt het beroep aantrekkelijker, bijvoorbeeld voor jongeren en zij-instromers.
  • Veel schoolgebouwen zijn oud, slecht onderhouden en slecht geventileerd. Leerlingen en leraren hebben daar last van: hitte en fijnstof hebben invloed op hoe goed je kunt leren. D66 wil een groot, landelijk plan om schoolgebouwen te renoveren of nieuw te bouwen. We beginnen met zo’n 5000 schoolgebouwen die zijn gebouwd tussen 1950 en 1990. Deze gebouwen zijn daarna ook rolstoelvriendelijk en hebben bijvoorbeeld een rustruimte. Het is de grootste vernieuwing sinds de wederopbouw.
  • We zorgen dat pabo’s voldoen aan landelijke kwaliteitseisen voor eindniveau en inhoud, en versterken de academische pabo zodat onderzoek en bewezen effectieve methodes sneller de klas bereiken. Dat verbetert het onderwijs en versterkt de professionele status van het leraarschap.

Klimaat, wonen, onderwijs – het moet en het kán beter. Wij kiezen voor vooruitgang. Jij ook? Sluit je aan. D66 is er voor alle positieve krachten in ons land.

Elke student doet mee

Elke student doet mee

Studeren op het mbo, de hogeschool of aan de universiteit zou een tijd moeten zijn waarin je groeit, nieuwe mogelijkheden ontdekt en een goede basis legt voor je toekomst. Maar te vaak lopen studenten vast door stress over geld, druk om te presteren en een gebrek aan betaalbare huizen. De mentale gezondheid van studenten staat al jaren onder druk. Het mbo, hbo en wo worden nog altijd ongelijk gewaardeerd. Dat moet anders.

Beeld: Gorodenkoff

Lees voor

D66 kiest voor een studietijd waarin iedereen kan leren en leven, zonder torenhoge schulden. En waar mbo’ers, hbo’ers en wo’ers elkaar ontmoeten, ook in de collegezaal.

  • D66 verhoogt de basisbeurs met €166 euro per maand, zodat studenten beter kunnen rondkomen. Een mbo-student krijgt dezelfde aanvullende beurs als een student aan de hogeschool of universiteit.
  • D66 wil het aantal laaggeletterde volwassenen in tien jaar halveren. Zo kunnen mensen zichzelf goed redden, krijgen ze meer zelfvertrouwen en kunnen ze beter meedoen.
  • De rente op de studieschulden zetten we vast op maximaal 2,5%. Zo hoeven studenten hun werkende leven niet te beginnen met een hoge rekening. De ‘pechgeneratie’ betaalt geen rente over de studieschuld.
  • We schaffen het bindend studieadvies (BSA) in zijn huidige, rigide vorm af. Het wordt vervangen door een systeem van begeleidend studieadvies, waarbij de regie ligt bij de opleidingen zelf. Een eventuele bindende norm voor het eerste jaar is alleen mogelijk met expliciete instemming van de studentenraad en medezeggenschap.
  • We verbeteren het studentenwelzijn. We investeren in studentpsychologen en zetten daarnaast meer in op preventie. Onderwijsinstellingen krijgen een zorgplicht. Zij moeten studenten die dat nodig hebben ondersteuning en begeleiding bieden. Ook bieden ze loopbaanoriëntatie en –begeleiding, zodat studenten beter voorbereid zijn op hun toekomst.
  • We bouwen veel meer studentenhuizen voor alle studenten: mbo, hbo en wo. Bestaande gebouwen worden omgebouwd naar studentenhuizen. We versoepelen de regels voor kamerverhuur. We maken het makkelijk om huizen te splitsen en te delen.
  • Wij willen een eerlijke stagevergoeding voor elke student. Daarom komt er een wettelijke minimum stagevergoeding, die werkgevers betalen. Er mag geen verschil bestaan tussen stages in het mbo, hbo en wo. We accepteren geen stagediscriminatie en voeren daarom een geen-pardon beleid. Elke onderwijsinstelling krijgt een meldpunt voor stagediscriminatie.
  • Mbo-studenten krijgen dezelfde toegang tot studentenhuisvesting, dezelfde voordelen voor studenten en toegang tot sport, cultuur en verenigingen als hbo en wo-studenten.
  • Om kansengelijkheid te versterken worden de verschillende selectiecriteria voor opleidingen eenduidiger.
  • Alle onderwijsinstellingen worden verplicht hun gebouwen
    en het digitale onderwijsaanbod toegankelijk
    voor iedereen te maken.
  • Internationalisering in het onderwijs is waardevol. Het helpt studenten de wereld te begrijpen. Verschillende culturen en achtergronden maken gesprekken en debatten rijker. Dat hoort bij goed onderwijs. Daarom wil D66 dat onderwijsinstellingen de ruimte hebben om zelf te bepalen hoe zij met internationalisering omgaan. Wel moeten zij blijven zorgen voor huisvesting en een fijne leefomgeving.
  • Veel regionale onderwijsinstellingen leunen nu sterk op internationale studenten voor hun financiering. Dat komt deels door het huidige bekostigingssysteem, waarin het aantal studenten zwaar meetelt, terwijl het aantal studenten uit de regio daalt. D66 wil dat onderwijsinstellingen niet afhankelijk zijn van internationale instroom om financieel rond te kunnen komen. Daarom passen we het systeem aan: een groter vast bedrag per instelling en een kleiner bedrag per student. Zo kunnen regionale onderwijsinstellingen ook bij minder studenten goed onderwijs blijven geven.
  • D66 wil sterkere medezeggenschap van studenten en docenten. Daarom komen er landelijk betere regels voor vergoedingen, faciliteiten en voorwaarden.

Klimaat, wonen, onderwijs – het moet en het kán beter. Wij kiezen voor vooruitgang. Jij ook? Sluit je aan. D66 is er voor alle positieve krachten in ons land.

Zeker van zorg

Zeker van zorg

Werken in de zorg is een prachtig beroep: of je nu wijkverpleegkundige bent, arts aan het bed of werkt op de ambulance. Maar regeldruk, te veel patiënten, te weinig tijd en lange wachtlijsten maken het werk zwaar. Die last kunnen we niet op de schouders van onze zorgprofessionals leggen.

Beeld: Jill Brand

Lees voor

D66 geeft zorgprofessionals vertrouwen, autonomie en een goed salaris. We maken gebruik van de kansen die digitalisering biedt en verminderen de administratie. De vraag naar professionals in de zorg groeit sneller dan dat er mensen beschikbaar zijn. Des te belangrijker dat zorgprofessionals op de juiste plekken aan de slag gaan én blijven. Daarom maakt D66 vooral het werken in de nabije zorg aantrekkelijker, zoals publieke gezondheidszorg, ouderenzorg, huisartsen en wijkverpleegkunde.

  • We introduceren een vergoeding voor verpleegkundigen in opleiding, zowel voor het hoger beroepsonderwijs (hbo) als het middelbaar beroepsonderwijs (mbo). We behouden het stagefonds: dat biedt een tegemoetkoming voor de begeleiding van stages in de zorg.
  • We maken gebruik van technologie en digitalisering – digitaal toegankelijk en bruikbaar voor iedereen – om werkdruk te verminderen. Zo houden zorgverleners meer tijd over voor zorg voor patiënten.
  • We biedenverpleegkundigen en verzorgenden betere secundaire arbeidsvoorwaarden.
  • We maken het makkelijker voor statushouders met een zorgachtergrond om aan de slag te gaan. Dit bevordert hun integratie en helpt om vacatures in de zorg te vullen.

D66 wil zorg die draait om de patiënt, niet om marktwerking en commercie. Nu loont het voor specialisten te vaak om zoveel mogelijk behandelingen of operaties te doen. Dat is niet gek, omdat ze daar ‘per stuk’ voor betaald worden. Het gevolg is dat kwantiteit boven kwaliteit komt te staan. Wij willen dat zorg wordt beoordeeld op wat het de patiënt écht oplevert, zoals op wat het effect van de behandeling is of op meer kwaliteit van leven van de patiënt.

  • Door verkeerde prikkels weg te nemen, samenwerking en (digitale) innovatie in de zorg te stimuleren en schotten en fragmentatie in financiering tegen te gaan, zet D66 in op dat wat de patiënt en maatschappij nodig hebben. 
  • Het eigen risico blijft, zodat de zorg toegankelijk en betaalbaar blijft. Een algemene halvering klinkt goed, maar leidt tot langere wachtlijsten en hogere premies. En dat moeten mensen uiteindelijk zelf ophoesten. D66 kiest daarom voor een gerichte aanpak. We verhogen het eigen risico van €385 euro niet en je betaalt niet meer dan €150 euro per behandeling. Mensen die een groot deel van hun inkomen aan zorg moeten uitgeven, bijvoorbeeld vanwege een chronische ziekte of een beperking, gaan een veel lager eigen risico betalen. Zo geven we de groep die het moeilijk heeft meer lucht en blijft de zorg betaalbaar voor iedereen.
  • D66 wil de vijf wetten in de zorg versimpelen. Dat zijn de Zorgverzekeringswet (Zvw), Wet langdurige zorg (Wlz), Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), Wet publieke gezondheid (Wpg) en de Jeugdwet. Via één loket en met één indicatie kunnen mensen voor alle zorg terecht, zodat niemand tussen wal en schip valt.
  • D66 wil stapeling van zorgkosten voorkomen, in het bijzonder voor mensen met een handicap of chronische ziekte.
  • We verbeteren de kwaliteit van ziekenhuiszorg door complexe behandelingen te laten plaatsvinden waar de beste voorzieningen en de meeste ervaring en expertise zijn.
  • D66 wil teams van specialisten voor pijnverzachtende (palliatieve) zorg als geen genezing van een ziekte meer mogelijk is.
  • D66 wil dat iedereen op een eenvoudige manier toegang heeft tot zorg die past bij de persoonlijke situatie. Digitale mogelijkheden kunnen helpen om snel zorg te bieden als een fysiek bezoek niet nodig is.  Zo blijft er meer tijd over voor persoonlijk contact wanneer dat wél belangrijk is. Daarom investeren we in nieuwe technologie die zorgverleners ondersteunt en hun werk makkelijker maakt.
  • De beschikbaarheid van geneesmiddelen staat steeds vaker onder druk, waardoor mensen soms te lang moeten wachten op hun medicatie. D66 wil dit oplossen door essentiële geneesmiddelen waar mogelijk voortaan weer in Europa te produceren.
  • Alle vormen van wetenschappelijk bewezen effectieve anticonceptie worden gratis.
  • De PrEP pil, ter voorkoming van een hiv-infectie, wordt gratis voor iedereen die risico loopt op hiv (en AIDS).
  • D66 wil dat zorgfraude nooit loont. We zetten in op het weren van fraudeurs uit de zorg en versterking van de mogelijkheden tot samenwerking voor toezichthoudende partijen.

Nederland niet bewezen effectief. Het gaat bijvoorbeeld om overbodige scans en röntgenfoto’s, of medicijnen die niet goed werken, zoals onnodige antibiotica. Ook bepaalde ingrepen hebben weinig bewezen nut, zoals buisjes plaatsen bij kinderen, amandelen knippen, onnodige knieoperaties of astmabehandelingen die niet werken.

  • Om iedereen de juiste en passende zorg te kunnen bieden, vergoeden we geen zorg meer die onnodig is of waarvan niet bewezen is dat het effectief werkt.

Moet alles wat medisch mogelijk is, ook altijd worden gedaan? Niet elke behandeling draagt bij aan een beter of waardevoller leven. Daarom is het belangrijk om stil te staan bij iemands wensen en behoeften. Soms weegt de minimale gezondheidswinst niet op tegen het leed van een operatie, pijn, revalidatie en herstel. We moeten met een open blik blijven kijken naar zorgkeuzes, waarbij de kwaliteit van leven centraal staat. Mensen moeten goed kunnen zien wat een behandeling betekent voor hun dagelijks leven. Dat helpt hen om een keuze te maken die bij hun leven past.

  • D66 vindt het belangrijk dat zorgverlener en patiënt altijd een gesprek voeren over welke waarde een behandeling toevoegt aan het leven.

D66 investeert in levendige wijken met kleinschalige woonvormen voor oudere mensen en in sociale buurtnetwerken van zorgverleners, mantelzorgers en vrijwilligers. Zo kunnen oudere mensen actief blijven en voorkomen we vereenzaming. D66 wil dat oudere mensen volwaardig meedoen in zorgzame buurten met ontmoetingsplekken en gemeenschapshuizen. Een goede kwaliteit van leven in de eigen omgeving verlaagt de zorgvraag aantoonbaar.

  • In een vertrouwde omgeving blijven mensen langer vitaal en gelukkig. Technologische innovaties kunnen helpen om gezondheidsrisico’s op tijd te signaleren, zoals systemen die hulp inschakelen wanneer iemand valt. Ze ondersteunen oudere mensen om zelfstandig te wonen. Daarbij is het belangrijk dat privacygevoelige informatie goed wordt beschermd. En dat de techbedrijven zorgvuldig omgaan met de verkregen data.
  • Verpleeghuizen worden sociale ontmoetingsplekken waar naast zorg ook wonen, prettig leven, gezelligheid en welzijn centraal staan.
  • Mantelzorgers worden ondersteund, met bijzondere aandacht voor jonge mantelzorgers, inclusief laagdrempelige mogelijkheden voor respijtzorg waaronder logeerfaciliteiten.

Inclusieve zorg betekent dat iedereen gelijke toegang heeft tot goede en passende zorg. Ongeacht wat je geslacht, gender, religie, seksuele oriëntatie, etniciteit of culturele achtergrond is. Deze zorg houdt rekening met verschillen en voorkeuren. Zo wordt iedereen gezien en geholpen. D66 wil inclusie in de zorg versterken en goed vastleggen in beleid.

  • D66 vindt het belangrijk dat dezorg rekening houdt met culturele, sociaaleconomische en persoonlijke verschillen. De drempel tot zorg en voorkeuren voor behandeling kunnen per persoon verschillen, alsook de manier van omschrijven van klachten of symptomen en het ervaren hiervan. Daarom wil D66 een gezamenlijke aanpak met bindende afspraken tussen zorgaanbieders, professionals, zorgverzekeraars en patiëntenorganisaties.
  • Er komt meer aandacht voor onderzoek naar de juiste behandeling van specifieke groepen. Voor een succesvolle behandeling is het belangrijk dat onderzoek inclusief is en rekening houdt met verschillende lichamen. Vrouwen ervaren bijvoorbeeld onnodig veel bijwerkingen bij medicijnen. Vrouwspecifieke aandoeningen, zoals overgangsklachten, cyclusstoornissen en endometriose, blijven vaak te lang onopgemerkt en onbehandeld.
  • Er is geen plaats voor racisme en discriminatie in de zorg. Daarop grijpen we in, bijvoorbeeld via meldpunten voor patiënten en professionals.
  • D66 vindt dat zorgopleidingen extra aandacht moeten geven aan verschillen tussen patiënten, zoals verschillen in cultuur, etniciteit en gender.
  • We investeren in betere en snellere transgenderzorg, met zorg op maat.

Klimaat, wonen, onderwijs – het moet en het kán beter. Wij kiezen voor vooruitgang. Jij ook? Sluit je aan. D66 is er voor alle positieve krachten in ons land.

Mentaal sterk

Mentaal sterk

Mentale gezondheid is belangrijk voor hoe we denken, voelen en doen, en vormt de basis voor een fijn en evenwichtig leven. Steeds meer mensen, vooral jongeren, ervaren mentale druk. Dat kan komen door geldzorgen, eenzaamheid, nare gebeurtenissen, weinig zelfvertrouwen of lichamelijke klachten. Jongeren zijn extra gevoelig voor prestatiedruk, financiële stress en zorgen over de toekomst of onrust in de wereld.

Beeld: Lyndon Stratford

Lees voor

D66 vindt dat mentale gezondheid en psychiatrische zorg meer aandacht moeten krijgen en een vast onderdeel moeten zijn van het gezondheidsbeleid. Want mentale en lichamelijke klachten beïnvloeden elkaar.

  • Een mentaal gezonde samenleving begint met een sterke basis. Mensen die zich veilig voelen, toekomstperspectief hebben, gezien worden en kunnen meedoen op school, op het werk en in hun buurt, zijn veerkrachtiger.
  • D66 investeert in wat mensen mentaal sterk maakt: sport, cultuur, goed onderwijs, publieke ruimte, bestaanszekerheid en gelijke kansen.
  • Iedereen die psychische hulp nodig heeft, moet snel passende zorg krijgen. Nu worden problemen erger door lange wachtlijsten in de ggz. Daarom wil D66 de wachtlijsten in de ggz verkorten en de toegang tot passende zorg vergemakkelijken. Wie wel moet wachten, krijgt in de tussentijd laagdrempelige ondersteuning.
  • Veel mensen kampen met mentale problemen, die in sommige gevallen zelfs leiden tot (een wens tot) zelfdoding. Daarom wil D66 brede aandacht voor mentale gezondheid en investeren in psychologische hulp. Het gesprek over mentale gezondheid stimuleren we, om zo taboes te doorbreken en suïcides te voorkomen. Daarbij is er oog voor bijvoorbeeld verschillen in cultuur, leeftijd, gender en achtergrond.
  • Er komt meer regie in de opvang en bemoeizorg om zorg aan verwarde personen en verslaafden in de wijk te versterken.

Klimaat, wonen, onderwijs – het moet en het kán beter. Wij kiezen voor vooruitgang. Jij ook? Sluit je aan. D66 is er voor alle positieve krachten in ons land.

Jouw leven, jouw keuze

Jouw leven, jouw keuze

Technologie en medische wetenschap ontwikkelen zich razendsnel en brengen steeds nieuwe ethische vragen met zich mee. Wat vandaag ondenkbaar lijkt, kan morgen de norm zijn. Ook op medisch-ethische thema’s laat D66 haar diepste waarden spreken: vrijheid van het individu en het recht op zelfbeschikking. De overheid is er om mensen te ondersteunen bij het maken van hun eigen keuzes over hun lichaam, leven en gezondheid.

Beeld: Rawpixel

Lees voor

D66 staat voor een samenleving waarin ieder mens het recht heeft om zelf te beslissen over het begin en het einde van het leven, over vruchtbaarheidsbehandelingen en ouderschap, over identiteit en medische behandelingen. Dat vraagt om politiek die niet wegkijkt van lastige vragen, maar die morele moed toont en menselijk maatwerk biedt. Geen regels gebaseerd op angst of dogma’s, maar op mededogen, redelijkheid en vertrouwen in autonomie.

We kiezen ervoor om de mogelijkheden van technologie en biomedische wetenschap te omarmen, met ruimte voor verschil én bescherming van kwetsbare mensen. Want echte vrijheid betekent ook dat je – zelf of samen met je naasten – mag beslissen op het moeilijkste moment in het leven.

Daarom pleit D66 voor:

  • We leggen de toegang tot abortus en euthanasie expliciet vast in de Grondwet.
  • Een wettelijke regeling voor hulp bij een voltooid leven.
  • Verruiming van de euthanasiewet, ook bij psychisch lijden en dementie.
  • Snellere toegang tot stervenshulp via expertisecentra.
  • Het volledig uit het strafrecht halen van euthanasie.
  • Het volledig uit het strafrecht halen van abortus.
  • Ruimte voor verantwoord embryo-onderzoek.

Klimaat, wonen, onderwijs – het moet en het kán beter. Wij kiezen voor vooruitgang. Jij ook? Sluit je aan. D66 is er voor alle positieve krachten in ons land.

Jeugdzorg: we veranderen het systeem, niet het kind

Jeugdzorg: we veranderen het systeem, niet het kind

De problemen in de jeugdzorg zijn ernstig en hardnekkig. Kinderen en jongeren krijgen te snel een stempel of een label. Daardoor groeit de vraag naar hulp. Er zijn te weinig professionals en er is te weinig geld om de wachtlijsten weg te werken. Ondertussen staan gezinnen onder steeds hogere druk door problemen rondom bestaanszekerheid, wonen en onderwijs.

Beeld: Steven Hastings

Lees voor

D66 kiest voor een andere koers: weg van de bestrijding van symptomen, naar een brede aanpak voor het hele, diepere probleem. Want niet het kind, maar het systeem moet veranderen. Daarom willen we niet alleen aandacht voor de problemen van het kind zelf, maar ook voor de omgeving van het kind, zoals de thuissituatie en de buurt. En we willen jeugdzorg die zo licht mogelijk is, en die alleen zwaar is als dat echt nodig is. 

  • Het voorkomen van hardnekkige problemen bij kinderen en jongeren is een taak van de hele samenleving. Zo zorgen we dat jeugdzorg niet het enige antwoord hoeft te zijn.
  • We versterken gezinnen, buurten en scholen, zodat zij hulp kunnen bieden voordat jeugdzorg nodig is. We kijken naar wat de omgeving van het kind nodig heeft en bieden stabiliteit, bestaanszekerheid, begeleiding, onderwijsondersteuning en vertrouwen. Pas daarna komt aanvullende zorg in beeld.
  • We versterken de sociale basis in wijken en dorpen door te investeren in toegankelijke opvoedondersteuning, ouder-kindcentra en andere buurtinitiatieven.
  • Geen kind ontwikkelt hetzelfde. Niet alles wat anders is, is een zorgvraag. Veel kan op school worden opgelost als scholen hiervoor de ruimte, tijd en geld krijgen. D66 wil scholen die ruimte geven.
  • We investeren in goede lonen, betere begeleiding en minder papierwerk voor jeugdzorgmedewerkers.
  • We werken aan beleid voor jeugd en gezinnen dat domeinen overstijgt, bij alle ministeries en bestuurslagen: van wonen tot onderwijs, van sociale zekerheid tot jeugdcriminaliteit.
  • Gemeenten krijgen de ruimte én de middelen om preventie lokaal te regelen, met landelijke spelregels die kwaliteit, transparantie en samenwerking verbeteren.
  • We organiseren zorg en financiering rondom het gezin, in plaats van uit te gaan van het aanbod. Professionals krijgen meer ruimte voor hun werk en minder registratiedruk. We gaan uit van vertrouwen.

Klimaat, wonen, onderwijs – het moet en het kán beter. Wij kiezen voor vooruitgang. Jij ook? Sluit je aan. D66 is er voor alle positieve krachten in ons land.

De gezondste generatie ooit begint buiten de zorg  

De gezondste generatie ooit begint buiten de zorg

Een goede gezondheid maakt het leven fijner en makkelijker. Gezondheid begint altijd buiten de spreekkamer: in een leuke buurt, met genoeg geld om goed rond te komen en met buren die naar elkaar omkijken. De overheid springt bij als dat nodig is. Zo bouwen we aan een samenleving waarin mensen langer gezond kunnen leven. Daarom is het belangrijk om overal aandacht te hebben voor gezondheid, en niet alleen in de zorg.

Beeld: Markus Spiske

Lees voor

Alle experts zijn het erover eens: de beste manier om gezondheid te verbeteren, is door armoede en schulden aan te pakken, te zorgen voor een goed huis en te investeren in onderwijs. De verschillen in gezondheid tussen mensen met veel en weinig geld zijn enorm. Wie meer te besteden heeft, leeft gemiddeld langer en langer in goede gezondheid. Door te zorgen voor een goed inkomen, een gezonde leefomgeving en sterke basiszorg, verbeteren we de gezondheid al vóórdat iemand de behandelkamer in hoeft.

  • Door te zorgen voor bestaanszekerheid en minder stress, voorkomen we (chronische) ziektes, juist bij de meest kwetsbare groepen in de samenleving.
  • We investeren in groene en gezonde buurten en maken gezonde, duurzame en diervriendelijke keuzes makkelijker in supermarkten, scholen, ziekenhuizen, restaurants, stations en bedrijfskantines.
  • We zorgen dat preventie loont, zodat het voor gemeenten en zorgverzekeraars aantrekkelijk is om in gezondheid te investeren.
  • We leggen doelen voor gezondheid vast in de wet, zoals over grote achterstanden in gezondheid of over overgewicht bij kinderen. Zo zorgen we dat de politiek echt stappen moet zetten en afspraken niet zonder resultaten blijven.

Goede gezondheid is een investering waard. Nu gaat de meeste aandacht naar het behandelen van mensen die al ziek zijn, en niet naar het versterken van de gezondheid, zodat minder mensen ziek worden. D66 wil dit doorbreken door tijd, geld en aandacht te besteden aan het voorkómen van ziekte. Zo pakken we de oorzaak van problemen aan en voorkomen we dat zorg nodig is. Om te voorkomen dat je naar het ziekenhuis moet, is het belangrijk dat je met lichte klachten makkelijk terecht kan in je eigen buurt.

  • D66 wil gezondheidscentra waar de apotheek, fysiotherapie, huisarts, wijkverpleegkunde en verloskundige zorg voor iedereen makkelijk bereikbaar zijn.
  • In buurtklinieken en bij studentenartsen kunnen mensen snel terecht met klachten, zodat zwaardere zorg zoveel mogelijk voorkomen wordt.
  • De huisarts speelt een sleutelrol in onze gezondheid. Daarom wil D66 dat iedereen een vaste huisarts krijgt. Die kan vanuit een vertrouwensband betere en effectievere zorg leveren.
  • D66 wil dat iedereen recht krijgt op een jaarlijkse tandartscontrole, vergoed vanuit het basispakket. Want een gezonde mond is essentieel voor een gezond leven en mag niet afhankelijk zijn van je portemonnee.
  • Ook verbieden we roken in de auto als er kinderen in de auto zitten.

Om te voorkomen dat lichte klachten verergeren, mogen patiënten niet van het kastje naar de muur gestuurd worden. We kijken naar de kern van het probleem en bieden daar passende hulp en ondersteuning bij. Zo verminderen we de druk op zorgprofessionals, zodat zij kunnen doen waar ze het best in zijn: zorgen.

  • Buurtondersteuners zijn de stille kracht in onze wijken. Ze slaan de brug tussen de zorg en het dagelijks leven van mensen. Ze kunnen problemen vroeg signaleren, bieden een luisterend oor en zorgen dat niemand tussen wal en schip valt. Ze kennen de wijk en houden rekening met culturele, persoonlijke en maatschappelijke verschillen.
  • Een centrale zorgcoördinator of een lokaal loket helpt mensen de weg te vinden naar de voorzieningen die er al zijn. Denk aan een leefstijlcoach, een diëtist, laagdrempelige psychische hulp, een welzijnsorganisatie of een fysiotherapeut. Maar ook aan schuldhulpverlening, of contact met de gemeente of woningbouwcorporatie. En mensen met een levenslange en levensbrede beperking kunnen hier terecht voor al hun vragen over zorg en ondersteuning.

Sporten en bewegen horen bij een gezond leven. Miljoenen mensen in Nederland hebben hier bovendien heel veel plezier aan. Of dat nu fanatiek kickboksen is, of een ontspannen dagelijkse wandeling. D66 wil dat sport en bewegen voor iedereen toegankelijk is: voor jong en oud, arm en rijk, met en zonder beperking, binnen en buiten verenigingen en ongeacht je achtergrond.
 
Sport kan daarnaast een belangrijke manier zijn om je gezondheid te verbeteren. Voor jong en oud vergroot sporten de fysieke en mentale weerbaarheid. Sportverenigingen zijn daarbij onmisbaar. Voor veel kinderen en volwassenen zijn ze dé plek om in beweging te komen, aan gezondheid te werken en anderen te ontmoeten.
 
Onze topsporters inspireren velen. Als we ook in de toekomst willen juichen bij kampioenschappen en Olympische medailles, moeten we blijven investeren in topsport.

Drugsgebruik is nooit zonder risico’s voor je lichamelijke en geestelijke gezondheid en heeft ook negatieve gevolgen voor de samenleving. Het Nederlandse drugsbeleid moet op de schop. D66 wil reguleren waar dat kan en bestrijden waar dat nodig is. Nu lukt het de overheid niet om criminaliteit en overlast te bestrijden en de veiligheid van drugsgebruikers te beschermen. Door te reguleren verkleinen we gezondheidsrisico’s, omdat de kwaliteit beter te controleren is. Ook wordt het makkelijker om goede voorlichting te geven en zorg te bieden bij problemen. Tegelijkertijd kiest D66 voor een realistische aanpak, gericht op gezondheid, veiligheid en het beperken van schade – voor mens, milieu en maatschappij.

  • Door softdrugs en XTC te legaliseren, halen we de handel en productie uit criminele handen en maken we capaciteit voor de opsporing vrij. Daarbij gaan we ook belasting heffen op softdrugs. Door een select aantal drugs, zoals cannabis, XTC, en paddo’s hiermee op een witte lijst te zetten verdwijnt de prikkel om met designerdrugs de regels te omzeilen. Bij andere drugs kiezen we per geval de beste aanpak: van regulering waar het kan tot hard ingrijpen waar het moet.
  • We stigmatiseren en criminaliseren mensen die drugs gebruiken niet. In plaats daarvan vergroten en verbeteren we de toegankelijkheid en kwaliteit hulpverlening en verslavingszorg. En zetten we in op effectieve drugspreventie. We hebben daarbij vooral oog voor jongeren en andere mensen in een kwetsbare positie.
  • We benutten de medische mogelijkheden van drugs. Zo laten de toepassing van geestverruimende middelen, zoals MDMA of paddo’s, bij bijvoorbeeld posttraumatische stressstoornis (PTSS) en hardnekkige psychische klachten veelbelovende resultaten zien.

Klimaat, wonen, onderwijs – het moet en het kán beter. Wij kiezen voor vooruitgang. Jij ook? Sluit je aan. D66 is er voor alle positieve krachten in ons land.

Zeker zijn van je bestaan

Zeker zijn van je bestaan

Bestaanszekerheid is de basis voor vrijheid: pas als je zeker bent van vandaag, kun je bouwen aan morgen. Een leven leiden in vrijheid, met waardigheid en de zekerheid dat je het vandaag én morgen redt. D66 wil dat iedereen genoeg heeft om van te leven, ook als het even tegenzit. Maar voor te veel mensen is dat nu niet zo. Meer dan een half miljoen mensen in Nederland leven in armoede.

Beeld: Jacoblunt

Lees voor

Bestaanszekerheid

Daarnaast leeft een nog veel grotere groep net boven de armoedegrens. Door armoede, schulden en te veel moeilijke regels hebben mensen minder vertrouwen, zijn ze minder gezond zijn en kunnen ze minder zelf bepalen over hun leven. D66 vindt dat de overheid (deze) mensen moet ondersteunen. Daarom maken we inkomensondersteuning eerlijker en begrijpelijker. En we zorgen dat steun werkt om mensen vooruit te helpen. 

  • Werken moet lonen en de bijstand moet genoeg zijn om jezelf te kunnen redden en een fijn leven te leiden. We verhogen het minimumloon en het minimumjeugdloon. De bijstand stijgt in verhouding mee. Vanaf 18 word je als volwassene betaald, omdat je dat dan ook bent.
  • Toeslagen zijn een belangrijke vorm van steun, maar zorgen nu ook voor problemen en onzekerheid. Op de lange termijn vervangen we de toeslagen door een basisbedrag voor iedereen. De eerste belangrijke stappen zijn het invoeren van dat basisbedrag, het afschaffen van de zorgtoeslag en het samenvoegen van kindgebonden budget en kinderbijslag.
  • Inkomenssteun moet genoeg zijn om bestaanszekerheid te garanderen. Het Rijk is daarvoor verantwoordelijk, maar op dit moment moeten gemeenten vaak nog bijspringen om mensen van een volwaardig inkomen te voorzien. Dit moet anders. Ondersteuning vanuit gemeenten is ontzettend belangrijk om in te spelen op specifieke situaties, maar niet om aan te vullen waar het Rijk tekortschiet. D66 pakt dit aan, zodat gemeenten hun budget weer kunnen gebruiken waarvoor het bedoeld is.
  • We maken het schuldenstelsel simpeler: één volledig overzicht, één overheidsincasso en één duidelijk traject voor schulden. We onderzoeken hoe de overheid als schuldeiser kan meewerken aan oplossingen.
  • Online bestellen op afbetaling (Buy Now, Pay Later-diensten) veroorzaakt veel schuldenproblematiek. Aanbieders worden verantwoordelijker gehouden om schulden tegen te gaan, vooral bij jongeren.
  • D66 bouwt verder aan een pensioenstelsel dat mensen keuzevrijheid én zekerheid voor later geeft. Het wordt mogelijk om, als je dat wilt, na de AOW-leeftijd (gedeeltelijk) te blijven doorwerken. Om onze plannen voor sociale zekerheid verantwoord te kunnen behalen, laten we de AOW netto minder snel stijgen dan normaal bij een verhoging van het minimumloon. Daarnaast wordt de AOW-leeftijd sneller verhoogd.
  • We passen de Werkloosheidsuitkering (WW) aan, zodat die beter past bij deze tijd. Wie werkloos wordt, krijgt direct aan het begin een hogere uitkering, zodat de terugval in inkomen kleiner is. De duur van de uitkering wordt korter, omdat mensen tegenwoordig vaak sneller dan vroeger een nieuw werk vinden.
  • De bestaanszekerheid van studenten verbeteren wij door het verhogen van de basisbeurs met 166 euro per maand.
  • Op dit moment bouwt een grote groep werkende mensen niet genoeg pensioen op om later van te kunnen rondkomen. Hun bestaanszekerheid komt daarmee in gevaar. Pensioenopbouw wordt daarom verplicht, met oog voor wat haalbaar is voor beginnende ondernemers. Ook wil D66 dat mensen hun pensioen flexibel kunnen opbouwen, zodat je dat kunt doen in de periode van je leven waarin je daar geld voor hebt. Daarnaast verbeteren we de wijze waarop mensen mee kunnen praten over hoe hun pensioenfonds het geld belegt.

Klimaat, wonen, onderwijs – het moet en het kán beter. Wij kiezen voor vooruitgang. Jij ook? Sluit je aan. D66 is er voor alle positieve krachten in ons land.